Handelen president-commissaris SNS Reaal doet denken aan 'oertijd van corporate governance'.

    Marcel Pheijffer professor accountancy en directeur van het Corporate Governance Center op Nyenrode stelt dat Joop Bouma als president commissaris van SNS Reaal zijn boekje ver te buiten is gegaan.

    De vroegere gedragingen van de voormalige president-commissaris van SNS Reaal Joop Bouma zijn niet onopgemerkt gebleven. Op zaterdag 25 januari onthulde Follow the Money in samenwerking met het televisieprogramma EenVandaag dat de emeritus hoogleraar Bouma tijdens zijn periode als president ook bezoldigd commissaris was bij een vennootschap van de grootste klant van SNS Property Finance: Roger Lips. Marcel Pheijffer, professor accountancy en directeur van het Corporate Governance Center op Nyenrode gaat op deze twijfelachtige rol van Bouma in.

    'De prehistorie'

    ‘De combinatie van president-commissaris van SNS, voorzitter van de kredietcommissie van de raad van commissarissen van SNS aan de ene kant en het zijn van toezichthouder bij het bedrijf van Roger Lips is onverenigbaar', stelt Pheijffer. 'Immers: het betreft een combinatie van functies waarbij je zowel aan de kant van de kredietverstrekker als aan de kant van de kredietnemer een controlerende rol dient te vervullen. Dit is op zijn minst onverenigbaar naar de geest de regelgeving. Maar het tart ook de regels van fatsoen – met name in de richting van SNS – en gezond verstand. Het is dan ook onbegrijpelijk dat iemand van de statuur van Bouma zich hiervoor heeft geleend. Dit is een vorm van handelen die doet denken aan de oertijd van corporate governance. De prehistorie. Een tijd waarin men op dit gebied gewoon maar wat deed en aanrommelde.’
    'Dit is een vorm van handelen die doet denken aan de oertijd van corporate governance. De prehistorie. Een tijd waarin men op dit gebied gewoon maar wat deed en aanrommelde.'
    De door velen hoog geachte Bouma is emeritus hoogleraar bedrijfseconomie aan de Rijksuniversiteit Groningen en schreef ooit het populaire Leerboek der bedrijfseconomie. Hij was sinds 1990 toezichthouder bij SNS. Bouma bezat tal van commissariaten waaronder die bij cateraar Albron, industrieel dienstverlener Eriks en de Vereniging Aegon. Bouma heeft nog steeds een aantal commissariaten. Wat Pheijffer betreft komt in het dossier SNS Reaal de onderste steen boven. ‘De publicatie van de onderzoekscommissie-SNS, de diverse boeken en de vele mediaberichten die het laatste jaar zijn verschijnen, maken het zo langzamerhand noodzakelijk dat betrokkenen onder ede worden gehoord en een verklaring en verantwoording ten aanzien van hun handelen afleggen. Tijd dus voor een parlementaire enquête, zij het een korte. Vooral gericht op die verhoren onder ede ten behoeve van de waarheidsvinding. De belastingbetaler heeft er recht op de belangrijkste betrokkenen in de ogen te kijken.’  

    De rol van Joop Bouma in de twee boeken over SNS Reaal.

    Het is opmerkelijk dat de teams van NRC en FD de op zijn minst twijfelachtige dubbelrol van een van de belangrijkste bestuurders van SNS Reaal over het hoofd hebben gezien, hoewel deze met enige kennis van de vennootschappen van Lips en bij nadere bestudering van de uittreksels van de Kamer van Koophandel en de jaarverslagen van SNS Reaal eenvoudig had kunnen worden herleid. Het is namelijk niet zo dat Bouma zijn bezoldigde commissariaat bij de Brabantse vastgoedontwikkelaar verzweeg. De vraag die open staat is of Bouma zijn rol van commissaris bij Burgfonds van Lips expliciet aan zijn collega commissarissen heeft gemeld toen de overname van Bouwfonds Property Finance aan de orde was. Lips was niet alleen een voormalig werknemer van Bouwfonds, hij was in 2006 één van de voornaamste klanten van de vastgoedbank. Met name uit De val van SNS Reaal blijkt de grote rol die president commissaris Joop Bouma speelde bij de aanstelling van en het toezicht op catastrofekapitein Sjoerd van Keulen en ook bij de latere overname van Bouwfonds Property Finance die de bank uiteindelijk fataal zou worden.
    'Bouma is ook nu weer de onbetwiste leider die de koers van de raad bepaalt'
    Bouma was ook een uitgesproken voorstander van de overname van het bedrijf waar zijn goede relatie Roger Lips zo veelvuldig en zo plezierig zaken mee deed: Bouwfonds Property Finance. De vijf FD-journalisten citeren Bouma (pag. 69) wanneer de acquisitie aan de Raad van Commissarissen ter goedkeuring is voorgelegd. 'We hebben de zaak uitvoerig doorgenomen', zegt Bouma tegen de vier andere aanwezige commissarissen. 'We hebben gesproken over de kritische elementen. Ik stel voor om goedkeuring te geven aan het voorstel'. En volgens de FD-journalisten kan er geen enkele twijfel zijn over wie er in de RvC aan de touwtjes trekt: 'Bouma is ook nu weer de onbetwiste leider die de koers van de raad bepaalt. Sceptici als Van de Kar en Kortmann zijn wel kritisch, maar niet dwingend. Ze stellen geen voorwaarde aan hun instemming, maar lijken tevreden met het intellectuele genoegen van het bedenken van vragen'.

    Dubbelrol

    Het boek Giftig Krediet van de NRC-journalisten laat weer zien hoe gemakkelijk het voor Lips is om de tientallen miljoenen bij Property Finance los te peuteren. De man beschikt niet over enig eigen vermogen en zijn solvabiliteit, rentabiliteit en liquiditeit worden 'steeds als matig of onvoldoende' beoordeeld, schrijven de NRC-journalisten. Ondanks de protesten van risicomanagers krijgt Lips de miljoenenkredieten. Op pagina 126 staat deze bijzondere passage: 'Ook enkele leden van de raad van commissarissen van SNS Reaal geven er hun goedkeuring aan. Zij zien elke krediet aanvraag van meer dan 50 miljoen. Er is geen aanvraag bekend waar de commissarissen tegen geprotesteerd hebben'. In De val van SNS Reaal wordt de verwevenheid van Bouma en Lips ook genoemd (pag. 104), maar pas vanaf het moment dat Bouma in 2010 commissaris wordt van de Lips Capital Group waar ook de voormalige SNS-topman Jan Boven inmiddels een plekje in de RvC heeft verworven. Anderhalf jaar daarvoor verliet Bouma de Raad van Commissarissen van SNS Reaal. 'Bouma en Boven zijn beiden door medewerkers bij SNS aangesproken op hun dubbelrol en het gevaar van belangenverstrengeling. Bouma rechtvaardigt zijn werkzaamheden voor Lips met een verwijzing naar de beloning die hij in ruil hiervoor krijgt: 70.000 euro per jaar'. Het kennelijke feit dat medewerkers van SNS zich pas achteraf op begonnen te winden over de positie van Bouma bij Lips, doet vermoeden dat Bouma deze rol tijdens zijn periode van president-commissaris niet aan de orde heeft gebracht.

    Monstrueuze santenkraam

    Lips bezit manipulatieve eigenschappen en zette zijn zakenrelaties niet zelden met opnames van telefoongesprekken onder druk. Op één van die gesprekken - met Joop Bouma in 2003 - wist Follow the Money de hand te leggen. In een nogal wijdlopig hoofdstuk in het boek de Val van SNS Reaal komen deze praktijken van Lips en zijn andere handelsgewoonten uitvoerig aan de orde. Lips blijkt een narcistische figuur die de schuld van zijn eigen falen stelselmatig bij anderen neerlegt. Hij wist vanuit het Brabantse Vught ook een monstrueuze santenkraam met 157 vennootschappen op te tuigen die hij doorlopend verhing en van andere namen voorzag. Op die manier werd er voortdurend met bezittingen en aansprakelijkheden geschoven en aan het zicht onttrokken. Dat zijn het soort handelingen die uiteindelijk geen ander doel hebben dan het benadelen van toeleveranciers, klanten, kredietverschaffers en de fiscus. Deze praktijken vinden ook plaats in de periode dat Bouma bezoldigd commissaris is bij Burgfonds van Lips.
    'Lips is een slimme man, maar hij heeft te maken met allerlei slimme lieden. Bankiers waren ook zeer slim.'
    Na zijn faillissement in april 2013 schendt Lips doorlopend de informatieplicht aan zijn curatoren en uiteindelijk wordt hij in gijzeling genomen. Minstens dertig dagen mag de ooit zo gevierde projectontwikkelaar tegen de kale muren van het huis van bewaring in Grave aankijken. Lips besluit dan met de curatoren mee te werken en zijn administratie aan de curatoren te overhandigen en hen ook de plek aan te wijzen waar hij zijn verzameling Mercedessen, Porsches en ander prijzig plaatwerk op wielen heeft verstopt. Zijn medewerking was slechts van korte duur. Dinsdag werd bekend dat Roger Lips voor zijn curatoren op de vlucht is geslagen. In dat licht bezien zijn de uitspraken van Joop Bouma tegenover Follow the Money opmerkelijk te noemen. Bouma zei 'nog steeds niet' te twijfelen aan de integriteit van Lips en hij acht de financiers van Property Finance even schuldig aan de ontstane situatie. 'Lips is een slimme man, maar hij heeft te maken met allerlei slimme lieden', aldus Bouma. 'Bankiers waren ook zeer slim. Als er goud blinkt aan de horizon, vliegen ze elkaar in de armen. Maar toen na 2006/2007 de onroerend-goed-markt in elkaar lazerde, stonden ze tegenover elkaar.' Het kredietcomité van SNS fiatteerde ook in 2007 en 2008 nog miljoenenkredieten aan Lips. Zonder dat de commissarissen onder leiding van Bouma daartegen in het geweer kwamen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 2142 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren