Aardgas in Groningen

Naar aanleiding van tips van lezers is Follow the Money gedoken in de ondoorzichtige wereld van de Groningse gaswinning en de bijbehorende bevingsschade. Welke financiële belangen spelen er? Wat betekenen de aardbevingen voor bewoners? En wie profiteert hier eigenlijk van?

Komt u zelf uit Groningen en/of heeft u tips voor ons onderzoek, neem dan contact op met de redactie.

Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door de steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (www.fondsbjp.nl).

54 Artikelen

Beeld © ANP-Kees van de Veen

Groningse gasmiljoenen wel voor facelift villa, niet voor fiksen funderingen

3 Connecties
5 Bijdragen

Geen nieuwe aardbevingen en toch een schadevergoeding claimen voor een scheur in de muur van je villa? Het kan in Groningen. Hoe duurder het huis, des te meer geld. Buren tippen elkaar over deze ‘ruimhartige’ subsidiepot van het Instituut Mijnbouwschade Groningen. 500 miljoen euro is al uitgekeerd. Terwijl ze in villadorp Haren hun centen tellen, zitten de echte gedupeerden al jaren in de ellende: de schades aan hun funderingen zijn nog steeds niet afgewikkeld. ‘Je wordt gewoon gemangeld.’

Dit stuk in 1 minuut
  • In Groningen is melden van aardbevingsschade makkelijker dan ooit. 500 miljoen heeft het Instituut Mijnbouwschade Groningen al uitgekeerd, voor een groot deel voor ‘cosmetische schades’ zoals scheuren in muren en plafond.
  • Hoe duurder het huis, hoe hoger het uitgekeerde schadebedrag.
  • Dit staat in schril contrast met gedupeerden die al jaren in juridische procedures zitten om schade vergoed te krijgen. De schades aan constructie en funderingen worden minder makkelijk vergoed, mensen zitten al jaren in de problemen. ‘Je wordt gewoon gemangeld.’
  • Of de schadevergoedingen zo ‘ruimhartig’ blijven, is de vraag. De NAM heeft aangekondigd minder te willen betalen. Een juridische strijd met het Rijk dreigt.
Lees verder

Een keurige nieuwbouwwijk in het villadorp Haren. Grote, statige twee-onder-een-kaphuizen, strak gazon in de achtertuin en Volvo’s, Audi’s en een enkele Tesla op de oprit. Niet het beeld dat je verbindt met de aardbevingsellende in Groningen. En toch heeft het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) hier voor sommige huizen tienduizenden euro’s schadevergoeding uitgekeerd. Dit onafhankelijke bestuursorgaan is afgelopen jaar opgericht om de fysieke en immateriële schade door de gaswinning in Groningen af te handelen.

Een stel van pensioengerechtigde leeftijd is net klaar met het laten stucen en schilderen van de woonkamer. ‘Na een melding kwam een inspecteur een paar uur langs en heeft alles op de foto gezet. Hij vond wel 36 schades. Daarvoor hebben we ruim 35.000 euro gekregen.’

Zij zijn niet de enigen. In hun postcodegebied is afgelopen jaar 3,8 miljoen euro aan schadevergoeding toegekend. Gemiddeld zo’n 10.000 euro per melding. Ook in andere wijken en dorpen die je niet meteen in verband zou brengen met de Groningse aardbevingen heeft het IMG flinke bedragen uitgekeerd.

Een inwoner van Eelde, een dorp op de grens van Groningen en Drenthe, zag de schade-inspecteurs af en aan lopen. ‘Ze leken op makelaars, dus ik dacht: de buren gaan vast verhuizen. Maar op een gegeven moment leek het wel alsof de hele straat aan het verhuizen was. Maar dat waren dus die schade-experts.’ Eelde was in 2020 goed voor 2,1 miljoen euro schadevergoeding. Groningen Stad kreeg het grootste bedrag toebedeeld, bijna 80 miljoen euro. Daar waren ook de meeste aanvragen, bijna 8000.

Geen aardschokken

Ongeveer duizend aanvragen krijgt het IMG wekelijks binnen. De stroom van meldingen neemt niet af en is niet gerelateerd aan recente grote aardschokken, want die waren er niet. Ook nabijheid van de gasbel speelt geen rol, de meldingen komen uit de hele provincie en zelfs uit Drenthe. Nog opmerkelijker: de meeste meldingen worden goedgekeurd.

Uit het jaarverslag: ‘Bij een gemiddelde schade-opname worden zo’n 20 verschillende schades vastgesteld, waarvan er gemiddeld 18 als mijnbouwschade worden beoordeeld.’ Hoe duurder de huizen, hoe hoger het uitgekeerde schadebedrag. Dit staat in schril contrast met het heersende beeld van de aardbevingsproblematiek, namelijk dat de schade-afhandeling van het gasdossier één groot drama is.

Het lijkt een succesverhaal: in 2020 zijn 48.765 schademeldingen gedaan, 34.000 besluiten genomen en heeft het IMG een kleine 500 miljoen euro schadevergoeding toegekend. In de meeste gemeenten honoreert IMG meer dan 90 procent van de aanvragen. Loopt de afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen nu eindelijk op rolletjes, drie jaar na het besluit de gaskraan te sluiten?

Op het eerste gezicht wel: een melding maken is simpel. Na het invullen van een online formulier komt een expert de schade opnemen. Die maakt foto’s en een rapport met daarin de herstelmogelijkheden en de kosten per scheur. En een totaalbedrag dat een paar maanden later op je rekening staat. Voor allerlei extra uitgaven zoals schoonmaakkosten of gemiste werkdagen kun je een extra vergoeding aanvragen. De bedragen voor herstel zijn zelfs aan de hoge kant, daarom waarschuwt het IMG nooit de rapporten aan aannemers te laten zien, anders vallen de offertes meteen een stuk duurder uit.

Ruimhartig

Het beleid is ‘ruimhartig’, zoals het IMG op haar site en in persberichten niet moe wordt te benadrukken. Bij nieuwe schade kun je een nieuwe melding doen. Er is geen maximum aantal meldingen en op de pot van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) zit tot nu toe geen limiet. 

Schademelders zijn dan ook tevreden. Ze geven het IMG gemiddeld een 7,9. Zo ook een huiseigenaar uit het Drentse Vries: ‘We zijn uitermate tevreden. Het duurde wel redelijk lang, maar er kwam een inspecteur die urenlang in het huis was. Hij heeft honderden foto’s gemaakt en maanden later kregen we een keurig rapport. Ze hadden tientallen plekken gevonden, goed voor zo’n 20.000 euro.’

Andere vergoedingsontvangers bevestigen dit beeld. Ze kregen de meeste schades vergoed, soms zelfs meer dan ze zelf hadden opgemerkt. Een kleine greep: een jarendertigappartement in de stad Groningen met 8 scheuren komt op 12.500 euro; een nieuwbouwhuis uit 2011 in de stad had 10 schades, wat uitkomt op 12.500 euro. De eigenaar van nieuwbouw uit 2007 in Winschoten ontvangt 6500 euro, plus 5000 euro uit een eerdere regeling.

Het buurtbarbeque-effect

Hierbij gaat het hoofdzakelijk om scheuren in gestucte muren, tussen plafondplaten of in kozijnen. Eigenaren van grote huizen hebben extra ‘geluk’. Bij een scheur in een muur wordt het herstel van de hele muur vergoed. Hoe groter de muur, hoe hoger het bedrag. Velen zeggen eerst niet aan aardbevingen te hebben gedacht. Nieuwbouw heeft nou eenmaal krimpscheuren en er kunnen andere oorzaken zijn. Pas toen ze van de regeling hoorden, kwamen de aardbevingen als oorzaak in beeld. Een huiseigenaar uit Bedum: ‘Ik wist ook wel dat een deel krimpscheuren waren, maar die kunnen wel door aardbevingen worden verergerd. Daarom werd het vergoed.’

Het ‘buurtbarbeque-effect’ noemt de voorlichter van het IMG deze ontwikkeling. Woningeigenaren vertellen hun ervaringen aan de buren en die maken dan ook een melding. Het IMG is er blij mee. ‘We zien nu meer meldingen uit gebieden komen waar dat voorheen niet gebeurde. Het zou kunnen dat dit een soort inhaalslag is.De kans dat schade wordt vergoed is nu groter dan ooit, ook omdat we in een veel groter gebied vergoeden. We moedigen het aan om te melden. Mensen hebben er gewoon recht op.’

‘Het is een mooi spaarcentje voor als je het later wel wilt laten herstellen. In de praktijk is het allang opgegaan aan andere dingen’

Van het geld op vakantie

Het IMG kan niet zeggen of het geld wordt gebruikt om de schade te herstellen, eigenaren zijn daartoe niet verplicht. Veel huiseigenaren kiezen ervoor een deel te laten doen, zelf de muren te sauzen of het bedrag opzij te leggen voor een latere verbouwing. Zoals een eigenaar uit Groningen zegt: ‘Het is een mooi spaarcentje voor als je het later wel wilt laten herstellen. In de praktijk is het allang opgegaan aan andere dingen.’ Een andere bron vertelt: ‘We hebben een deel laten doen en een deel zit in de nieuwe auto. De loodgieter ging ervan met zijn gezin op vakantie.’ 

Dat valt de huiseigenaren niet te verwijten. Ook al gaat het om cosmetische schade, herstel betekent vaak gedoe. Kamers moeten leeg, bewoners moeten tijdelijk het huis uit en je hebt soms wekenlang bouwvakkers over de vloer. Als een scheur niet storend is, kiezen bewoners er vaak voor om hem maar te laten zitten. Ook omdat ze niet weten of het wel bij die ene scheur blijft.

‘We hebben een deel laten doen en een deel zit in de nieuwe auto. De loodgieter ging ervan met zijn gezin op vakantie’ 

Anderen zijn door schade en schande wijzer geworden: ‘We hadden een nieuwbouwhuis in Bedum uit 2011. Na de beving van 2012 had iedereen in de wijk scheuren. Toen kon ik kiezen: uitbetalen of een ‘erkend hersteller’ inschakelen. Ik ging voor het laatste, want dan had ik een soort garantie dat het goed wordt hersteld. Maar ik voel me bedonderd. Er kwam een groot bouwbedrijf, dat stuurde vervolgens allemaal onderaannemers langs die gewoon overal kit in hebben gesmeerd. Dus je kreeg helemaal geen garantie dat het goed zou gaan.’ Bij de volgende schade in 2016 heeft hij het bedrag daarom direct laten uitkeren.

Juridisch gezien is dit hun goed recht, zegt hoogleraar bestuursrecht aan de RUG, Herman Bröring: ‘Het klopt juridisch. Als iemand een deuk in je auto rijdt, heb je recht op schadevergoeding, maar je hoeft de schade niet te herstellen. Het gaat erom dat je achteruit gaat in je vermogen.’

Ongemak

De nieuwe schademelders weten dat ze geluk hebben gehad. Terwijl ze aan de ene kant vinden dat ze recht hebben op de vergoeding – de schade is er wel degelijk – weten ze ook dat er mensen in de provincie zijn die in veel grotere problemen zitten. Daarom wordt er ook niet open over gepraat. De schademelders wilden ook tegen FTM alleen anoniem hun verhaal doen.

‘Als iemand een deuk in je auto rijdt, heb je recht op schadevergoeding, maar je hoeft de schade niet te herstellen. Het gaat erom dat je achteruit gaat in je vermogen’

‘Toen de regeling bekend werd, vroeg een buurman in de buurtapp wie er allemaal mee ging doen. Het bleef oorverdovend stil,’ vertelt een eigenaar. ‘Ik weet het van iemand anders hier in de straat, maar om welke bedragen het gaat, daar heb je het dan niet over.’ Een ander vertelt: ‘We zagen laatst mensen uit de buurt bij Vos (een groot designmeubelwarenhuis in Groningen, red.), toen zeiden we nog voor de grap: die hebben vast ook aardbevingsgeld gehad.’

Naast de schadevergoeding kunnen huiseigenaren zich ook nog aanmelden voor de waardevermeerderingsregeling. De eigenaar uit Vries: ‘Je kunt een bedrag aanvragen voor duurzaamheid, dan krijg je 4000 euro voor een nieuwe cv-ketel of zonnepanelen. Dat is natuurlijk best bizar. Voelt een beetje als een bonus.’ 

Bijkomend effect is dat je kunt zien in de wijk wie er schade heeft gemeld, zoals in Winschoten. ‘Ik zag ineens overal zonnepanelen op daken verschijnen, dan weet je: die hebben ook een schadevergoeding en extra subsidie gehad.’

‘We zagen laatst mensen uit de buurt bij designwarenhuis Vos, toen zeiden we nog voor de grap: die hebben vast ook aardbevingsgeld gehad’

Nieuwe meldingen goed voor imago

Hoogleraar Bröring vindt het belangrijk onderscheid te maken tussen deze kleine, onbeduidende schades en de complexe gevallen. Daar zitten volgens hem de echte problematiek en bijbehorende echte kosten. ‘Mensen met complexe schades, die ook nog in een versterkingstraject zitten, worden gedwongen hun huizen te laten verwaarlozen, omdat ze steeds geen duidelijkheid krijgen.’ 

Bij een versterking gaat het niet om schadeherstel, maar om het huis aardbevingbestendig en dus veilig te maken. Dit traject loopt niet via het IMG, maar via de Nationaal Coördinator Groningen. Mensen raken vaak klem tussen de twee regelingen. Ze zitten al jaren vast in procedures, met onveilige huizen, psychische schade en fysieke klachten tot gevolg. 

Deze huiseigenaren hebben vaak hun eerste schademeldingen gedaan voordat het IMG bestond en liepen vast in gesteggel met de NAM. Volgens het recente rapport Gronings Perspectief hebben bewoners die in langdurige schadetrajecten zitten meer last van gezondheidsklachten: ‘Het is aannemelijk dat ze murw gestreden zijn na jaren van worsteling met instanties. We kunnen spreken van systeemslachtoffers.’

Zoals een inwoner uit Meedhuizen vertelt: ‘We zitten gewoon klem. Ik heb alweer nieuwe schades gezien, maar ga niks repareren. Onderhoud kun je ook niet uitvoeren, want ja, straks kun je niet meer bewijzen dat er schade zat. Je weet niet waar je aan toe bent. Ik probeer het luchtig te houden, maar je wordt gewoon gemangeld.’ Het vertrouwen van deze bewoners in overheid en aardbevingsinstanties is helemaal weg. Hoogleraar Bröring: ‘Het is niet eens wantrouwen, maar gelatenheid. Dat is nog veel erger.’

Huiseigenaar uit Meedhuizen

"We zitten gewoon klem. Ik heb alweer nieuwe schades gezien, maar ga niks repareren. Onderhoud kun je ook niet uitvoeren, want ja, straks kun je niet meer bewijzen dat er schade zat"

Hier ligt ook een mogelijke verklaring waarom er meer meldingen uit ‘nieuwe’ gebieden komen op grotere afstand van de epicentra. ‘Een remmende factor zijn de ervaringen uit het verleden,’ zegt een woordvoerder van het IMG. ‘In het gebied waar schade eerder is afgehandeld door de NAM en het CVW zijn mensen wantrouwig, daar komen nu relatief weinig nieuwe meldingen vandaan.’ Terwijl die huizen dicht bij de gasbel, bijvoorbeeld in Loppersum, waarschijnlijk ook nieuwe schades hebben.

Dat de nieuwe melders uit andere gebieden zoals uit het rijke Haren of Groningen Stad wel tevreden zijn, komt het IMG dan ook goed uit. ‘Ze helpen ons om ons te bewijzen.’ Het rapport Gronings Perspectief laat zien dat dit werkt. Mensen die slechts één keer schade hebben gemeld, hebben meer vertrouwen in de instanties en voelen zich zelfs ook meer gehoord dan mensen zonder schade.

Critici denken dat het IMG de mooie cijfers ook gebruikt om de aandacht af te leiden van wat niet goed gaat, zoals het stopzetten van uitkeringen in randgebieden als Oost-Groningen en de kop van Drenthe en discussies over de schade-experts (zie onder). Bröring: ‘De ingewikkelde zaken duren lang. Het is mooi voor de productiviteit en voor de cijfers om de makkelijke schades eerst af te handelen. Dat helpt ook voor het imago van het IMG en om de overheadkosten omlaag te krijgen. Die zijn nu schrikbarend hoog.’

Het echte probleem: de schade aan de fundering

Niet alle meldingen bij het IMG worden snel afgehandeld. Rond 1500 bezwaren lopen nog, sommige daarvan slepen al jaren. De gemene deler: het gaat om schade aan de fundering. Wat al in tijden van de NAM gold, geldt nog steeds. Alleen schade boven het maaiveld wordt makkelijk vergoed. Alles daaronder is moeilijk te bewijzen. Dat betekent in de praktijk dat een scheur in een muur rechtstreeks door kan lopen tot in de gebroken fundering, maar dat het IMG alleen een vergoeding uitkeert voor het herstel van de muur.

Tot nu toe hebben gedupeerden alle rechtszaken hierover verloren. Een inwoner uit Meedhuizen heeft het geschopt tot aan de Raad van State, die heeft nu een nieuw onderzoek geëist. ‘We zijn de eersten die zo ver zijn gekomen en gaan ook door voor de anderen. We hopen dat we jurisprudentie creëren. Het hele gehucht heeft schade aan de fundering.’

‘Het is een rookgordijn om de complexe gevallen niet aan te pakken, want daarvoor zouden ze miljarden kwijt zijn. Het is een ordinaire centenkwestie’

Het IMG zegt niet te kunnen vergoeden wanneer deskundigen geen verband zien tussen de aardbevingen en de constructieve schade. Wel wil het IMG een tegemoetkoming voor deze huiseigenaren regelen, maar tot nu toe willen NAM noch het ministerie van Economische Zaken (EZK) dit betalen. Het is een geldkwestie, zegt Annemarie Heite. Ze heeft zelf jarenlang in een versterkingstraject gezeten en heeft nieuwbouw van haar monumentale boerderij afgedwongen. Sindsdien zet ze zich in voor de belangen van gedupeerde Groningers: ‘Cosmetische trillingschade is niet moeilijk vast te stellen en op te lossen. Het is een rookgordijn om de complexe gevallen niet aan te pakken, want daarvoor zouden ze miljarden kwijt zijn. Het is een ordinaire centenkwestie. Dat is de reden waarom de NAM de funderingsschade niet wil betalen, EZK tot nu toe ook niet en het IMG krijgt de ruimte niet.’ Versterking en herstel van alle huizen kost naar schatting 8,5 miljard euro. De 500 miljoen euro schadevergoeding zijn in verhouding peanuts.

De NAM verschuilt zich achter de wettelijke aansprakelijkheid en wil alleen voor schade opdraaien die daadwerkelijk is ontstaan, niet voor het voorkomen van die schade. Ook als dat in de praktijk betekent dat steeds weer scheuren in dezelfde muur moeten worden hersteld.

Zoals een woordvoerder onlangs tegen Trouw zei, wordt ‘alle schade vergoed’, ook als die meermalen optreedt. Maar er kan geen vergoeding plaatsvinden als een reparatie ‘verder strekt dan het reguliere aansprakelijkheidsrecht’.

Het IMG heeft gepleit voor een wijziging in de nieuwe Tijdelijke wet Groningen, om duurzaam herstel mogelijk te maken. Dat amendement is aangenomen, maar de invulling moet nog blijken, zegt voorzitter Jelle van der Knoop van de Groninger Bodem Beweging (een vereniging die de belangen van gasgedupeerden behartigt door middel van actievoeren, maar die ook overlegt met de betrokken overheden en instanties): ‘Dat hangt af van onderhandelingen tussen EZK en de NAM. De NAM heeft al eerder gezegd niet te willen betalen.’

In het ergste geval verandert er in de praktijk weinig, zegt hoogleraar bestuursrecht Bröring: ‘Mijn vrees is dat politici in Den Haag straks zeggen: we hebben een mooie nieuwe wet, er is een regeling, dus we zijn er klaar mee. Dan geef je de mensen op die nog steeds in de problemen zitten. Dat gevoel hebben ze nu al, dat ze zijn opgegeven.’

Lees verder Inklappen

Willekeur zorgt voor verdeeldheid

Of je schadevergoeding krijgt en hoeveel is ook een kwestie van geluk, stellen betrokkenen, zoals de eigenaar uit Bedum: ‘Onze krimpscheuren werden ingeschat als schade die door aardbevingen kon verergeren. De buren hebben later dezelfde soort schade gemeld en kregen niets.’ Een schademelder uit Winschoten vertelt: ‘Ik heb de achterburen op de regeling gewezen. Ze wonen in hetzelfde soort huis, maar ze kregen maar 400 euro, terwijl wij 6500 euro kregen.’

Annemarie Heite, marketingdeskundige en belangenbehartiger van Groningers, ziet het overal gebeuren, ook op grotere schaal. ‘Sommige boerderijen die net in een bepaalde regeling zitten worden voor miljoenen gesaneerd, andere worden gewoon gesloopt. Daardoor ontstaat rechtsongelijkheid.’

Bij deze willekeur komt nog een aspect dat de onrechtvaardigheid vergroot: de tijd. Wie eerder schade meldde, heeft pech. Er werd minder ruim vergoed en wie al is beoordeeld door de NAM mag dezelfde schade niet nog een keer claimen bij het IMG.

Wie eerder schade meldde, heeft pech. Men vergoedde minder ruim en wie al is beoordeeld door de NAM, mag dezelfde schade niet nog een keer claimen bij het IMG

Het valt op dat mensen die assertief zijn, waaronder relatief veel mensen die van origine niet uit Groningen komen, meer kans van slagen hebben. Die durven het heft in eigen handen te nemen en op de trom te slaan. Bea Blokhuis beaamt dit. Ze is gedupeerde en lid van de belangenvereniging Groninger Bodembeweging.

Blokhuis: ‘Het zijn vaak mensen die van elders komen of al eens elders hebben gewoond en geleerd hebben assertief te zijn. Het probleem is: je moet zelf voldoende met juridische termen strooien. Je moet van tevoren zelf al hebben geïnventariseerd waar de schade zit, zodat ze die ook daadwerkelijk zien. Je moet dus zelf de regie nemen. Daarvoor heb je kennis nodig of een eigen bouwkundige met die kennis, maar ook financiële armslag, want zo’n eigen bouwkundige moet je zelf betalen.’

Je moet mondig zijn, zegt ook voorzitter Van der Knoop van de Groninger Bodembeweging: ‘Er zijn mensen die aan de bel trekken, de media  mobiliseren, en die krijgen het dan voor elkaar dat ze een nieuw huis krijgen. Dan krijg je kinnesinne in een dorp.’ Uit het onderzoek Gronings Perspectief is dan ook gebleken dat de sociale cohesie in onderzochte dorpen is afgenomen, voornamelijk door de belasting die de schade- en versterkingsproblematiek met zich meebrengt. 

De macht van de inspecteur

Elke schademelder, assertief of niet, krijgt te maken met de door het IMG ingehuurde schade-expert. Ook daar moet je geluk mee hebben, zeggen betrokkenen. Bij een huiseigenaar uit Meedhuizen werden drie verschillende metingen gedaan, door verschillende experts. ‘Het is maar net welke expert je treft. Sommigen die schade komen opnemen, hebben geen idee en maken niet eens foto’s. Het IMG heeft drie keer onderzoek laten doen, elke keer kwam er iets anders uit. Ze vonden 26 schades, geen daarvan zou veroorzaakt zijn door mijnbouw. De volgende keer werd de helft toegeschreven aan mijnbouw.’

Het IMG erkent dat de experts soms tot verschillende inschattingen komen en heeft schademelders hierover onlangs een brief gestuurd. ‘Door het succes van de regeling zien we nu pas veel meldingen in dezelfde wijken, daardoor vallen ook verschillen in beoordeling op. We werken eraan dit te verbeteren door bijvoorbeeld alleen nog maar experts van dezelfde bureau’s naar een bepaald gebied te sturen’, zegt een woordvoerder. 

‘Inspecteurs komen nog steeds met oorzaken als ‘slappe ondergrond’ aanzetten, terwijl ze dat helemaal niet mogen doen’

Maar dan moeten de experts het zogeheten bewijsvermoeden wel goed toepassen. Uitgangspunt is dat de schade door bodembeweging komt vanwege gaswinning, tenzij er duidelijk bewijs is dat dat niet zo is. Dit wordt ook wel de omgekeerde bewijslast genoemd. Belangenbehartigers van gedupeerden hebben daar hun twijfels bij.

Annemarie Heite: ‘De experts zijn een gesloten bolwerk. De oude garde is onderling achter de schermen aan het kalibreren en de nieuwe inspecteurs lopen er achteraan. Daardoor komt het nog steeds voor dat inspecteurs met oorzaken als ‘slappe ondergrond’ aan komen zetten, terwijl ze dat helemaal niet mogen doen.’

Het IMG vindt niet dat de experts nog steeds op de oude manier de schades opnemen, wel erkent het instituut dat er tijd nodig was voor een cultuuromslag: ‘Het bewijsvermoeden is een heel andere manier van denken, veel juridischer. We merkten dat de techneuten dat lastig vonden.’ Ze mogen nu niet meer mogelijke andere oorzaken noemen, maar moeten die als uitsluitende oorzaak aantoonbaar kunnen bewijzen. 

Critici zien dat nog steeds vaak misgaan. Jelle vd Knoop (GBB): ‘Het IMG heeft de inspecteurs niet in de hand. Velen hebben eerder gewerkt voor de NAM en die werkwijze zit nog steeds in hun systeem. Het gebeurt nog steeds dat ze redenen voor schade opvoeren als “je hebt de deur te hard dichtgeslagen”.’ Eind april wil het IMG een besluit nemen over een oplossing voor deze kwestie.

Het probleem voor gedupeerden is dat zowel IMG als de bestuursrechter volledig vertrouwen op het oordeel van de experts. Van der Knoop: ‘Als een expert iets zegt, kan de rechter daar moeilijk omheen. Het enige wat je dan kunt doen is zelf een expert inschakelen en dan zit je in dezelfde situatie als toen met de NAM en het CVW.’

Leuk extraatje of opmaat naar grotere problemen?

Ook veel schademelders die onlangs een paar duizend euro op hun rekening kregen, zien het verschil tussen de experts, maar vooralsnog zijn ze vooral tevreden met het leuke ‘extraatje’. Maar dat kan snel omslaan, denkt Bea Blokhuis. Ze zit net aan het einde van het versterkingstraject van haar huis. ‘Ik ben al sinds 2013 bezig met schademelden en procedures. Het versterkingstraject heeft vijf jaar geduurd.’ 

Het zijn de slepende procedures die het zwaar maken, zegt ze: ‘Mijn huis is nu versterkt, alles wat nu nog komt is cosmetische schade. Die kun je herstellen, maar het hoeft niet, want je huis is veilig. Ik merk nu pas wat het met je doet als je jarenlang met een oog open hebt geslapen omdat je je onveilig voelde in je eigen huis. Dat kost zo veel energie.’

Voor de recente schademelders is zo’n eerste bedrag misschien nog wel aardig. Maar bij de volgende scheuren is de lol er van af, denkt ze. ‘Je weet niet hoe vaak het nog gaat gebeuren. Hoe langer het doorgaat, hoe groter de ellende wordt.’

‘Je weet niet hoe vaak het nog gaat gebeuren. Hoe langer het doorgaat, hoe groter de ellende wordt’

Dat blijkt ook uit het rapport Gronings Perspectief. Mensen met meerdere schades hebben niet alleen minder vertrouwen in de overheid en schade-instanties, maar voelen zich ook onveiliger.

Of de afhandeling van de schadevergoedingen zo makkelijk en ‘royaal’ blijft, moet bovendien nog blijken. De NAM heeft onlangs aangekondigd niet voor alle schade de portemonnee te willen trekken. De gasexploitant wilde al niet opdraaien voor funderingsschade, maar vindt nu ook de meetnormen van het IMG voor andere schade te laks.

Juridische strijd

Opmerkelijk, want door de instelling van het IMG was de NAM juist op afstand gezet en mag het bedrijf zich inhoudelijk niet meer bemoeien met inhoudelijke kwesties als versterkings- en veiligheidsnormen. Een juridische strijd tussen het ministerie van EZK en de NAM ligt in het verschiet. Gedupeerden zien de geschiedenis zich herhalen. Jelle van der Knoop: ‘Maar nu verkeert het Rijk in de positie van de bewoners en moet het Rijk het conflict uitvechten met de NAM.’

Demissionair minister Bas van ‘t Wout van Economische Zaken heeft de schatting van de kosten voor herstel en versterking onlangs bijgesteld van 5,5 miljard euro naar 8,5 miljard euro. Een bedrag dat de NAM niet wil betalen.

Zolang men de basis van de schades niet aanpakt en de funderingen niet duurzaam versterkt, blijven scheuren ontstaan, denken zowel IMG als de pleitbezorgers van gedupeerden. Dan stapelen de schades zich op. Dat zou ook voor onvrede bij de nu nog blije vergoedingsontvangers kunnen zorgen. Zoals een gedupeerde die al drie jaar in procedures zit het verwoordt: ‘Dat zijn nu niet de mensen met problemen, maar let op mijn woorden: over vier jaar zitten al die mensen met een kapotte fundering. Dan beginnen de problemen pas.’