Beeld © Johan Moorman

Gezondheidslobby casht jackpot in gokbranche

De Nederlandse gezondheidslobby ontvangt tientallen miljoenen uit de gokbranche. Voor dat geld springen de betrokken organisaties gewillig in de promotiestand. Zo ook een organisatie als MIND, die bijna 80.000 gokverslaafden een stem geeft en ondersteunt. Ondertussen ontbreekt gokverslaving in het belangrijkste preventieprogramma van enkele van de grootste gezondheidsfondsen. ‘Gameverslaving wel, maar gokverslaving niet meenemen? Dat is maatschappelijk niet uit te leggen.’

Dit stuk in 1 minuut
  • MIND, een organisatie die zich inzet voor ggz-patiënten, ontving in vier jaar tijd bijna vijf miljoen euro uit de gokbranche. MIND vertegenwoordigt echter ook gokverslaafden. Zonder dat geld van Nederlandse Loterij zou MIND voor heel veel Nederlanders niet het verschil kunnen maken op het gebied van mentale gezondheid, zegt directeur Marjan ter Avest.

  • Nederlandse Loterij draagt financieel ook bij aan het programma Gezonde Generatie 2040. Hierbij zijn gezondheidsfondsen betrokken die, op het JKF Kinderfonds na, allemaal geld ontvangen uit de gokwereld. Het programma heeft de ambitie van Nederlandse jongeren de gezondste ter wereld te maken. Aandacht voor gokverslaving ontbreekt opmerkelijk genoeg in dat programma. Dit tot verbazing van diverse deskundigen, die zich tevens afvragen in hoeverre de gezondheidslobby nog kritisch kan zijn op partijen als Nederlandse Loterij.

  • FTM onderzocht jaarrekeningen en sprak met woordvoerders van de verschillende loterijen, met MIND, met verslavingsbehandelaren en met gokverslaafden.

Lees verder

Koen heeft alles voor een vrolijk leven. De jonge twintiger heeft een vlotte babbel, een goed stel hersens en een goede baan. Ook kan hij uitstekend voetballen. Toch trekt hij ergens eind 2019 rond middernacht de deur van zijn appartement achter zich dicht, met een vreselijk plan.

De regenachtige Amersfoortse nacht is net zo troosteloos als zijn financiële situatie. Zijn gokschuld is ‘een tonnetje’, een bedrag dat alleen maar verder oploopt door woekerrentes van meer dan tien procent per maand die hij aan verschillende banken moet betalen. Wat heeft het leven nog voor zin als je nooit meer je schulden verslaat?

Koen loopt richting station. Regendruppels vallen op zijn schouders en blaadjes ritselen langs hem heen, als hij aan het spoor ineens een levensreddende en heldere ingeving krijgt. ‘Zelfmoord was niet de manier. Niet mijn manier in ieder geval.’

Hevig geëmotioneerd gaat hij weer naar huis. Koen is vastbesloten te beginnen aan het gevecht tegen zijn gokverslaving, die ooit begon met de Toto. ‘Mensen kiezen er zelf voor te gaan gokken, maar voor mij was Toto dé springplank naar het grotere gokgeweld.’

Staatsgokbedrijf 

Koen vertelt zijn verhaal omdat hij hoopt dat anderen niet hetzelfde hoeven meemaken. Zijn verslavingsbehandeling begon in juni 2020 en is inmiddels afgerond. Als ggz-patiënt werd hij vertegenwoordigd door MIND. Die organisatie bestaat uit een stichting en een vereniging.

De vereniging – MIND Platform – is een koepel waarbij 19 landelijke en 100 regionale ggz-cliënten- en familieorganisaties zijn aangesloten en geldt als één van ‘de grote drie’ qua patiëntenvertegenwoordiging in Nederland. Ook ondersteunt de koepel ‘zelfregie- en herstelcentra’

Stichting MIND biedt publieksvoorlichting, anonieme hulp en haalt geld op voor onderzoek en innovatie. In 2016 gingen vereniging en stichting een samenwerkingsverband aan, om zo de positie van de ggz-patiënt te versterken. 

MIND Platform is dé onderhandelaar voor ggz-patiënten aan belangrijke overlegtafels over de toekomst van de zorg, lobbyt in de politiek om onderwerpen op de agenda te krijgen en geeft namens de ggz-patiënt commentaar in media. Patiënten kunnen hiervan geen lid worden, alleen patiënten- en familieorganisaties kunnen dit.

‘Als we die gelden niet hadden, konden we voor veel Nederlanders niet het verschil maken op het gebied van mentale gezondheid’

De MIND-organisatie vertegenwoordigt en ondersteunt dus gokverslaafden in de ggz, maar wordt indirect ook gefinancierd uit geld dat Koen en andere gokkers uitgeven aan Toto, Krasloten, Staatsloterij, Lotto, Lucky Day, Eurojackpot en Miljoenenspel. Deze gokspellen zijn eigendom van Nederlandse Loterij, het gokbedrijf van de Nederlandse Staat waar MIND beneficiënt van is. Een andere belangrijke financier is de Vriendenloterij. Samen spekten deze loterijen de afgelopen vier jaar voor 4,9 miljoen euro de kas van de MIND-organisatie, die bijna 80.000 Nederlandse gokverslaafden adviseert en vertegenwoordigt.

‘Als we die gelden niet zouden hebben, kunnen we voor heel veel Nederlanders niet het verschil maken op het gebied van mentale gezondheid,’ vertelt MIND-directeur Marjan ter Avest.

Gezondheidsfonds moedigt gokken aan

MIND springt voor die bijna vijf miljoen euro vrijwillig in de promotiestand. Er verschijnen MIND-medewerkers in promotiefilmpjes van zowel Vriendenloterij als Nederlandse Loterij, terwijl het logo van de vertegenwoordiger van ggz-patiënten op sommige Krasloten staat. Nederlandse Loterij ruimt in het jaarverslag van 2019 twee pagina’s in voor een interview met Sander Slootmaker, relatiemanager van MIND. Nederlandse Loterij stelt dat dit niet valt onder reclame-uitingen, omdat ‘op geen enkele wijze opgeroepen wordt om te gokken’.

De website van MIND wijdt ook één pagina aan beide gokbedrijven. ‘Koop nu een lot en speel mee voor een psychisch gezonde samenleving’ staat direct boven een button die leidt naar een pagina van Vriendenloterij waar je loten kunt kopen. Verderop staat dat ‘je MIND ook steunt als je meespeelt met Nederlandse Loterij’.

‘Koop nu een lot en speel mee voor een psychisch gezonde samenleving’

Vreemd, vindt verslavingsbehandelaar Bas Brons. ‘Als organisatie die opkomt voor mensen met psychische problemen moet je je clientèle niet stimuleren om te gokken. Een partij die de belangen van alcoholverslaafden vertegenwoordigt en ondersteunt zegt toch ook niet: koop een biertje.’

Voor deze promotie kiest Stichting MIND zelf, zegt Ter Avest. ‘Vanuit een soort samenwerking. We zijn blij met de verkregen inkomsten. Met het geld van Nederlandse Loterij hebben we in vier jaar miljoenen mensen bereikt met voorlichting en anonieme hulp. Ook geven we les op scholen. We bezochten er meer dan 300 om te praten over mentale gezondheid.’

In haar ogen staan de loterij-miljoenen los van de belangenbehartiging van gokverslaafden. Dit zou zijn omdat Stichting MIND dat geld incasseert, terwijl de vereniging de tak is die opkomt voor gokverslaafden.

12,3 miljoen van VWS

Van 2016 tot en met 2019 ontving de organisatie 12,3 miljoen euro (ongeveer de helft van de inkomsten) van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: ook een partij waarmee MIND onderhandelt en kritisch op moet zijn. Volgens Ter Avest lukt dat prima en is MIND ‘absoluut onafhankelijk’, juist door ‘een breed pallet aan financiers’.

Zo krijgt Stichting MIND ook geld van donateurs, particulieren en uit nalatenschappen. De koepel werkt rond projecten samen met verzekeraars, maar ontvangt van hen geen geld.

Van de uitgaven in 2019 ging zo’n 57 procent naar personeel, huisvesting en kantoor- en organisatiekosten. ‘Ik wil met klem benadrukken dat het grootste deel van de personeelskosten direct wordt besteed aan de doelstelling,’ zegt de woordvoerder van MIND.

Marketingorganisatie

In 2020 was de omzet van Nederlandse Loterij 1,3 miljard euro en het resultaat voor belastingen 170 miljoen. Het grootste deel (106,1 miljoen) daarvan gaat via een afdracht naar de Nederlandse staat. 

De 18 goede doelen van Nederlandse Loterij ontvangen in totaal 17,2 miljoen euro aan afdracht. In datzelfde jaar – 2020 – gaf de organisatie 59,9 miljoen uit aan marketing. Van de driehonderd medewerkers van Nederlandse Loterij is een derde marketeer. Verslavingsbehandelaren die FTM sprak vinden dat Nederlandse Loterij hierin doorslaat.

Ter vergelijking: de afdeling Verantwoord Spelen telt zes medewerkers, meldt Willemijn Vorderman. Zij geeft daaraan leiding en is het oneens met de verslavingsbehandelaren. ‘We doen wat wij noodzakelijk vinden om Nederlandse spelers te leiden naar het legale aanbod van kansspelen. Met dat idee is in 1726 de Staatsloterij opgericht: de overheid zag dat mensen het leuk vinden om deel te nemen. Zo hield men controle en grip.’

Miljardenindustrie

Verslavingsbehandelaar Leroy Snippe denkt dat de loterij-inkomsten inmiddels mogelijk onmisbaar zijn, net zoals de staat rekening houdt met inkomsten uit bekeuringen. De gokinkomsten zijn inderdaad groot en groeiend. Zo ontving de Nederlandse Staat in 2019 alleen al aan kansspelbelasting 572 miljoen euro. In 2000 was dit nog 126 miljoen euro, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). 

Willemijn Vorderman van Nederlandse Loterij vertelt dat het ministerie van Financiën ‘zeker de wens heeft dat het aantal spelers groeit’ bij Nederlandse Loterij. ‘Het is onze taak om de vraag naar kansspelen te kanaliseren naar het legale aanbod van kansspelen.’ 

Daarmee heeft Nederlandse Loterij volgens Snippe een lastige, dubbele opdracht. ‘Je moet het veilig houden, maar je wordt er ook op afgerekend als er niet genoeg verdiend wordt.’

Nederlandse Loterij maakte in 2020 eveneens 45,2 miljoen over naar NOC*NSF en 77 andere sportbonden.

Ook Holland Casino is een staatsbedrijf. Over 2019 ging aan kansspelbelasting en vennootsschapbelasting 224 miljoen euro naar de staatsschatkist, blijkt uit het jaarverslag. Normaal gesproken zou daarnaast een groot deel van de winst (68 miljoen) naar Den Haag gaan, maar door de coronacrisis is Holland Casino hiervan een jaar vrijgesteld.

BankGiro Loterij, Postcode Loterij en VriendenLoterij vallen onder de holding Nationale Goede Doelen Loterijen NV. Deelnemers aan de drie loterijen hadden in 2020 een totale inleg van 1,1 miljard euro. Daarvan ging 487 miljoen naar goede doelen. ‘Aan onze financiering zit geen tegenprestatie vast. Vanzelfsprekend hopen wij dat de organisaties die wij steunen eventuele kritiek met ons delen,’ meldt een woordvoerder.

Lees verder Inklappen

Oorwassing Lubach

Nederlandse Loterij zegt te zorgen voor een verantwoord reclamebeleid, door zich ‘niet te richten op minderjarigen en jongvolwassenen’, aldus een woordvoerder. Dat is ook verboden: gokreclames mogen in Nederland niet gericht zijn op jongeren tot 24. 

Toch was juist hier in het verleden kritiek op. Zo won de Koning Toto-reclame met rapper Donnie een gouden Effie, een prijs voor de meest effectieve reclame. Toto bleek een terechte winnaar. In het juryrapport staat dat Nederlandse Loterij de ambitie had ‘nieuwe doelgroepen in de categorie 18-34 jaar aan te boren’. De campagne zorgde voor 110.000 nieuwe spelers in deze leeftijdscategorie en leidde tot 50 procent omzetstijging.

Gokreclames mogen in Nederland niet gericht zijn op jongeren tot 24

Preventiemanager Floor van Bakkum van verslavingszorginstelling Jellinek vindt het succes problematisch. ‘Het is heel simpel: als een groep gokkers groeit, groeit ook het aantal probleemspelers. Daarnaast weten we dat juist deze jonge groep kwetsbaar is voor het ontwikkelen van gokproblemen.’

Gokverslaafde Randy (25) is – net als Koen uit de inleiding – zo iemand. Hij begon door Koning Toto met gokken en denkt anders nooit in de problemen te zijn gekomen. ‘De reclames zijn heel leuk, alsof het een spelletje is. Je bent de boss, een koning die door weinig te doen veel geld verdient.’

Koning Toto krijgt ook een oorwassing van Arjen Lubach. In zijn veel bekeken tv-programma Zondag met Lubach hekelt hij op satirische wijze de marketingstrategie van Nederlandse Loterij. Het item van Lubach deed tot in de Tweede Kamer stof opwaaien. NIMA, de beroepsvereniging voor marketeers, noemde de reclame in een opiniestuk zelfs ‘evil’.

‘Verantwoorde alternatief’

Bij MIND, dat voor zo’n 20 procent van de inkomsten afhankelijk is van Vriendenloterij en Nederlandse Loterij, lijken de messen minder geslepen. In gesprek met FTM zegt Ter Avest dat MIND Nederlandse Loterij destijds ‘volgens haar’ niet aansprak op deze reclame. Ze stelt voor dit verder uit te zoeken en het jongerenpanel van MIND te laten beoordelen of de reclame op jongeren is gericht.

Een paar dagen later mailt de woordvoerder van MIND echter hier niet verder op in te gaan, omdat Nederlandse Loterij de koepel ‘met grote regelmaat informeert’. ‘Zolang we niet worden verrast met nieuwe ontwikkelingen waarvan we niet op de hoogte zijn gesteld, gaan we niet op individuele media-uitingen over de loterijen reageren. We zijn ook niet verantwoordelijk voor die uitingen.’ 

Nederlandse Loterij vindt dat de reclame met rapper Donnie zich ‘niet specifiek richtte op jongvolwassenen’. ‘Dat heeft ook de Reclame Code Commissie geconcludeerd in februari 2019,’ meldt de woordvoerder. Dit zou eveneens gelden voor volgende Koning Toto’s, zoals de ex-voetballers Jan Boskamp, Sjaak Swart en Andy van der Meijde. ‘Het reclamebureau wordt gebriefd dat de doelgroep voor iedere Toto-campagne 24 jaar en ouder is,’ aldus de woordvoerder. 

Ook hanteert het staatsgokbedrijf strenge speellimieten, leeftijdsverificatie en belt het soms Toto-spelers die opvallend gokgedrag vertonen. Ook is er de mogelijkheid om probleemspelers door te verwijzen naar verslavingskliniek Hervitas waarmee wordt samengewerkt. De woordvoerder van de Nederlandse loterij noemt Toto ‘het verantwoorde alternatief’.

De onfortuinlijke onderdanen van Koning Toto

Zowel verslavingsbehandelaren, Jellinek-preventiemanager Floor van Bakkum als gokverslaafden die FTM sprak, hebben hier bedenkingen bij. In hun ogen richten de reclames, waarin voetbal meestal wordt gecombineerd met de hiphopcultuur, zich juist wel op jongeren tot 24 jaar. ‘Het kleurgebruik, de acteurs, de muziekkeuze, het gebruik van straattaal, de snelle beelden, dat lijkt met name jongeren aan te spreken,’ zegt verslavingsbehandelaar Leroy Snippe. ‘Dat lijkt me een hele gevaarlijke ontwikkeling.’ Bovendien zou Toto verslavender zijn dan bijvoorbeeld Vriendenloterij of Staatsloterij, vanwege de relatief korte tijd tussen inzet en resultaat.

Verslavingsbehandelaar Bas Brons en verslavingscoach Marco Smit zeggen onafhankelijk van elkaar dat de laatste jaren zeker de helft van de jongeren die zij behandelen ooit begon met Toto. Dat zou alles te maken hebben met de reclames.

‘Ik merk steeds vaker dat jongeren met de zogenaamd onschuldige Toto beginnen,’ zegt Brons, die gespecialiseerd is in gokverslavingen. ‘In de klinieken waar ik werk, is het heel ernstig. Dat is raar. Want Toto is van de Nederlandse staat, die gokkers moet beschermen én heeft bepaald dat reclames zich niet mogen richten op jongeren.’ Brons schat dat hij jaarlijks tussen de 25 tot 30 jonge ‘Toto-cliënten’ behandelt. 

Zo’n ‘Toto-cliënt’ begint met inzetten op Ajax-Feyenoord, legt Smit uit. ‘Vaak zetten ze in met hun voetbalteam in de kleedkamer. Bij de meesten blijft het onschuldig, maar een enkeling wil steeds hoger inzetten. Bij Toto lopen ze tegen speellimieten aan, waarna ze naar Unibet gaan.’

Als dat ook niet meer voldoet, zien Smit en Brons jongeren naar dubieuze Russische of Maltese online gok-platforms vertrekken. ‘Daar wordt het pas echt zorgelijk,’ stelt Smit.

‘Gokverslaving gaat gepaard met liegen en manipuleren’

Het gevolg: financieel drijfzand. Via geleend geld bij ouders en vrienden, nieuwe creditcards, microkredieten en op afbetaling gekochte en snel weer verkochte producten voeden de jongeren hun verslaving. Soms laten ze hun studieschuld doorlopen, zelfs als ze met hun studie al gestopt zijn, weet Smit. ‘Gokverslaving gaat gepaard met liegen en manipuleren. De jongeren die ik begeleid, stoten mensen af en raken in een isolement.’

Niet bewust

Geconfronteerd met de ervaringen van Brons en Smit, toont MIND-directeur Ter Avest zich verrast. ‘Ik was me er eerlijk gezegd niet van bewust dat jongeren via Toto de verkeerde weg op gingen. Het is heel belangrijk dat met Nederlandse Loterij te gaan bespreken.’ 

Ze geeft toe dat de aandacht voor gokverslaving ‘in verhouding wel klein is’ bij MIND. ‘In verband met de veel voorkomende combinatie van psychische problemen en middelenverslaving hebben wij de focus op overmatig gebruik van alcohol, drugs en medicijnen.’

Willemijn Vorderman van Nederlandse Loterij geeft desgevraagd toe dat Toto-spelers kunnen verdwijnen in de illegaliteit. ‘We zien niet wat het speelgedrag is bij illegale aanbieders en wat ze daar inzetten. Dat is lastig.’

Jongeren gevoeliger voor gokverslaving

Volgens Anneke Goudriaan, bijzonder hoogleraar Verslaving bij Arkin en de afdeling Psychiatrie van het Academisch Centrum Amsterdam (AMC), vormen jongeren en jongvolwassenen een kwetsbare groep, die gevoeliger is voor gokverslaving. ‘Jongeren zijn slechter in het inschatten van de gevolgen van hun daden, hebben minder impulscontrole. Het hoort ook bij de levensfase dat ze experimenteren en ontdekken. Het beloningssysteem in het brein is daarnaast extra gevoelig en meer gericht op dingen die nú leuk zijn. Hierdoor komt gokverslaving bij jongvolwassenen vaker voor, zo blijkt uit onderzoek.’

Lees verder Inklappen

Gokken geen onderdeel preventieprogramma goede doelen

MIND is samen met enkele van de bekendste goede doelen, zoals KWF, de Hartstichting en Hersenstichting, verenigd in de Vereniging Samenwerkende Gezondheidsfondsen (SGF). Dit samenwerkingsverband omschrijft zichzelf als een ‘onafhankelijke partij’, die lobbyt en onderwerpen op de agenda zet. Vanaf 2021 ontvangt stichting MIND de gelden van Nederlandse Loterij niet meer, maar worden deze direct afgedragen aan SGF. 

De 19 fondsen binnen de SGF krijgen, op JKF Kinderfonds na, allemaal geld uit de gokbranche (via Nederlandse Loterij, VriendenLoterij of Nationale Postcodeloterij). In 2019 ging het in totaal om ruim 28,9 miljoen euro, zo blijkt uit de jaarrekeningen van de goede doelen. Sommige fondsen krijgen geld van meerdere gokbedrijven. In de laatste drie jaarverslagen van de Vereniging Samenwerkende Gezondheidsfondsen komt gokken niet voor als aan te pakken probleem, terwijl er wel wordt geschreven over diverse andere gezondheidsissues.

SGF invloedrijk

De Samenwerkende Gezondheidsfondsen hebben een zekere invloed: naar eigen zeggen heeft de vereniging ‘een groot netwerk in het gezondheids- en onderzoeksveld, de politiek en het bedrijfsleven’. De verschillende fondsen hebben gezamenlijk drie miljoen donateurs, 800.000 vrijwilligers en ‘ruim 370 miljoen aan middelen’. SGF en de daaraan verbonden Hartstichting, KWF en Longfonds ondertekenden het Nationale Preventieakkoord, waarin afspraken staan over het tegengaan van roken, overgewicht en alcoholmisbruik. Dat akkoord heeft het jaar 2040 als stip aan de horizon.

Lees verder Inklappen

Het vlaggenschip van de SGF is Gezonde Generatie 2040. Het programma moet ervoor zorgen dat Nederlandse jongeren in 2040 de gezondste van de wereld zijn. ‘Hierin zijn wij samen met de Hersenstichting verantwoordelijk voor een specifiek deel van de Gezonde Generatie, namelijk een psychisch gezonde generatie,’ meldt de woordvoerder van MIND. 

Nederlandse Loterij is partner van Gezonde Generatie 2040 en droeg in 2020 ‘voorlopig eenmalig’ financieel bij. De woordvoerder wil geen uitspraken doen over de hoogte van dat bedrag, al vertelde commercieel manager Arno de Jong eerder aan Marketingtribune dat hiervoor één miljoen euro zou zijn vrijgemaakt.

Het programma Gezonde Generatie 2040 heeft aandacht voor (problemen in relatie tot) tabak, alcohol, drugs, problematisch gamen, voldoende bewegen, gezond eten en drinken, respectvol en veilig contact en een goede balans tussen inspanning en ontspanning. Over gokken wordt op www.gezondegeneratie.nl nul keer gesproken, tot onvrede van Floor van Bakkum. De preventiemanager van verslavingsinstelling Jellinek zat een aantal jaar geleden in een overleg dat ging over Gezonde Generatie 2040, samen met SGF. ‘Daar heb ik gezegd dat ik gokken miste in hun aanpak. Goed punt, kreeg ik te horen, maar vervolgens werd er niks mee gedaan.’

Het ontbreken van gokverslaving in Gezonde Generatie 2040 is opmerkelijk, aangezien in Nederland meer mensen verslaafd zijn aan gokken dan aan xtc, speed, GHB, heroïne, crack, gamen en cocaïne bij elkaar. De MIND-woordvoerder meldt dat de organisatie er ‘nog niet’ op heeft aangedrongen dat ‘gokken een specifiek onderdeel moet worden van Gezonde Generatie’.

Dit zou te maken hebben met dat thema’s uit het internationale HBSC-onderzoek zijn gebruikt als basis voor Gezonde Generatie 2040. ‘Doordat we ons programma op deze thema’s richten, weten we dat we ons bezighouden met de thema’s die op dit moment de belangrijkste determinanten zijn van (on)gezondheid’, aldus de MIND-woordvoerder. ‘Gokken staat daar inderdaad niet specifiek bij genoemd. Maar als het gaat over ‘vrij van verslavingen’ en het voorkomen van ‘problematisch gamen’, dan hoort het voorkómen van (online) gokverslavingen daar ook bij.’

Het ontbreken van gokverslaving in Gezonde Generatie 2040 is opmerkelijk

Preventiemanager Van Bakkum en verslavingsbehandelaar Brons denken echter dat gokken mogelijk ontbreekt omdat de gezondheidsfondsen worden gefinancierd door de gokindustrie. ‘Gokken is onderdeel van het pakket risicovolle zaken voor de jeugd,’ aldus Van Bakkum. ‘Dat wordt nog eens versterkt door de opening van de online gokmarkt. Het zou dus onderdeel moeten uitmaken van Gezonde Generatie 2040.’

Brons noemt de goede doelen ‘hypocriet’. ‘Gameverslaving wel, maar gokken niet meenemen? Dat is maatschappelijk niet uit te leggen,’ stelt hij nuchter. ‘Wie betaalt, bepaalt.’

"Een partij die de belangen van alcoholverslaafden vertegenwoordigt zegt toch ook niet: koop een biertje"

Strenge maatregelen

MIND pleit er al jaren voor dat ook mentale gezondheid onderdeel gaat uitmaken van het preventieakkoord. Tot nog toe zijn er alleen preventieakkoorden rond overgewicht, tabak en alcohol. De stichting maakt zich hier (samen met de andere andere gezondheidsfondsen) hard voor namens Gezonde Generatie 2040. ‘We hebben hier zowel in de Tweede Kamer als in de aanloop naar de verkiezingen bij partijen op gewezen,’ laat MIND weten. 

MIND en de Hersenstichting vragen het nieuw te vormen kabinet om afspraken hierover op te nemen in het regeerakkoord. Recent werd dit idee omarmd door de Tweede Kamer. Floor van Bakkum was namens Jellinek betrokken bij eerdere preventieakkoorden. Zij legt uit dat wettelijke vastgelegde maatregelen, zoals reductie van marketing, verminderen van beschikbaarheid en hogere drempels tot het gebruik van het product, de ontwikkeling van (problematisch) gokken kunnen beteugelen.

Vertaald naar een ‘Mentaal Preventieakkoord’ zou dit voor bijvoorbeeld Nederlandse Loterij kunnen betekenen dat die geen reclame meer mag maken, dat loten alleen met merkloze lay-out op een onopvallende plek in slijterij of supermarkt mogen liggen, of helemaal niet meer mogen worden verkocht in de supermarkt. Ook kan de belasting worden verhoogd om gokken te ontmoedigen.

Gevraagd of MIND dergelijke strenge maatregelen wil zien, laat de organisatie in eerste instantie weten dat ‘focus en expertise’ minder op het terrein van gokken liggen en dat ‘verslaving in brede zin een plek moet hebben in een preventieakkoord’. ‘Denk aan bespreekbaarheid, laagdrempelige hulp, steun voor naasten, zelfhulptools en zelfhulpgroepen, goede behandeling en nazorg,’ meldt de woordvoerder.

‘Het is David tegen Goliath’

Na doorvragen meldt de organisatie er toch ‘positief tegenover te staan’ als gokverslaving, net als tabak, alcohol en overgewicht, een apart hoofdstuk krijgt in een Mentaal Preventieakkoord. ‘Ieder risico op welke vorm van verslaving dan ook bij jongeren (en ook volwassenen) moeten we immers zien te voorkomen.’

Van Bakkum heeft er net als Smit en Brons een hard hoofd in. Deels doordat door de gokbranche gesponsorde partijen als MIND, Hersenstichting en Gezonde Generatie 2040 belangrijke aanjagers zijn van dit akkoord. ‘Maar ook omdat de lobbymacht in Den Haag groot is,’ aldus Van Bakkum. ‘Ik zit al 10 jaar met mensen uit de gokbranche om tafel. Een sterke lobby zorgt dat onderdelen die de industrie niet-welgevallig zijn, niet in de wet komen. De verslavingszorg heeft niet de middelen voor zo’n sterke Haagse lobby: het is David tegen Goliath.’

Oog van de naald

En hoe is het nu met Koen? 

Uiteindelijk redt zijn familie hem. Die is vermogend genoeg om zijn schuld af te lossen. Koen betaalt daarom nu zijn familie af in plaats van commerciële schuldeisers. ‘Daar heb ik zo’n geluk mee,’ blikt hij terug. ‘Ik weet niet of ik er anders nog zou zijn.’

Maar al te vaak loopt het slechter af, weet Koen. ‘Het linke aan gokverslaving is dat je, anders dan bij een alcoholverslaving, niet direct wat ziet aan mensen. Mijn familie wist aanvankelijk van niets.’ 

Koen is nu één jaar clean.

Wederhoor Nederlandse Loterij en MIND

Willemijn Vorderman, hoofd verantwoord spelen van Nederlandse Loterij, legt uit dat ‘verantwoord spelen bij alle medewerkers en retailers in het DNA zit’. ‘Mijn afdeling stelt het beleid en de kaders op voor verantwoord spelen. Iedereen moet zich daaraan houden en daar toetsen wij ook op.’ 

En haar afdeling doet meer, zegt Vorderman. ‘De klantenservice krijgt training in verantwoord spelen, net als winkelmedewerkers die onze producten verkopen. Soms worden mystery shoppers ingezet om te testen of winkeliers niet aan minderjarigen verkopen.’ Ook worden er interne bewustwordingssessies over de risico’s van kansspelen gehouden. ‘Een deel van onze medewerkers liep een dag mee bij een verslavingskliniek. Dat maakt indruk.’ 

Een woordvoerder van Nederlandse Loterij benadrukt dat gokverslaving een ernstige ziekte is. ‘Het is onze taak, als uitvoerder van het Nederlandse kansspelbeleid, om Nederlandse spelers te wijzen op het legale aanbod van sportweddenschappen in Nederland en ervoor te zorgen dat meespelen een spelletje blijft. Met het jarenlange uitstel van regulering van online kansspelen en beperkte handhaving door de overheid, is het illegale aanbod groot, actief en aantrekkelijk voor Nederlandse spelers.’

 

Marjan ter Avest meldt dat MIND erover gaat nadenken om, bijvoorbeeld op de eigen social media, aandacht te vragen voor gokverslaving. De directeur legt uit dat MIND een aantal keer per jaar overlegt met Nederlandse Loterij en daar ‘kritische vragen’ stelt. ‘Tot op heden was het antwoord altijd wel overtuigend. Ze vertellen dat zij een aparte afdeling hebben voor verantwoord spelen. Ze kijken goed naar het koopgedrag van mensen en reageren daar adequaat op.

Lees verder Inklappen