© ANP Robin Utrecht

    Een plan van aanpak tegen zorgfraude en een analyse van zorgbedrijven met hoge winst. Dat stellen de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor in hun jacht op zorgcowboys. Dat gaat lang niet iedereen ver genoeg. Vooral bij de gemeenten is de nood hoog. Stijgende uitgaven in de sociale hoek zorgen daar voor forse begrotingstekorten.

    De politiek moet overwegen om marktwerking in bepaalde zorgsectoren maar helemaal terug te draaien, vindt hoogleraar publieke financiën Harrie Verbon. ‘De minister zal zeggen dat we daarmee ook de deur dichtdoen voor innovatie. Maar het is de vraag wat de prijs mag zijn voor die innovatie.’ 

    Als het data-onderzoek van Follow the Money, KRO NCRV’s Pointer en Reporter Radio naar hoge winsten in de zorg iets duidelijk heeft gemaakt, is het wel hoe makkelijk het is om in korte tijd heel veel geld, in sommige gevallen zelfs miljoenen, te verdienen met private zorgbedrijven. Dat is voor Thuiszorg Naborgh in ieder geval verleden tijd: de Inspectie Gezondheidszorg dwong het Rotterdamse thuiszorgbedrijf vorige week de zorg te staken en haar cliënten over te dragen. 

    Ook de verantwoordelijke ministers kwamen naar aanleiding van ons data-onderzoek in beweging. Op 26 september publiceerden ministers Hugo de Jonge en Bruno Bruins van Volksgezondheid samen met staatssecretaris Paul Blokhuis een tweede voortgangsrapportage Rechtmatige Zorg. Dat bevat een concreet plan van aanpak van zorgfraude, dat minister Hugo de Jonge in een interview op Follow the Money uitgebreid toelichtte. 

    In de voortgangsrapportage staat dat het ministerie opdracht heeft gegeven aan het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ) en de Taskforce Integriteit Zorgsector (TIZ) om de lijst met opvallend winstgevende zorgbedrijven uit ons data-onderzoek te analyseren. 

    Verbied de zorg-bv

    ‘De minister zet echt wel goede stappen met deze maatregelen,’ vindt Corinne Ellemeet (GroenLinks), die in 2017 al voorstelde de winsten in de zorg te beteugelen. ‘Maar ik denk dat hij daar nog een stuk verder in moet gaan.’ Neem de constructies waarin zorgbedrijven een aanzienlijk deel van de omzet betalen naar een bovenliggende bv, zoals bijvoorbeeld Albero Zorggroep doet. ‘Het systeem krijgen we nooit helemaal waterdicht, daarvan ben ik me terdege bewust,’ zegt Ellemeet. ‘Maar wat mij betreft gaan we zo ver mogelijk, door bijvoorbeeld ook winstuitkering via bepaalde bv-constructies te verbieden.’ 

    Tweede Kamerlid Corinne Ellemeet. Foto: GroenLinks

    Zelfs het gebruik van de besloten vennootschap als bedrijfsvorm staat wat haar betreft ter discussie. ‘Wat zou er nou precies misgaan in de zorg als we de bv zouden verbieden? Waarom kunnen nv’s of stichtingen niet de vorm zijn voor zorgbedrijven? Ik vind dat we die discussie moeten voeren.’ 

    Gaat niet gebeuren, want de bv is niet het probleem, stelt Hugo de Jonge: ‘De bv kan nuttig zijn in de zorg, bijvoorbeeld voor het aantrekken van investeringen, maar ook voor het spreiden van risico’s. Ook bij een stichting of nv is niet uitgesloten dat er geld weglekt uit de zorg. Het kabinet wil daarom niet het gebruik van specifieke rechtsvormen uitsluiten.’ 

    Gemeenten zetten het mes in sociaal domein

    De meeste maatregelen die minister Hugo de Jonge aankondigt, zijn onderdeel van de nieuwe Wet Toetreding Zorgaanbieders (Wtza), die de huidige Wet Toelating Zorginstellingen (Wtzi) vervangt. De Wtza verstevigt onder meer het verbod op winstuitkering en vergroot de transparantie op de besteding van zorggeld. Zo moeten ook onderaannemers en holdings boven zorgbedrijven straks hun jaarcijfers publiceren. En door de governance code voor de zorg vast te leggen in de wet, gaat de Wtza belangenverstrengeling tegen. 

    Maar niet alle zorgbedrijven hoeven zich aan die wet te onderwerpen. Bedrijven die alleen zorg via Wmo- of jeugdzorgbudgetten leveren vallen niet onder de Wtza. De maatregelen gaan dus niet op voor zorgbedrijven die alleen draaien op budgetten vanuit de gemeenten, jeugdzorg of op PGB-geld. Juist voor gemeenten is het van groot belang dat het beschikbare zorggeld doelmatig wordt ingezet. 

    Grote gemeenten komen gemiddeld 7 miljoen euro tekort, middelgrote 3 miljoen

    Driekwart van de gemeenten kampt met een begrotingstekort, met name veroorzaakt door  hard stijgende uitgaven binnen het sociaal domein, zo maakte Binnenlands Bestuur in september bekend. Grote gemeenten komen gemiddeld 7 miljoen euro tekort, middelgrote gemeenten gemiddeld 3 miljoen euro. Hun oplossing: korten op het sociaal domein. 40 procent van al die bezuinigingen zit in de sociale hoek. De overige 60 procent aan noodzakelijke bezuinigingen gaan ten koste van andere gemeentelijke uitgaven.

    Noodzaak tot betere controle

    Dat zorgbedrijven die alleen gemeentelijke zorg of jeugdzorg leveren zich niet aan de nieuwe regels hoeven te houden, helpt niet bij het voorkomen van fraude. Daarom dienden  Kamerleden John Kerstens (PvdA) en Maarten Hijink (SP) een motie in waarin zij de regering verzoeken een plan te maken om zorgcowboys in de Wmo aan te pakken. 

    Corinne Ellemeet wil een Wtza-toelating verplichten voor alle zorgbedrijven. ‘We willen ook dat alle zorgbedrijven transparant zijn over hun financiën. Daarbij moeten we bedenken dat we al heel veel vragen van gemeenten. Wie houden er uiteindelijk toezicht op de besteding van zorggeld? Dat zijn de gemeenteraden, waar we dus van verwachten dat die al deze kennis in huis hebben. Daarin moeten we realistisch zijn: vragen we niet veel te veel?’ 

    Ook de ambtenaren op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voelen de noodzaak tot betere controle. ‘De wet wordt met een nota uitgebreid zodat ook onderaannemers en nieuwe jeugdhulpaanbieders onder deze meldplicht vallen,’ laat minister De Jonge via een woordvoerder weten. ‘In juli hebben we in een Kamerbrief een nieuwe wet aangekondigd. Daarmee willen we, voortbouwend op de Wtza, maatregelen nemen die ervoor moeten zorgen dat geld dat bestemd is voor de zorg, ook ten goede komt aan de zorg. Denk aan wettelijke normen op het terrein van integere en professionele bedrijfsvoering, maar ook aan een verdere inrichting en uitbreiding van de Wtza-vergunning. Ik ga kijken of het mogelijk is die inhoudelijke normen ook van toepassing te laten zijn op de Wmo.’ 

    Volgens het ministerie hebben alle gemeenten inmiddels een eigen toezichthouder benoemd voor de Wmo-gelden. VWS wil daarbij de controle en handhaving door gemeenten versterken. ‘Dit doen we onder meer door jaarlijks een subsidie te verstrekken aan het Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de VNG voor ondersteuning in kennisopbouw op het gebied van fraudepreventie, controle en handhaving.’ 

    Strakker op het toezicht

    Momenteel zijn veel verschillende instanties en organisaties belast met het toezicht op en de controle van zorgbedrijven. Zo is de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)  verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg, maar ook voor het toezicht op het aanleveren van jaarrekeningen door zorginstellingen en de handhaving van het winstverbod. 

    De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) houdt toezicht op zorgaanbieders, het CIBG controleert of de Wet normering topinkomens nageleefd wordt door zorginstellingen. Daarnaast zijn de zorgkantoren, gemeenten en zorgverzekeraars verantwoordelijk voor de doelmatige besteding van zorggelden en ligt het vervolgen van zorgfraudeurs bij het Openbaar Ministerie (OM) en de Fiod. 

    Al die verschillende organisaties werken samen. Het IKZ is bijvoorbeeld een samenwerkingsverband tussen de NZa, Zorgverzekeraars Nederland, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Fiod, het Centrum Indicatiestelling Zorg, de Belastingdienst, de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het OM en de IGJ. 

    Gemeenten hebben enorme behoefte aan een centrale toezichthouder voor zorggeld

    In de verdeling van taken tussen al deze instanties kan de minister in zijn plan van aanpak nog wel wat winst behalen, vindt Corinne Ellemeet. ‘Zorg dat de regie van het toezicht op zorggeld bij een centrale toezichthouder komt te liggen en maak het systeem aan de voorkant goed dicht. Dat voorkomt dat taken te veel versnipperd zijn en daardoor minder effectief uitgevoerd worden. Gemeenten hebben volgens mij enorme behoefte aan zo’n landelijk toezichtsorgaan.’ 

    Het kabinet denkt daar vooralsnog anders over, laat De Jonge via zijn woordvoerder weten: ‘Wat het kabinet betreft zorgt het samenvoegen van deze organisaties in één grote uitvoerings- en toezichtsorganisatie niet voor meer grip en controle op zorgbedrijven.’ In plaats daarvan willen de ministers de samenwerking tussen alle partijen verbeteren. Ook daarvoor is een wetsvoorstel in de maak: ‘Wij werken aan het wetsvoorstel Bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg. Dat voorstel zorgt ervoor dat zorgverzekeraars, gemeenten en zorgkantoren gegevens over fraudeurs in een Waarschuwingsregister kunnen registreren op één centrale plek.’ 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 1273 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Zorgcowboys

    Gevolgd door 4211 leden

    Er zijn veel manieren om meer geld te verdienen in de zorg dan gerechtvaardigd is. In dit dossier gaan we op jacht naar zogen...

    Volg dossier