Derivaten in het MKB

FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivaten opzadelde. Complexe financiële producten waarvan MKB’ers niet begrepen wat voor schadelijke uitwerking ze konden hebben. Dat had voor vele ondernemers desastreuze gevolgen. FTM drong door tot de kleinste details van deze grote misstand in de financiële sector. De serie artikelen vormt ook het langst lopende dossier op FTM. Lees meer

FTM zat meer dan 3 jaar de banken op de hielen en er ligt nu een oplossing.

Banken verkochten derivaten niet alleen aan woningcorporaties als Vestia, maar ook op grote schaal aan kleine ondernemers waarvan iedereen wist dat zij een verwaarloosbare kennis hadden van complexe financiële producten. Wilden die ondernemers uit het MKB opeens zo graag derivaten als renteswaps afnemen? Nee, ze werden daar in vele gevallen toe gedwongen. Geen renteswap, geen lening, zo luidde een voornaam verkoopargument van de bankiers. Langzaam beginnen de nadelige gevolgen van deze verkooppraktijken duidelijk te worden. De rentederivaten blijken voor duizenden ondernemers het equivalent van wat de woekerpolis ooit voor consumenten waren. De grote vraag is: wat nu? Worden de banken tot de verantwoording geroepen of wordt het probleem vooruit geschoven en moeten benadeelde MKB'ers - net als woekerpolis-slachtoffers - eindeloos wachten op een halfbakken oplossing of zal de rechtspraak een vroegtijdig vonnis vellen? FTM volgt sinds 2013 deze kwestie op de voet en dringt door tot de voornaamste details. Het dossier en de lezers en experts die er in de afgelopen jaren hun bijdrage aan leverden, vormt een rijke bron aan kennis.

76 Artikelen

Gif rentederivaten verder verspreid in MKB dan gedacht

Banken hebben veel meer rentederivaten verkocht aan het MKB dan tot nu toe bekend was. Enkele tienduizenden bedrijven zitten opgescheept met de risicovolle producten, laat toezichthouder AFM desgevraagd weten.

Banken zwijgen in alle toonaarden over de hoeveelheid rentederivaten die ze in het MKB hebben verspreid. Schattingen gingen tot nu toe uit van enkele duizenden bedrijven. Maar het probleem is vele malen groter – in omvang vergelijkbaar of zelfs groter dan in het Verenigd Koninkrijk, waar de affaire al is opgelaaid en banken miljarden opzij hebben gezet om MKB’ers te compenseren. Enkele tienduizenden ondernemingen hebben rentederivaten, zo laat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) aan FTM weten. Het is voor het eerst dat de toezichthouder zich hierover uitlaat. De verkoop van rentederivaten aan het MKB – en dan met name renteswaps – ligt al een tijd onder vuur. De AFM constateerde vorig jaar dat banken bij de verkoop vaak risico's verzwegen. De bedrijven kregen de renteswaps bij hun lening aangesmeerd als alternatief voor een lening met een vaste rente. Zo zouden ze het risico op een stijgende rente afdekken, maar nu de rente juist sterk is gedaald, zitten ze in de penarie. Bovendien verhoogden banken massaal de renteopslag – niks vaste rente.

Afkoopsom loopt snel in de tonnen

Waarom is het probleem zo groot? Omdat bedrijven door de gedaalde rente nauwelijks van de renteswaps afkomen. Dat zit zo: als de euriborrente daalt tot onder het niveau van de afgesproken vaste “swaprente”, krijgt de renteswap een negatieve waarde. Als een bedrijf van de swap af wil – bijvoorbeeld omdat het de onderliggende lening wil aflossen – moet het een hoge afkoopsom betalen die snel al in de honderdduizenden euro's loopt. De getallen zijn astronomisch. Financieel adviseur Patrick van Gerwen van Cadension schat op basis van de schaars beschikbare cijfers dat MKB’ers renteswaps hebben op ruim 50 miljard euro aan leningen. Als de ondernemers die derivaten in een keer zouden willen afkopen, kost dat zo’n 2,9 miljard tot 3,5 miljard euro. Als er conservatief geschat 20.000 ondernemers een rentederivaat hebben, dan gaat het gemiddeld om een afkoopsom van bijna honderdvijftigduizend euro per ondernemer.
‘Banken benadrukken steeds dat het om incidentele gevallen gaat en dat het geen structureel probleem is. Maar dat is niet waar.'
‘Banken benadrukken steeds dat het om incidentele gevallen gaat en dat het geen structureel probleem is. Maar dat is niet waar. Het probleem wordt continue onderschat’, zegt Van Gerwen. ‘Doordat er geen concrete bedragen worden genoemd, blijft het een vaag probleem en denkt men dat het wel meevalt.' Qua aantallen lijkt de Nederlandse situatie daarmee verdacht veel op de Britse situatie, waar banken 3,8 miljard Britse pond (4,6 miljard euro) opzij hebben gezet voor mis selling van rentederivaten in het bedrijfsleven. Onder druk van de Britse toezichthouder FSA hebben banken al 482 miljoen pond (579 miljoen euro) aan compensatie uitgekeerd aan 3400 ondernemers, omdat de bank niet zorgvuldig genoeg heeft gehandeld bij de verkoop.

Moeten banken vrezen voor een strop?

De vraag is of ook Nederlandse banken moeten vrezen voor een dergelijke strop. Van Gerwen ziet veel parallellen tussen de Britse en de Nederlandse situatie. Hij noemt het opvallend dat de Britse toezichthouder zo streng optreedt en de AFM zich ‘zo afzijdig opstelt.’ Volgens Jeroen Willems van financieel consultant ICC zal veel afhangen van het oordeel van de rechter. Veel van zijn klanten die renteswaps hebben aangeschaft volgen de ontwikkelingen volgens hem op de voet. ‘Ze willen vaak niet de eerste zijn, maar als er eenmaal een schaap over de dam is…’ Dat banken zwijgen over de swaps is niet zo gek – de potentiële aansprakelijkheid is groot. Veel ondernemers starten juridische procedures om de verkoop van hun swap aan te vechten. Vooral Rabobank heeft het vuur aan de schenen. Een vastgoedondernemer sleept de bank voor de rechter vanwege de fraude met de Euriborrente, maakte FTM vorige week bekend. Die eist dat de verkoop van de swap om die reden wordt teruggedraaid. Als hij de zaak wint, bestaat de kans dat veel meer ondernemers de gang naar de rechter maken.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Joris Heijn

Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Over de auteur

Jan-Hein Strop

Gevolgd door 626 leden

Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Derivaten in het MKB

Gevolgd door 475 leden

FTM verdiept zich sinds 2013 de wijze waarop grote banken in Nederland vele duizenden ondernemers in het MKB met rentederivat...

Volg dossier