© Matthias Leuhof

Na privé-onttrekkingen schuifelt liefdadigheidsstichting MVI richting de afgrond

4 Connecties
2 Bijdragen

De goededoelenstichting Mobiliteit voor Iedereen zit in de problemen. Na een publicatie van FTM trok de Belastingdienst de speciale ANBI-status in, eiste een crowdfunder versneld zijn geld terug en stapte personeel naar de rechter vanwege achterstallige provisie. Ondertussen ruziet de directeur van de Brabantse stichting met zijn leveranciers en onderzoekt de politie betalingen aan zijn eenmanszaak.

In november 2020 publiceerde Follow the Money een verhaal over de merkwaardige financiële gang van zaken bij de Stichting Mobiliteit voor Iedereen (MVI) uit het Brabantse Made. Mobiliteit voor Iedereen is een zogeheten goededoelenstichting, opgericht om het vervoer van ouderen en mindervaliden goedkoper te maken. Dat lukt de stichting door enerzijds voordelige deals te sluiten met leveranciers en anderzijds door de zorgbussen te laten sponsoren door lokale middenstanders. Op die manier kunnen zorginstellingen de bussen voordeliger aanschaffen, waardoor ze niet hoeven te bezuinigen op vervoer voor patiënten.

Uit onderzoek van FTM bleek dat het voornaamste doel van de stichting echter de bankrekening van oprichter en directeur Edwin Kock (50) was. Van begin 2018 tot en met april 2020 maakte hij ruim 1,5 miljoen euro over naar zijn adviesbedrijf Forian. Hoe meer geld er bij MVI binnenkwam, hoe meer hij naar zichzelf overmaakte. Dit bleek uit de bank overschrijvingsformulieren waarover FTM beschikt.

Daaruit blijkt ook dat Kock soms in het holst van de nacht grote bedragen naar zichzelf sluisde. Zo verdwenen in de nacht van 28 op 29 maart 2020 om drie en vier uur bedragen van respectievelijk 25.000 en 50.000 euro van de ING-rekening van de stichting. Het geld verscheen vervolgens op de rekening van Forian.

Opmerkelijk aan die betalingen is ook dat ze plaatsvonden in een periode waarin het vervoer door busjes van de stichting door de coronacrisis al weken stillag. Het bedrag dat Kock zichzelf betaalde — in totaal 1,5 miljoen euro — is voor MVI enorm: in 2019 had de stichting een balanstotaal van 2,4 miljoen.

Op 18 mei 2020 tekende Kock een schuldbekentenis. Voor 1 juli zou hij een groot deel van het achterover gedrukte bedrag terugbetalen. Dat gebeurde niet: op 1 juli had hij pas een klein bedrag betaald. Enkele maanden later stapte zijn medebestuurder Helmer de Vries naar de politie om aangifte van verduistering te doen.

Tegenover FTM ontkende Kock vorig jaar dat hij zich onrechtmatig had verrijkt. Hij had naar eigen zeggen als bestuurder van de stichting geen salaris, maar stuurde facturen vanuit zijn eenmanszaak. Dat gebeurde op basis van projectcontracten die volgens hem tot stand waren gekomen ‘na advies van een accountant, een belastinginspecteur en een toenmalige jurist’. Namen van die personen wilde hij ondanks herhaalde vragen van FTM niet verstrekken.

MVI moet sinds 1 januari 2019 weer gewoon belasting betalen over ontvangen erfenissen en schenkingen

Na publicatie van het artikel ging Kock op Facebook en in de regionale media flink tekeer. Het artikel zou ‘aantoonbare onwaarheden, laster en leugens’ bevatten. De stichting zou naar de rechter stappen en aangifte doen. Tot op heden heeft noch FTM noch oud-directeur Helmer de Vries iets over een rechtszaak of een aangifte gehoord.

Wel begon de financiële recherche van de politieregio Zeeland-West-Brabant een onderzoek naar de geldstroom van MVI naar Forian. Dat loopt nog altijd, meldt een woordvoerder. Gezien de ‘complexiteit en gevoeligheid’ kan hij er verder niets over zeggen.

Na de publicatie van FTM zag het er lang naar uit dat geen enkele instantie stappen tegen MVI ondernam. Inmiddels is achter de schermen echter het nodige gebeurd. Zo blijkt dat de Belastingdienst op 11 februari met terugwerkende kracht de zogeheten ANBI-status van MVI heeft ingetrokken.

Dat betekent dat zowel donateurs als sponsoren sinds 1 januari 2019 hun gift niet meer mogen aftrekken van de inkomsten- of vennootschapsbelasting. MVI moet sinds 1 januari 2019 ook weer gewoon belasting betalen over ontvangen erfenissen en schenkingen. Daarnaast komt de stichting niet meer in aanmerking voor teruggaaf van de energiebelasting. Stichting MVI beschikte vanaf de oprichting in 2014 over zo’n ANBI-status. Verlies daarvan is uiterst pijnlijk.

Wat is een ANBI?

ANBI staat voor Algemeen Nut Beogende Instelling. In geen enkel land ter wereld bestaan zoveel ANBI’s als in Nederland. Momenteel zijn er meer dan 43.000. Het betreft meestal verenigingen en stichtingen die zich inzetten voor het goede doel.

Het hele stelsel van de ANBI-status en het toezicht daarop van de Belastingdienst ligt al langer onder vuur. Eind 2016 bleek uit onderzoek van de Belastingdienst zelf dat er geen sluitende controle is op stichtingen en verenigingen met de ANBI-status. Voor de controle van de 43.000 ANBI’s had de fiscus slechts veertig controleurs. De giftenaftrek en de erf- en schenkvrijstellingen kosten de schatkist jaarlijks ruim een half miljard, meldde NRC Handelsblad.

In januari 2019 bleek uit een steekproef van Follow the Money dat 18 van de 50 onderzochte goede doelen met de ANBI-status de financiële verantwoording niet op orde had. 

Begin 2020 meldden onderzoeksplatform Investico dat 48 procent van de onderzochte instellingen twee maanden na het verstrijken van de deadline hun cijfers over 2018 nog niet op de website hadden gepubliceerd. Van meer dan vijftienhonderd stichtingen kon de Belastingdienst de publicatieplicht überhaupt niet controleren, omdat de opgegeven website niet bereikbaar was – bijvoorbeeld omdat de link onvindbaar bleek of de domeinnaam niet meer bestond.

Lees verder Inklappen

Na de FTM-publicatie kreeg MVI ook OnePlanetCrowd op zijn dak. Begin 2019 maakte deze crowdfunder 430.000 euro over naar de stichting. Van dat geld moesten rolstoelbussen worden gekocht. In de praktijk werden deze bussen volgens oud-bestuurder Helmer de Vries niet gekocht, maar geleased — waardoor ze in feite dubbel gefinancierd werden. 

Uit een mailwisseling, die in het bezit is van FTM, blijkt dat OnePlanetCrowd Edwin Kock om opheldering vroeg. Toen die opheldering niet bevredigend was, eiste de crowdfunder versneld zijn geld terug. Tot begin 2022 moet MVI nu maandelijks een bedrag van 25.556 euro betalen aan aflossing en rente. Ter vergelijking: vóór de publicatie van FTM eind 2020 gold een aflossing van 23.600 euro per kwartaal — een kleine 8.000 euro per maand.

De ingetrokken ANBI-status en de forse maandelijkse aflossing betekenen dat MVI financieel in zwaar weer verkeert. Een vertrokken personeelslid moest zelfs naar de rechter stappen om achterstallige provisie te krijgen, zo blijkt uit documenten die FTM bezit. De stichting moet de man bijna 10.000 euro betalen.

Tot slot ruziet bestuurder Edwin Kock met zijn trouwe partners Volkswagen en Tribus. Die bedrijven zouden 68 zorgbussen leveren. Op de website van MVI betichtte Kock de twee bedrijven begin dit jaar van contractbreuk, maar na juridische dreigementen haalde hij die tekst weg. Inmiddels is in overleg besloten dat MVI van die 68 bestelde bussen er nog maar 30 afneemt. Een grote strop voor leverancier Volkswagen Leasing Services, dealerorganisatie Muntstad en ombouwbedrijf Tribus, die nu op zoek moeten naar andere afnemers.

Hoe de stichting er op dit moment financieel voor staat, is een raadsel

De bedrijven waren tot aan de publicatie in november belangrijke partnerbedrijven van MVI: ze leverden de bussen tegen korting. Maar die vriendschap is voorbij. ‘Ik heb mijn buik helemaal vol van meneer Kock, Het liefste heb ik niets meer met hem te maken’, zegt een direct betrokkene, die het partnerschap met MVI het liefste direct opzegt. ‘Edwin Kock spreekt nooit en nimmer de waarheid.’

Hoe de stichting er op dit moment financieel voor staat, is een raadsel. Inkomsten zijn er nauwelijks, uitgaven des te meer. Sinds de publicatie van FTM hebben zich nauwelijks nieuwe zorginstellingen bij MVI gemeld. 

Mogelijk drijft de stichting op de kurk van de NOW-gelden, een overheidsmaatregel om werkgevers tegemoet te komen in de loonkosten. Uit de openbare registers van de eerste drie regelingen blijkt dat MVI in totaal ruim 466.000 euro aan steun heeft ontvangen. Of dat geld echt aan loonkosten is besteed, is niet bekend.

Oud-directeur Helmer de Vries, die de miljoenenbetaling van Kock aan zijn eensmanszaak aan het licht bracht en meldde bij de politie, heeft zich inmiddels als klokkenluider gemeld bij het Huis van Klokkenluiders. Dat heeft hem begin maart per brief laten weten dat op basis van de door hem aangebrachte informatie ‘sprake is van een vermoeden van een misstand’. Dat betekent dat De Vries in aanmerking komt voor dienstverlening van de afdeling Advies van het Huis. Dit houdt ook in dat zijn voormalige werkgever hem vanwege zijn klokkenluidersmelding niet mag benadelen.

Follow the Money heeft Edwin Kock meermaals gemaild met vragen. Tot op heden heeft Kock niet gereageerd.