Van wie is ons geld?

Waarom is de creatie van geld in handen van – particuliere – banken? En moet dat altijd gepaard gaan met schuld? Ofwel: kunnen we ons monetaire systeem op een eerlijkere manier organiseren? Lees meer

Het zijn vragen waar menig econoom zijn tanden op stuk gebeten heeft. Toneelgroep De Verleiders zette een brede discussie in gang door op te roepen tot een burgerinitiatief. Met 120.000 handtekeningen moest de politiek wel reageren en nadenken over de aard en wezen van ons geld en de manier waarop het wordt gecreëerd. Dat leidde tot een opdracht voor Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) om onderzoek naar geldschepping te doen.

Op Follow The Money begon in 2015 het debat toen voormalig bankenlobbyist en auteur Robin Fransman reageerde met een open brief aan het toneelgezelschap, die werd beantwoord door Martijn Jeroen van der Linden, bestuurder van de Stichting Ons Geld. Daarnaast gaven tientallen lezers in het discussieforum hun visie op wat misschien wel dé vraag van het moment is: van wie is ons geld eigenlijk?

68 Artikelen

Gratis gewin bestaat niet

Sinds De Verleiders en de Stichting Ons Geld middels een burgerinitiatief geldschepping door private banken in de Tweede Kamer aan de orde willen laten komen, is er volop discussie over dit thema. Er blijken ook nogal wat misverstanden te bestaan. Zo denkt Wortmann dat 'seigniorage' een soort winst is, die we aan de maatschappij ten goede kunnen laten komen. Dat is onzin, zegt gastauteur en econoom Ewoud Jansen.

Het schijnt te kunnen. Gratis gewin. Die snode banken lukt het doordat zij geld kunnen scheppen. Maar als we dat geldscheppen weghalen bij de banken en onderbrengen bij de overheid dan komt dat ‘gratis gewin’ toe aan ons allemaal. Aldus Edgar Wortmann van de stichting Ons Geld in zijn stuk ‘Het geld is van ons allemaal’.

Volop discussie

Sinds het activistische kwintet De Verleiders en de Stichting Ons Geld de handen ineen hebben geslagen en middels een burgerinitiatief de geldschepping door private banken in de Tweede Kamer aan de orde willen laten komen is er volop discussie over dit thema. En dat is goed. Het dwingt ons weer eens na te denken over iets waar we dagelijks mee te maken hebben maar waar we niet vaak bij stilstaan. Ook hier op Follow the Money verschenen al diverse bijdragen van voor – en tegenstanders van het huidige systeem en dus gaan we niet alle argumenten herhalen waarom geldschepping door banken nu wel of niet een goede zaak is. Laten we hier enkel kijken naar het begrip ‘seigniorage’ dat centraal staat in het stuk van Wortmann.
Het is onzin om te denken dat seigniorage een soort winst is voor de banken
Seigniorage is het verschil tussen de kostprijs van het maken van geld en de (nominale) waarde die dat geld in het betalingsverkeer wordt toegedicht. De productiekosten van een biljet van €100 zijn wellicht slechts 50 cent waardoor de seigniorage voor de uitgevende instantie 99,50 euro is. Wortmann lijkt te denken dat dit een soort winst is die we aan de maatschappij ten goede kunnen laten komen. Dat is onzin. Met het louter drukken van geld wordt geen waarde gecreëerd die we kunnen verdelen. Waarde en welvaart zitten niet in geld maar in de goederen en diensten die onze economie voortbrengt. Wel is het zo dat de ‘waardesprong’ zoals Wortmann het noemt, ten goede komt aan de partij die het geld schept en kan besteden aan goederen en diensten. In die zin is de seigniorage die de overheid verdient aan het geldscheppen een vorm van belastingheffing op de burgers. Het is geen maatschappelijke winst, laat staan gratis, die we ‘samen’ kunnen verdelen.

Niet voor voor eigen voordeel

Desondanks zou je nog steeds kunnen denken dat het toch een goed idee is dat alle geldschepping in handen van de overheid komt, omdat het natuurlijk bizar en unfair is dat private partijen zich een seigniorage zoals hier beschreven kunnen toe-eigenen. Anders dan Wortmann lijkt te denken, kunnen en doen private banken dat helemaal niet. Het girale geld dat door banken middels het proces van kredietverlening wordt geschapen, is geen geld dat de bank ten eigen voordele kan besteden. Dat is een fundamenteel verschil ten opzichte van een geldscheppende overheid die wel als eerste het geld kan besteden. Het via kredietverlening geschapen geld wordt besteed door de kredietnemer.
Het geld dat de bank schept, is een schuld van de bank
Het geld dat de bank schept, is een schuld van de bank. En als dat geld op een spaarrekening staat, betaalt de bank dus rente over het door haar geschapen geld. Uiteraard ontvangt de bank zelf rente over de kredieten die verleend zijn en die ten grondslag liggen aan het geldscheppingsproces. Aan die rentemarge verdient de bank. Maar dat is heel wat anders dan de seigniorage waar Wortmann het over heeft. Die rentemarge is een logische en terechte beloning voor een relevante maatschappelijke dienst: kredietverlening en geldschepping als afgeleid product. Geldschepping an sich is geen waardecreatie maar draagt wel bij aan de mogelijkheden om waarde te creëren omdat met voldoende geld in omloop de economie soepeler functioneert. Dat de initiatiefnemers van het burgerinitiatief door de argumentatie van diverse criticasters overstag gaan lijkt me een illusie. Maar als er weer een paar meer mensen beginnen in te zien dat de ‘winsten’ die zij ons voorspiegelen fata morgana’s zijn dan is dat wel pure winst. Ewoud Jansen is econoom en publicist. Twitter: @ewoudjansen

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Gastauteur
Gastauteur
FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.
Gevolgd door 342 leden