Gestuntel met pensioenfonds brengt AFM in verlegenheid

    Het pensioenfonds van de AFM dreigt opnieuw een gat te slaan in de begroting van de toezichthouder. Het kleine, relatief dure pensioenfonds van de AFM slokt de laatste jaren steeds meer toezichtseuro’s op. Als de toezichthouders niet snel akkoord gaan met een versobering van hun pensioen, dreigt een nieuwe tegenvaller met ‘aanzienlijke impact.’

    De Autoriteit Financiële Markten richtte twee jaar geleden een eigen pensioenfonds op voor zo’n duizend deelnemers. In de financiële sector, die sinds dit jaar opdraait voor de gehele AFM-begroting van 87 miljoen euro, leidde die oprichting indertijd al tot gefronste wenkbrauwen: was de AFM niet de toezichthouder die steeds hamerde op lage kosten voor pensioenfondsen en het 'onwenselijk' noemde dat kleine pensioenfondsen in stand bleven? Waarom gingen ze dan nu zelf een relatief duur fonds optuigen?
    Oprichten eigen pensioenfonds pakte 50 procent duurder uit dan verwacht
    Eerder dit jaar bleek uit onderzoek dat Follow The Money deed voor AM:Magazine dat het oprichten van het Pensioenfonds AFM en het liquideren van het oude fonds, veel duurder uitpakte dan gepland. In plaats van een miljoen euro, was de toezichthouder er zo'n 1,5 miljoen euro aan kwijt. Dat was gelijk aan zo’n 1,5 procent van hetgeen er op dat moment in kas zat bij het pensioenfonds. Een dure operatie, zeker omdat de AFM heeft aangegeven dat dat eigen pensioenfonds slechts een tussenoplossing is: de AFM gaf indertijd aan 'zo snel mogelijk' te willen samengaan met andere fondsen.

    Versobering of tegenvaller

    En dit jaar dreigt de AFM weer een tegenvaller tegemoet te zien, met 'mogelijk aanzienlijke impact op de exploitatie van 2015,' zoals de toezichthouder het zelf verwoordt. De nieuwe tegenvaller zou betekenen dat er dit jaar nog meer toezichtsgeld in de pensioenpot stroomt dan de al geplande 9,9 miljoen euro. Dat is één op de negen euro’s die de AFM uitgeeft, flink meer dan twee jaar geleden: toen ging het om één op de elf toezichteuro’s. Hoe groot de tegenvaller precies is, kan de AFM niet zeggen: de enige manier om de tegenvaller te voorkomen is volgens hen als de AFM-medewerkers nog dit jaar akkoord gaan met een versobering van hun pensioen. De onderhandelingen daarover lopen nog en staan niet op zich zelf, maar zijn onderdeel van een veel grotere discussie over de arbeidsvoorwaarden, waaronder bijvoorbeeld ook de hypotheekrentekorting voor medewerkers. Die korting werd eerder dit jaar afgeschaft voor nieuwe medewerkers, maar kost nog altijd zo'n een miljoen euro voor de werknemers die al in dienst waren. 'Het is nu nog niet te zeggen wanneer het overleg zal zijn afgerond,' zegt een woordvoerder van de AFM. De mogelijke pensioentegenvaller is het gevolg van drie factoren, stelt de AFM. De gedaalde rente en de stijging van de levensverwachting raakt alle pensioenfondsen, maar het raakt de AFM extra hard, omdat zij relatief jonge deelnemers heeft in haar pensioenfonds. De lage rente betekent dat pensioenfondsen moeten rekenen met een lagere opbrengst voor hun beleggingen. Het rente-op-rente-effect daarvan tikt harder aan bij een dertiger wiens euro nog dertig of veertig jaar moet renderen, dan bij een zestiger.
    DNB schafte dure indexatie pensioenen al eerder af
    De derde factor die bijdraagt aan de mogelijke tegenvaller is de onvoorwaardelijke indexatie die de AFM aan haar medewerkers belooft: als de lonen 1 procent stijgen, stijgen ook de pensioenaanspraken van werknemers (niet van de gepensioneerden) met één procent. Medetoezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) kende ook een dergelijke regeling, maar schafte deze vorig jaar af. De AFM erkent zelf dat de eigen pensioenregeling inmiddels ‘evident’ uit de pas is gaan lopen met andere in de financiële sector. De toezichthouder wil het liefst dat het salaris (en het pensioen) een gemiddelde is van salarissen en pensioenen in de financiële sector (van accountants, tot flitshandelaren en de minder flashy categorie van tussenpersonen). Bij sommige financiële brancheverenigingen wringt het dat de 'ambtenaren' van de AFM in de goede tijden een marktconform salaris willen, maar dat als de arbeidsvoorwaarden in de markt zakken, de AFM'ers niet meedalen.

    Dijsselbloem: AFM en DNB moeten bezuinigen

    Dat de pensioenen steeds meer van de begroting afknabbelen, brengt de AFM in een lastig parket. Niet alleen moet de eigen medewerkers om een pensioenoffer worden gevraagd, ook zet het extra druk op de financiering voor het toezicht zelf. Want terwijl de politiek en de samenleving aan de ene kant vragen om intensiever toezicht op de financiële sector, is er vanuit de financiële sector en het ministerie van Financiën juist druk om de kosten zo laag mogelijk te houden. Banken, verzekeraars, tussenpersonen, accountants en allerlei andere partijen in de financiële sector zijn door het wegvallen van de overheidsbijdrage dit jaar ruim 40 procent meer kwijt aan het toezicht op henzelf door de AFM. Zij draaien elke euro van de AFM dan ook om, en zouden het liefst een veto hebben op de begroting. Ook minister Dijsselbloem heeft in augustus in een brief aan de Eerste Kamer, die niet eerder media-aandacht lijkt te hebben gekregen, aangekondigd dat DNB en AFM vanaf 2017 een 'efficiëncytaakstelling' opgelegd krijgen, oftewel een bezuiniging. Die bezuiniging komt echter niet ten goede aan de staatskas, maar aan de financiële sector. De AFM zal dus meer toezicht moeten gaan houden met minder geld. Dan helpt een hongerig pensioenfonds niet.
    'Wij zeuren al langer over het pensioen'
    Twee keer per jaar roept de AFM de brancheverenigingen en consumentenorganisaties samen in een Adviserend Panel, om over de handel en wandel van de AFM te spreken: zowel op toezichtsgebied, als de financiën. Op die vergaderingen komen vrijwel altijd de pensioenen van de AFM ter sprake. Een branchevereniging vertelt FTM op voorwaarde van anonimiteit dat de pensioendiscussie hun een 'doorn in het oog is'. 'Wij zeuren al langer over het pensioen.' Een andere branchevereniging stelde eerder tegenover FTM dat het erop lijkt dat bij de schilder thuis de verf van het plafond bladdert. Alle brancheverenigingen hameren op het 'zo efficiënt mogelijk inzetten' van het toezichtsgeld, maar niet allemaal willen zij zich tot in detail bemoeien met de pensioenperikelen van de AFM, 'zolang ze het zelf oplossen binnen hun begroting'. Druk uitoefenen heeft geen zin, meldt een andere branchevereniging: aan het eind van de dag moet je toch weer door één deur met je toezichthouder, 'dan helpt het niet als je op dit soort dingen zout gaat leggen'.

    AFM: geen 'dringende urgentie'

    De AFM stelde eerder dat het eigen pensioenfonds een tijdelijke oplossing was en dat zij daar 'zo snel mogelijk' een einde aan wil maken. Maar in april werd in het Adviserend Panel plots gezegd dat er 'geen dringende urgentie' wordt gezien om snel een einde te maken aan het zelfstandige fonds. 'Dit laat onverlet dat de AFM zich ongemakkelijk voelt vanuit de optiek van schaalgrootte.' De toezichthouder schat in dat het Pensioenfonds AFM tot 'ten minste eind 2016' zelfstandig blijft. Dat betekent dat de AFM minimaal drie jaar opgescheept zit met een klein, duur pensioenfonds. In juni werd het jaarverslag van het Pensioenfonds AFM gepubliceerd en werd voor het eerst duidelijk hoeveel kosten zijn verbonden aan dit kleine fonds. De kosten die pensioenfondsen maken worden meestal onderverdeeld in twee categorieën: Enerzijds administratiekosten (die per deelnemer worden berekend) en anderzijds vermogensbeheer- en transactiekosten (die worden geteld als percentage van het pensioenvermogen). In die laatste categorie zit de AFM met 0,52 procent vermogensbeheerkosten en 0,09 procent transactiekosten op het sectorgemiddelde, al berekende adviesbureau LCP dat 70 procent van de fondsen hun beheerkosten onder de 0,45 procent weten te houden.
    de pensioenadministratie voor een AFM'er kost 653 euro per jaar.
    De echte pijn zit bij de administratiekosten: is een gemiddeld pensioenfonds jaar 120 euro per deelnemer per jaar aan kwijt, de pensioenadministratie voor een AFM'er kost 653 euro per jaar. De AFM is al een tijdje met DNB in gesprek om te zien of zij hun pensioenfondsen kunnen laten fuseren. DNB doet het qua kosten beter dan de AFM (0,32 procent vermogensbeheerkosten, 0,18 procent transactiekosten en 361 euro administratiekosten.) De AFM ziet een samengaan dus op zijn vroegst per 1 januari 2017 ingaan. Precies op tijd voor de bezuiniging die minister Dijsselbloem hen in het vooruitzicht heeft gesteld.
    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Lees meer

    Volg deze auteur

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid