Onze verslaving aan aardgas

Zeker, aardgas is een belangrijke pijler van onze economie en welvaart geweest. Maar is het ook de – schone – toekomst, wat belanghebbenden zoals Shell, onze overheid en de Russen of Noren ons willen doen geloven? In dit dossier gaan we op zoek naar de de betekenis van aardgas voor de toekomst van onze economie. Kunnen we zonder? Hoe ziet de kosten-baten analyse er werkelijk uit? En wie profiteren er eigenlijk van aardgas? Lees meer

Aardgas wordt vaak omschreven als een ‘transitie-brandstof’, een logische tussenstap in de transitie van fossiele naar duurzame energie. Bij de verbranding van aardgas komen minder schadelijke stoffen en CO2 vrij dan bij de verbranding van kolen of diesel. En er is voorlopig genoeg van.
Gas is ook een belangrijke pijler van de Nederlandse economie. De Nederlandse belastingbetaler heeft miljarden geïnvesteerd in de ontwikkeling van de gasinfrastructuur. Een voorbeeld daarvan is de ontwikkeling van de zogenoemde gasrotonde, Nederland als het knooppunt en de regelkamer van het Noordwest-Europese gastransport. In de periode 2005-2014 is daarin 8,2 miljard euro belastinggeld gestoken. De Rekenkamer kwam enkele jaren geleden tot de conclusie dat de Nederlandse regering dat gedaan heeft zonder dat er 'goed gekeken is naar nut, noodzaak en risico's van de gasrotondestrategie’. 
Desondanks gaat de overheid door met het bevorderen van aardgas en het promoten van ons land als sleutel in de productie en het transport ervan. Nu de winning van het Groningse gas versneld wordt afgebouwd, zet de overheid in op alternatieven, zoals vloeibaar gemaakt aardgas (LNG), vaak met milieu en klimaat als rechtvaardiging. In werkelijkheid zijn er grote belangen mee gemoeid. Zo is het een van de belangrijkste activiteiten van Shell, dat 20 procent van de totale wereldmarkt in handen heeft. 
In dit dossier onderzoeken we de betekenis van gas voor onze economie, de belangen die erachter steken en de gevolgen van de gemaakte keuzes.

21 Artikelen

Gas junkies

4 Connecties
8 Bijdragen

Welke Europese landen zijn het meest afhankelijk van Russisch gas?

Oktober vorig jaar publiceerde Follow the Money het artikel 'Gas wordt duur en Russisch'. Daarin werd geconstateerd dat als gevolg van een combinatie van factoren de Europese afhankelijkheid van Russisch gas snel groter zou worden. De eerste drijvende factor in dat proces was een gevolg van de kernramp in het Japanse Fukushima. Die heeft er toe geleid dat in Japan alle en onder meer in Taiwan een aantal kerncentrales is stilgelegd.
Om in de vraag naar energie te kunnen voorzien, gingen Oost-Aziatische landen meer LNG importeren, voornamelijk uit Qatar. Tot genoegen van onze Shell. De schitterende LNG-terminal aan de Rotterdamse Maasvlakte staat nog steeds werkloos te roesten.
Tegelijk bleek dat de aardgasproductie van Noorwegen langzaam maar gestaag afneemt. Evenals de productie van Libië en Algerije. Kortom, er is een tekort aan aardgas in Europa en dat wordt aangevuld door aardgas uit Rusland te importeren. Tenzij, zo opperden we in dat artikel, de energietransitie voortvarender wordt aangepakt dan nu het geval is. Bevordering van duurzame  energie is niet alleen noodzakelijk om de uitstoot van broeikasgas CO2 te beperken, maar ook om geopolitieke redenen. Uiteindelijk is het ook een goedkopere oplossing. 
Op het moment van publicatie was het nog rustig in Oekraïne. Maar nu de ware aap uit de mouw van Poetin is gekropen, is diens ware gezicht ook voor het jarenlang blinde West-Europa duidelijk geworden.
Althans, dat zou je denken.
Helaas geldt dat niet voor de Nederlandse regering, die zich niet alleen onderscheidt van beschaafde landen door tijdens de Olympische Spelen vrolijk bier te drinken met president Poetin, maar ook een voorgenomen handelsmissie – die nota bene in het teken staat van gas – gewoon laat doorgaan. 'Er is nu geen aanleiding om de missie af te blazen,' stelde minister van EZ Henk Kamp, daags na de Russische annexatie van de Krim.
Alleen al de gedachte dat Gasterra straks niet zijn gedroomde gasrotonde kan vullen met Russisch gas leidt tot blinde paniek in Den Haag
Een uiterst merkwaardig opvatting, zeker nu de EU vannacht heeft aangekondigd de sancties tegen Rusland uit te zullen breiden.  Het valt niet uit te sluiten dat de Russen terug zullen slaan met een omgekeerde boycott van Europa, bijvoorbeeld door de gaskraan dicht te draaien. Een financiële ramp voor Rusland? Zeker, maar in China willen ze dat gas maar al te graag kopen. 
Hoewel dit niet een heel erg waarschijnlijk scenario is, leidt alleen al de gedachte dat Gasterra straks niet zijn gedroomde gasrotonde kan vullen met Russisch gas tot blinde paniek in Den Haag. De gaslobby is en blijft krachtig in gasland Nederland. Anders is de huichelachtige handelsmissie naar Rusland immers maar moeilijk te verklaren.
Onderstaande tabel laat zien in welke mate Europese landen afhankelijk zijn van Russisch aardgas, kolen en olie. Hoewel Nederland geen grote importeur is, is de afhankelijkheid groter dan uit dit overzicht blijkt. Dat is te danken aan het feit dat onze economie meer dan welke ook draait op aardgas. En dat in de toekomst als doorvoer gasrotonde ook wil blijven doen als ons eigen gas op is. De vraag is alleen wie dat gas gaat afnemen en hoe Nederland daar geld aan gaat verdienen.
russisch_gas_europa