De acteurs van de theatervoorstelling De Verleiders: Door De Bank Genomen starten een burgerinitiatief om de banken hun recht op geldschepping te ontnemen. 'Als banken geld creëeren, staat daar altijd een schuld tegenover. Aan dat door en door rotte systeem moet iets gebeuren.'

    De acteurs, die in hun theatervoorstelling fel van leer gaan tegen de banken, maakten hun initiatief dinsdagavond bekend bij het televisieprogramma De Wereld Draait Door. Veertig minuten later moeten de acteurs alweer op het toneel staan voor hun voorstelling Door De Bank Genomen in het Amsterdamse De La Mar. 'Met behulp van brutale taxichauffeurs hopen we dat te redden,' laat een van de theatermakers, George van Houts, voor de TV-uitzending aan Follow the Money weten. De acteurs werken voor het burgerinitiatief onder meer samen met de website onsgeld.nu.   Van Houts wil dat de Tweede Kamer zich gaat buigen over het onderwerp geldcreatie door banken, een onderwerp dat velen liever mijden. 'Politici zijn huiverig om daarover iets te zeggen, omdat ze bang zijn dat ze er niet genoeg van afweten,' zegt Van Houts. Volgens hem is het echter een cruciaal onderwerp, omdat banken alleen geld kunnen scheppen door geld uit te lenen, waardoor de schulden in de samenleving toenemen. En die schulden verzieken volgens hem de maatschappij.

    Onwetendheid en misvattingen

    Als de acteurs tijdens hun voorstelling aan de zaal vragen waar het geld vandaan komt, blijkt dat maar weinig mensen zich verdiepen in het onderwerp 'geldcreatie.' De Britse centrale bank, de Bank of England, constateerde begin vorig jaar ook dat maar weinig mensen er iets over weten. Daarom besloot deze centrale bank er een (relatief) laagdrempelig paper over te schrijven, dat de meeste misvattingen moet wegnemen.
    'Een veelvoorkomende misvatting is dat banken simpelweg tussenpersonen zijn'
    'Een veelvoorkomende misvatting is dat banken simpelweg tussenpersonen zijn die geld uitlenen dat spaarders bij de hen hebben gestald,' schrijft de Bank of England in haar paper. Maar de realiteit is dat banken geen spaargeld uitlenen, maar simpelweg nieuw geld uit het niets creëren wanneer zij bijvoorbeeld een hypotheek verstrekken, zo beschrijft de centrale bank. 'When a bank makes a loan, for example to someone taking out a mortgage to buy a house, it does not typically do so by giving them thousands of pounds worth of banknotes,' schrijft de Bank of England. 'Instead, it credits their bank account with a bank deposit of the size of the mortgage. At that moment, new money is created. For this reason, some economists have referred to bank deposits as "fountain pen money", created at the stroke of bankers’ pens when they approve loans.'
    'het is voor banken aantrekkelijk om het overgrote deel van de mensen in de schulden te duwen'
    Als een bank geld creëert, staat daar dus wel altijd een schuld tegenover. En die schulden zijn volgens Van Houts en zijn vier mede-acteurs funnest voor de samenleving. Mensen met schulden voelen zich daar ook daadwerkelijk schuldig over en hebben het gevoel dat ze die schuldenlast ook braaf moeten aflossen, is een van de boodschappen die de acteurs in hun voorstelling willen overbrengen. Het gevolg is volgens de theatermakers dat het voor banken aantrekkelijk is om het overgrote deel van de mensen in de schulden te duwen, terwijl de mensen die met schulden overladen worden zich vooral schuldig voelen, in plaats van in opstand komen. Bankiers en aandeelhouders van banken worden er rijker van, de massa vooral schuldiger, constateert Van Houts. 'Het huidige systeem waarbij banken geld scheppen is al driehonderd jaar oud, het stamt nog uit de tijd van de slavernij, uit de tijd van grote kindersterfte, toen er nog geen democratie was.'  

    George van Houts George van Houts

      'Dit keer zijn we niet genuanceerd, zoals we bij de voorstelling De Vastgoedfraude wel waren,' zei Van Houts twee maanden geleden al tegen Follow the Money. 'Het bankensysteem is door en door rot. We hebben een monster geschapen dat zowel de bankiers als de klanten ziek maakt, en daar moeten we vanaf.' Volgens hem moet het monopolie op het scheppen van geld terug naar de publieke sector.

    'Ook overheid zal monopolie ooit misbruiken'

    Lex Hoogduin, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen, laat desgevraagd aan Follow the Money weten weinig te zien in de oplossing van de theatermakers. 'Als alleen de overheid geld kan scheppen, zal ze daar vroeger of later misbruik van maken,' zegt het voormalige directielid van De Nederlandsche Bank (DNB). De verleiding voor de overheid om de kredietkraan open te draaien om de economie op korte termijn te stimuleren kan volgens hem op termijn leiden tot inflatie, zeepbellen op de financiële markten en een stagnerende economische groei.
    'Het gaat ons van z'n langzalzeleven niet lukken. maar we gaan het eerst netjes proberen'
    Als de acteurs veertigduizend handtekeningen verzamelen voor hun burgerinitiatief, wordt het in principe besproken in de Tweede Kamer. Van Houts denkt dat makkelijk te halen: hij schat dat dit theaterseizoen in totaal zo’n honderdduizend mensen de voorstelling Door De Bank Genomen gaan bezoeken. Als de helft daarvan zijn handtekening zet, zijn ze er al, rekent hij voor. Over het succes van zijn actie is Van Houts echter minder optimistisch. 'Wij gaan de strijd aan tegen de machtige bankenwereld. Dat gaat van zijn langzalzeleven niet lukken. Maar we gaan het eerst netjes proberen, met dit burgerinitiatief. Als dat niet lukt, dan maar een revolutie. De klinkers uit de straten en op naar de Zuidas!'

    Voorstelling in De Nederlandsche Bank

    Hoewel Van Houts sceptisch is over een goede afloop, gaat zijn theatervoorstelling niet onopgemerkt voorbij aan de sector. 'De Nederlandsche Bank heeft ons uitgenodigd om de voorstelling woensdagmiddag 14 januari bij hen in het auditorium te komen spelen, voor 200 medewerkers,' zegt de acteur. 'Daarna heeft DNB-president Klaas Knot een half uur ingeruimd voor een gesprek met ons. Wij werden door DNB uitgenodigd nadat enkele medewerkers de voorstelling hadden gezien. Er waait daar sinds kort echt een andere wind, DNB is veel opener.' Volgens een woordvoerder van DNB is het vrij uniek dat er een voorstelling over banken wordt vertoond binnen de muren van DNB. 'Leuk toch?', zegt de woordvoerder. 'Het is voor ons wel spannend om te horen hoe zij er tegenaan kijken. Het is voor ons ook belangrijk om te weten welk commentaar de buitenwereld en de kunsten hebben. Ik denk dat het kan bijdragen aan onze zelfkennis.'
    'Hij had nog nooit zoveel onzin bij elkaar gehoord'
    Hebben de acteurs ook wat van die andere toezichthouder gehoord, de Autoriteit Financiële Markten (AFM)? 'Mijn collega Tom de Ket sprak na afloop van een van de voorstellingen een beleidsmedewerker van de AFM. Die was woest. Hij zei nog nooit zoveel onzin bij elkaar te hebben gehoord, als bij onze voorstelling.' Van Houts liet eerder aan Follow the Money weten te spelen met het idee van een hypotheekstaking - 'Wie durft doet mee, allemaal stoppen met je hypotheek betalen: kijken wat er gebeurt' - maar dat idee staat voorlopig even in de ijskast. De theatermaker wil zich eerst richten op het burgerinitiatief.   Lees hier ook de uitgebreide reactie van FTM-columnist Robin Fransman op dit burgerinitiatief: 'Een overheid die zelf geld schept legt daarmee een claim op de productie van haar burgers. Het is dan gewoon belasting via een omweg.' Robin Fransman deed ook een gedachtenexperiment wat hij gezegd zou hebben als hij tafelheer was geweest bij DWDD. 'Renteloos uitlenen? Goed plan. Doe mij maar 1 miljard. Koop ik Shell aandelen van en dan ga ik lekker van de dividenden leven.'

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Volg Joris Heijn
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Van wie is ons geld?

    Gevolgd door 1484 leden

    Waarom is de creatie van geld in handen van – particuliere – banken? En moet dat altijd gepaard gaan met schuld? Ofwel: kunne...

    Volg dossier