Griekse tragedie

8 Connecties

Onderwerpen

Griekenland Europa Verkiezingen Eurocrisis Troika Podemos

Organisaties

EU

Werkvelden

Economie
81 Bijdragen

Griekenland is er in drie stemrondes niet in geslaagd een nieuwe president te benoemen. Hierdoor zijn nieuwe verkiezingen nodig in het door schulden en sociale wanorde geteisterde land. Wat zullen de gevolgen zijn?

Er komen wéér nieuwe verkiezingen in Griekenland. Ook na drie stemrondes kon het Griekse parlement het niet eens worden over een geschikte presidentskandidaat en dus moeten er verkiezingen worden uitgeschreven volgens de Griekse wet. Die verkiezingen dreigen een overwinning te worden voor de eurokritische Syriza partij en de ontwikkelingen zullen zonder enige twijfel met argusogen worden gevolgd door Brussel. Er lijkt geen einde te komen aan de Griekse tragedie. Wat ging er aan vooraf? In januari 2010 waarschuwde de toenmalige premier Papandreou van Griekenland dat het land moeite had om aan zijn internationale financiële verplichtingen te voldoen. Een schok van ontzetting en ongeloof voer door de financiële markten, die tot dan toe elk eurozoneland als ‘gelijke’ hadden beschouwd.

Honderden miljarden euro's steun

De Europese Commissie reageerde onmiddellijk. Dat resulteerde op 11 april in een ‘stand-by’ krediet van 30 miljard euro en op 2 mei 2010 tot een eerste omvangrijk leningenpakket van 109 miljard euro en op 20 februari 2012 tot het tweede pakket van 130 miljard euro. Deze maand ontving het land aan de Egeïsche Zee nog eens 10 miljard euro uit het permanente ‘noodfonds’ ESM (Europees Stabilisatie Mechanisme). In totaal is er dus bijna 250 miljard euro geleend aan een klein land, dat tegelijkertijd door de troika (EC, ECB en IMF) gedwongen werd vergaande bezuinigingen door te voeren. Ook werden tussentijds de voorwaarden van de leningen, dus looptijden, rentepercentages en commissies, naar beneden bijgesteld. Dat baatte niet: het Griekse begrotingstekort liep in 2013 weer op. Eén van de voorwaarden voor het verstrekken van het eerste omvangrijke leningenpakket was, dat het Griekse tekort per ultimo 2013 zou zijn teruggebracht naar drie procent. In werkelijkheid zakte het van veertien naar ruim twaalf procent, ver weg van het streefpercentage.
De miljarden kwamen niet ten goede aan de bevolking maar aan banken en beleggers
Intussen vloeiden er honderden miljarden euro’s van de rijkere Grieken het land uit, onder andere naar Zwitserland, terwijl honderden miljarden euro's Europees belastinggeld het land binnenrolden. Euro's die niet ten goede kwamen aan de reële, maar aan de financiële economie (lees: aan banken en beleggers).

Massale betogingen

Europese beleidsmakers zeggen niettemin dat het beter gaat met Griekenland. Zij stellen dat de economische groei in het afgelopen kwartaal zelfs boven het eurozone gemiddelde ligt. Het BBP van Griekenland ligt echter nog altijd ruim 25 procent lager dan vóór de crisis. Herstel? Het is maar van welke kant daar naar wordt gekeken. De staatsschuld van de Grieken is eerder toe- dan afgenomen zoals is te zien in onderstaande grafiek: debt_graph.jpg Vanaf 2010 heeft de gedupeerde Griekse bevolking massaal gedemonstreerd tegen de bezuinigingen. Niet zelden gingen deze demonstraties gepaard met hevig geweld tegen en door de oproerpolitie, met als triest dieptepunt de bezetting van het Griekse parlement. Een van de voornaamste kritiekpunten van de demonstranten was, dat de bezuinigingsmaatregelen vooral de armsten treffen, terwijl de rijken worden ontzien.
Eén derde van de Grieken leeft onder de armoedegrens
Na jaren van bezuinigen, waardoor inmiddels een derde van de Grieken onder de armoedegrens leeft, werd in 2012 het minimumloon met nog eens 22 procent verlaagd tot 480 euro netto per maand; voor jongeren onder 25 jaar zelfs met 32 procent tot 430 euro netto per maand. Vooral jonge zelfstandigen werden hard getroffen, zij houden nog amper 350 euro netto per maand over. Het merendeel van de jongeren bestaat uit zulke zelfstandigen, want nieuwe banen worden niet gecreëerd. Daarnaast was een voorwaarde van de troika dat de Griekse overheid 150.000 ambtenaren zou ontslaan. De arbeidswetgeving zou daartoe worden ‘geliberaliseerd’, zodat het gemakkelijker werd om de ambtenaren hun baan te ontnemen. Eenzelfde geluid viel te vernemen van een groep multinationals, die daarnaast de minimumlonen nog verder wilden verlagen.

Waarschuwing Rode Kruis

Het land kent een enorme toename van het aantal daklozen en gebroken gezinnen, van criminaliteit en alcohol- en drugsverslaving. Een sociaal-economische catastrofe. De voedselbedeling voor armen, onder wie hoger opgeleide werklozen in Athene is verviervoudigd, de stad telt 30.000 daklozen en de orthodoxe kerk geeft dagelijks 250.000 mensen te eten. Een werkelijkheid die niet iedere dag via de media naar het Nederlandse publiek doordringt. Niet voor niets waarschuwde het Internationale Rode Kruis al in oktober 2013 in een uitgebreide studie dat Europa afglijdt naar een lange periode van toenemende armoede, massale werkloosheid, sociale uitsluiting, extreme ongelijkheid en collectieve wanhoop. Dit alles is het resultaat van de strenge besparingspolitiek als antwoord op de schulden- en muntcrisis van de voorbije vier jaar. Citaat uit bovengenoemde studie: 'Terwijl andere continenten er in slagen de armoede in te dijken, neemt die in Europa toe. De langetermijngevolgen van deze crisis moeten zich nog manifesteren. De problemen zullen decennialang voelbaar zijn, zelfs indien de economie zich herstelt in de nabije toekomst. We beseffen als continent niet wat ons is overkomen.' Tegen deze achtergrond moeten de recente politieke ontwikkelingen in Griekenland geduid worden.

Opkomst Syriza

Zomin de opkomst van de nieuwe Spaanse protestpartij Podemos geen toeval is, zo is ook de opkomst van het Griekse Syriza dat niet. Evenals zijn Spaanse tegenhanger verzet de partij zich hevig tegen de door de troika opgelegde bezuinigingen. Syriza wordt geleid door Alexis Tsipras en voert een nek-aan-nek race met de partij van zittende premier Samaras, 'Nieuwe Democratie' (ND). Deze heeft besloten om met enkele maanden vervroegde presidentsverkiezingen uit te schrijven. Het vermoeden bestaat dat Samaras bereid was dit risico te nemen, omdat veel kiezers bevreesd zouden zijn voor de repercussies van de troika op de radicale plannen van Syriza. De verschillen tussen beide partijen in de polls waren gering. In de laatste peiling lag Syriza met 28,1 procent van de stemmen iets voor op ND, die 25,1 procent van de stemmen zou krijgen. Samaras schoof Stavros Dimas naar voren namens zijn partij, hijzelf zou intussen te onpopulair zijn geworden bij veel kiezers. Er zijn in het Griekse systeem drie verkiezingsrondes nodig om een nieuwe premier te kiezen. Indien bij de eerste stemming geen meerderheid van 200 stemmen (op 300 parlementsleden) wordt behaald, vindt een tweede ronde (met dezelfde vereiste 200 stemmen) plaats, en indien nodig daarna nog een derde en laatste ronde (met 180 vereiste stemmen). Is er dan nog geen president, dan wordt het parlement ontbonden en volgen parlementsverkiezingen.
De aankomende Griekse verkiezingen worden met argusogen vanuit Brussel gevolgd
Aldus geschiedde: bij de eerste ronde op 17 december behaalde Stavros Dimas 160 stemmen; bij de tweede ronde, op 23 december, 168 stemmen en bij de derde ronde eveneens 168 stemmen, waarmee vervroegde parlementsverkiezingen noodzakelijk werden. Deze verkiezingen worden door Brussel met argusogen gevolgd, want zij vrezen een overwinning van Syriza, die een groot aantal van de hervormingen ongedaan wil maken. Niet alleen de commissaris monetaire zaken - de Fransman Moscovici - heeft zich bezorgd uitgelaten, ook commissievoorzitter Juncker drukte de Grieken op het hart toch vooral op pro-EU partijen te stemmen.

Wat wil Syriza veranderen?

De veranderingen die Syriza wil doorvoeren laten zich als volgt samenvatten. Allereerst wil Tsipras de kredietovereenkomsten met zowel de EU als met het IMF aanpassen. Hij wil dat 70 procent van de uitstaande Griekse schuld wordt kwijtgescholden. Ten tweede wil hij dat er nieuwe overheidsbanen geschapen worden om de massale werkloosheid terug te dringen. Dit plan druist in tegen de afspraken die Samaras met de troika gemaakt heeft. Daarin stond juist dat hij het ambtenaren apparaat van 800.000 werknemers (op een bevolking van elf miljoen mensen) zou reduceren tot maximaal 650.000. Dat is nog niet echt gelukt, er zijn er 15.000 verdwenen. In plaats daarvan pleit Tsipras voor een verdere uitbreiding van de quartaire sector - de niet-commerciële dienstverlening - met 300.000 arbeidsplaatsen. Ten derde wil hij dat de in gang gezette privatiseringen van staatsbedrijven ongedaan wordt gemaakt, zoals die van de nationale luchtvaart maatschappij Olympic Airways. Ten vierde wil zijn partij dat Griekenland uit de NAVO treedt. Niet alleen vanwege het conflict met Turkije over Cyprus, maar ook omdat het lidmaatschap de Griekse staat geld kost. En tenslotte wil de partij Duitse 'herstelbetalingen' voor de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. Syriza politicus Panos Skourletis zei hierover tegen het Duitse blad Bild: „Reparationen und die Kosten für die Besetzung sind ein wichtiges Thema. Deutschland hat eine historische Verantwortung gegenüber Griechenland, und unserer Land kann nicht als einziges Land ohne Ausgleich für die Schäden und Verluste durch den Zweiten Weltkrieg bleiben.“ Duitsland heeft een 'historische' verantwoordelijkheid jegens de Grieken en is dus schadeplichtig, aldus Skourletis.

Syriza wil niet uit de eurozone stappen

Tegelijkertijd heeft Syriza aangekondigd niet uit de eurozone te willen stappen. De situatie heden ten dag is dan ook een andere dan vijf jaar geleden bij aanvang van de crisis. Niet alleen is er nu een bankenunie, waardoor banken in andere Europese landen mede garant staan voor de schulden van de Griekse, ook zijn de schulden van Griekenland thans voor 90 (negentig!) procent in handen van andere eurozonelidstaten en de ECB.
Negentig procent van de Griekse schuld is in handen van andere lidstaten en de ECB
Een ECB die bovendien een actieve rol vervult in het opkopen van staatsobligaties van zwakke landen. Niettemin is de Europese politieke elite bezorgd over wat er kan gebeuren als Syriza de macht grijpt in Griekenland op 25 januari volgend jaar, wanneer er algemene parlementsverkiezingen gehouden zullen worden. Ook al heeft Syriza haar toon recent wat gematigd, de kloof tussen haar en wat de EU voorstaat is groot. Het beleid van de EU is wat Merkel's Duitsland voorstaat: geld in ruil voor stringente hervormingen, hoe desastreus die ook uitpakken voor de gewone bevolking. De beleidsbepalers in Brussel zijn bang, dat als Syriza aan de macht komt een wanordelijk vertrek van Griekenland uit de eurozone een sneeuwbaleffect zal sorteren op de overige zuidelijke landen. Men vreest voor het voortbestaan van de euro als eenheidsmunt, zelfs voor de instandhouding van de EU als geheel. Temeer, daar overal in de EU euro-kritische partijen aan de winnende hand zijn: het Front National in Frankrijk, UKIP in Groot-Brittannië, de professorenpartij AfD in Duitsland, de PVV en VNL in Nederland, maar ook in Zweden, Oostenrijk, Finland en Italië groeien de euro-critici. En volgens een recente peiling wil ook de bevolking van een niet-euro land als Polen voorlopig niet bij de euro.

Waarschuwende woorden vanuit Brussel

De voorstanders van de euro waarschuwen Syriza echter voor de mogelijke gevolgen, die een onverhoeds vertrek van Griekenland uit de euro zou kunnen hebben. Zo zou het land niet langer terecht kunnen op de internationale kapitaalmarkten, waardoor haar bankwezen en economie binnen no time in zou storten. Een eventueel vertrek of zelfs maar de heronderhandeling over de Griekse schuldenberg zal ook het geplande opkoopprogramma door de ECB van staatsobligaties niet vergemakkelijken. Investeerders en beleggers zullen toch met argusogen die heronderhandelingen gadeslaan. Zij zijn vooral bezorgd dat als de wens van Syriza tot schuldreductie wordt gehonoreerd, deze zal overslaan op de andere lidstaten die aan het Europese infuus liggen. Niet voor niets noemde de leider van het Spaanse Podemos, Pablo Iglesias, Syriza als hét grote voorbeeld om tot herstructurering van de enorme schuldenberg te komen. Conclusie: alle ingrediënten zijn aanwezig om ervoor te zorgen dat de eurocrisis weer in alle hevigheid losbarst.   Lees meer over Griekenland en de EU in het Griekenland in Europa dossier van Follow The Money

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jean Wanningen

Gevolgd door 238 leden

Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

Dit artikel zit in het dossier

Griekenland in Europa

Gevolgd door 288 leden

Wat moeten wij - Europa, Nederland - toch met Griekenland? Die vraag komt terug met de regelmaat der seizoenen. Dezelfde vrag...

Volg dossier