Herkemij stapt bij Vion in een koud bloedbad

5 Connecties

Onderwerpen

Voedingsindustrie Vlees coöperatie Vion

Organisaties

Rabobank
2 Bijdragen

Voormalig DE Master Blenders-bestuurder Michiel Herkemij wordt de nieuwe ceo van Vion, de grootste vleesverwerker van Europa. Dit boerenbedrijf was begin 2013 praktisch failliet.

Wat heeft een merkenbouwer als Michiel Herkemij – gepokt en gemazeld bij Heineken, vervolgens door Jan Bennink genadeloos kaltgestellt bij DE Masterblenders – te zoeken bij een relatief anoniem bedrijf dat langs de rand van afgrond scheert? Vion Food Group mag dan de grootste vleesverwerker van Europa zijn, het verkeert in de diepste crisis van zijn bestaan. Ooit fungeerde het bedrijf als spaarvarken van zijn eigenaars, de boeren van zuid-Nederland. Nu is het een tot op het bot uitgebeend karkas. Uitgerekend daarvan wordt de immer goedgeluimde Herkemij de baas. Vion steekt niet alleen in een financiële crisis, maar ook in een diepe vertrouwenscrisis. Vion heeft zijn klanten bedrogen door te sjoemelen met een biologisch keurmerk voor vlees. Het heeft afnemers als Johma en Mora Snacks met plastic vervuild vlees geleverd. Allemaal 'incidenten'. Dixit Vion. Maar ook de eigenaars van Vion voelen zich bedrogen. En dat is geen eenling, zoals Bennink dat was bij DE Masterblenders. Herkemij zal in zijn nek nu de hete adem voelen van 16.000 boeren die zijn aangesloten Zuidelijke Land -en Tuinbouw Organisatie (ZLTO). Die boeren gruwen inmiddels van de slechtste investering die hun coöperatie ooit heeft gedaan: Vion. Het mag een raadsel heten waarom de Onderwijsboulevard in Den Bosch nog niet is geblokkeerd door een stoet tractoren van boze boeren. Daar, op nummer 225, bevindt zich namelijk het fonkelnieuwe hoofdkantoor van de ZLTO. Deze coöperatie is enig aandeelhouder van Vion. Op architectuur en inrichting heeft het bestuur van de boerencoöperatie niet beknibbeld. Dat was ook niet echt nodig. Tot enkele jaren geleden gold ZLTO met een vermogen van een miljard euro als de rijkste boerencoöperatie van Nederland. Maar in die paar jaar hebben de aangesloten leden tandenknarsend moeten toezien hoe de megalomane ambitie van het Vion-bestuur en het bestuur van ZLTO hun zorgvuldig bijeengespaarde vermogen deed verschrompelen. In plaats van rijker, zijn de ruim 16.000 ZLTO-boeren in enkele jaren tijd minimaal 500 miljoen euro armer geworden. Dat is zo'n 30 duizend euro per aangesloten boer en tuinder. Genoeg reden om de tractor van stal te halen.

Negatief eigen vermogen

Het pijnlijke vermogensverlies is te danken aan de dramatische gang van zaken bij de grootste asset van de boeren, vleesverwerker Vion Food Group. ZLTO is via zijn participatiemaatschappij NCB enig aandeelhouder van het concern en heeft het afgelopen decennium vrijwel al zijn kaarten ingezet op de groei van Vion (zie kader). Uit tientallen – veelal slechtdraaiende – overgenomen slachterijen en verwerkers werd in hoog tempo de grootste vleesverwerker van Europa aan elkaar geregen. Aanvankelijk leek dat een succes. Maar dat was vooral optisch het geval. Vion boekte in 2012 een omzet van 9,7 miljard euro, maar is al enkele jaren verliesgevend en sloot 2012 af met negatief eigen vermogen 97 miljoen euro. Een daling van 835 miljoen euro in een jaar tijd.
Steeds meer boeren vragen zich af wat voor zin het heeft om nog langer bij ZLTO aangesloten te zijn
Door die slechte resultaten is ook aandeelhouder ZLTO in financiële problemen geraakt. De boerencoöperatie kon dit jaar fluiten naar de jaarlijkse dividenduitkering van zijn Vion-deelneming, die over het jaar 2010 nog 16 miljoen euro bedroeg. Werd over 2011 nog maar 8 miljoen euro uitgekeerd, over het jaar 2012 keert Vion helemaal geen dividend uit. Geen cent. De contributie van de ZLTO-leden is onvoldoende om die wegvallende inkomsten te compenseren. Zelf beschikt ZLTO niet over financiële reserves. Eenderde van de ca 200 personeelsleden is ontslagen, de begroting kromp in 2013 van 29 naar 18 miljoen euro. De ooit schatrijke organisatie huist in een schitterend nieuw kantoor, maar kan de gasrekening amper betalen nu haar voornaamste bron van inkomsten is opgedroogd. Steeds meer boeren vragen zich af wat voor zin het heeft om nog langer aangesloten te zijn. Lidmaatschap is niet gratis, en wat krijg je ervoor terug, behalve een mooi hoofdkantoor?

Gebrekkig toezicht

Merkwaardig is dat juist in het rampjaar 2012 – het jaar dat door de Verenigde Naties nota bene was uitgeroepen tot Het Jaar van de Coöperatie – de raad van bestuur van Vion via een schimmige aandelentransactie nog een douceurtje kreeg toegespeeld. Dat blijkt uit het eind november gepubliceerde jaarverslag van het bedrijf en werd opgemerkt door vakblad Boerderij in een artikel van 4 december 2013. Daarin wees het blad op een zinsnede in het Vion-jaarverslag over 2012, onder de paragraaf 'Bezoldiging bestuurders en uitstaande leningen'. Letterlijk: 'De Raad van Bestuur heeft in 2012 de door haar in het bezit zijnde certificaten van aandelen VION N.V. terugverkocht. De in 2011 verstrekte leningen aan bestuurders ter financiering van de certificaten van aandelen zijn door middel van deze transactie afgelost. Hierdoor is tevens een schuld aan de bestuurders ontstaan.' In dat rampzalig verlopen jaar werd de raad van bestuur een verkapte bonus toegekend door toegekende certificaten tegen een kunstmatig hoge koers terug te kopen. Volgens Toon van Hoof, commissaris van Vion en bestuurslid van ZLTO, was de ZLTO-ledenraad daar niet van op de hoogte. Later werd dat overigens weer ontkend. Tot nu toe is ZLTO niet ingegaan op het verzoek van Follow the Money om deze en andere kwesties toe te lichten.
Hadden de 'agrarisch ondernemers' in de RvC maar hun boerenverstand gebruikt
Hoe dan ook voldoet het bestuur van Vion niet aan de eisen van moderne corporate governance. De raad van commissarissen bijvoorbeeld bestaat voor de helft uit 'agrarisch ondernemers'. Op zich is daar niets mis mee. Tenminste, als ze op tijd hun boerenverstand hadden gebruikt en op de rem hadden getrapt. Dat deden ze echter niet. En dan blijkt het toezicht houden op een multinational wezenlijk anders te zijn dan het houden van varkensstal of het planten van tuinbonen. Deze agrarische ondernemers in de RvC zijn tevens als bestuurder verbonden aan aandeelhouder ZLTO. Dat is als de spreekwoordelijk slager die zijn eigen vlees keurt. Dat gaat mis. Ook in dit geval. Deze commissarissen hebben de boerenleden die zij vertegenwoordigen, waarschijnlijk met de beste bedoelingen, een slechte dienst geleverd. Ze zijn tekort geschoten in hun toezichthoudende taak. Door de ongebreidelde expansiedrift van Vion goed te keuren, daar actief bij betrokken te zijn maar er vervolgens niet op toe te zien dat het bestuur van de onderneming voldoende kwaliteit bezit om de reeks overnames te consolideren. Ze hebben met die agressieve Vion-strategie een risico genomen dat in het meest louche casino nog als te riskant zou zijn afgewezen. Dat de voorzitter van de raad van commissarissen Hans Huijbers, tevens voorzitter van ZLTO, ook nog eens een bonusregeling voor de raad van bestuur heeft goedgekeurd terwijl de cijfers bloedrood kleurden, heeft extra kwaad bloed onder de leden gezet.

Voedselschandalen

Herkemij zal in zijn eerste honderd dagen als ceo zijn handen vol hebben aan het herstellen van het vertrouwen. Intern, maar ook naar de buitenwereld. De naam Vion is de afgelopen maanden bezoedeld geraakt door een reeks 'incidenten' waarmee het bedrijf telkens negatief in het nieuws kwam. Zo bleek een dochterbedrijf gesjoemeld te hebben met het keurmerk Beter Leven. Daarmee werd ook de bedenker van dat keurmerk, de Dierenbescherming, in grote verlegenheid gebracht. Deze affaire valt inmiddels moeilijk los te zien van de grote financiële problemen waarin het vleesconcern zich bevindt. Deze zomer meldde tv-programma Zembla dat Vion 'dagelijks sjoemelt' met het biologisch keurmerk. Het bedrijf ontkende verontwaardigd en vroeg Hans Alders onderzoek te doen. Die vond geen bewijs. 'Wij hebben geen aanwijzingen gevonden die de geuite beschuldigingen in de Zembla-uitzending 'Sjoemelen met vlees' bevestigen en achten deze ook onaannemelijk.' Maar Alders, voormalig PvdA-minister en commissaris van de provincie Groningen, bleek zijn werk niet goed te hebben gedaan. Of was het een kwestie van wie betaalt, bepaalt? Op 6 december moest Vion namelijk erkennen dat zijn dochter Encebe wel degelijk niet-duurzaam varkensvlees had 'omgekat' naar het keurmerk Beter Leven. En niet zo'n beetje ook: 11.000 kilo ham zou op deze manier als duurder biologisch in de koelvakken van de supermarkten zijn beland. De supermarkten voelden zich belazerd. De bron van het verhaal was een aantal klokkenluiders. Omroep Brabant heeft een van hen gesproken en die zegt dat het bedrog structureel was: 'De klokkenluider was geschokt toen hij de opdracht kreeg om de partij varkensvlees om te katten naar het veel duurdere biologische vlees. "Ik dacht, dit kan niet", laat de klokkenluider, die anoniem wil blijven, weten. "We hebben deze actie onder dreigementen toch moeten uitvoeren".' De klokkenluider legt een link met de slechte resultaten van de Vion-dochter. 'Omdat het omkatten van deze partij veel geld opleverde, heeft de bedrijfsleiding de opdracht gegeven dit uit te voeren,' vertelde hij tegen Omroep Brabant. Wegens dreigementen werd zijn stem vervormd weergegeven en bleef hij anoniem.
Zonder herfinanciering was de ooit schatrijke boerencoöperatie failliet gegaan
Enkele dagen na de knieval kwam Vion opnieuw in het nieuws. Deze keer kwam naar buiten dat zowel afnemer Johma als Mora partijen met plastic vervuild vlees van Vion aangeleverd hadden gekregen en teruggestuurd. En opnieuw deed Vion de zaak af als een incident. Inmiddels heeft Skal, de organisatie die biologische keurmerken controleert, Vion-dochter Encebe 'onder verscherpt toezicht' geplaatst. Vergeleken met andere vleesschandalen vallen de Vion-incidenten die blijkbaar een structureel karakter hebben misschien mee, maar ze doen de reputatie van het bedrijf en de vleessector als geheel geen goed. Vion wordt nu op een hoop gegooid met Roemeense paardenslachters. Zo'n reputatie kost geld, zullen ook de varkensboeren van ZLTO ondervinden.

Schuldenberg

Herkemij belandt dus bepaald niet in een gespreid bed, ook al lijkt er het afgelopen jaar financieel orde op zake te zijn gesteld. Naar verluidt greep Rabobank begin dit jaar in en bestuurde de bank de facto het leegbloedende Vion. Om een faillissement te voorkomen werden er nieuwe leningen verstrekt en zijn de Britse en enkele verliesgevende Duitse activiteiten afgestoten. In september werd een nieuwe CFO benoemd, Kenaad Tewarie. Ook het tafelzilver werd verkocht: het winstgevende Vion Ingredients, dat slachtafval verwerkt tot grondstoffen voor onder meer de cosmetische en farmaceutische industrie, werd in oktober voor 1,6 miljard euro overgenomen door het Amerikaanse bedrijf Darling. Volgens Vion zal door deze transacties en desinvesteringen het eigen vermogen rond de 500 miljoen euro zijn. Een deel van het kasgeld zal worden gebruikt om leningen af te lossen. Er staat nog meer dan een miljard aan schuld in de boeken. De problemen zijn nog niet voorbij. Herkemijer (49) moet aan de bak. Bouwen aan vertrouwen. In de wetenschap dat 16.000 boeren over zijn schouder zullen meekijken.    
Het 'succesverhaal' van Rabobank en Vion. 'Vion werd de grootste van Europa. Met de hulp van de Rabobank.' Inmiddels is het artikel waarin de video verwijderd van de Nederlandstalige site van Rabobank, maar niet de engelstalige.      

Wat is Vion?

Voluit Vion Food Group, de grootste slachter en vleesverwerker van Europa. Vion is een naamloze vennootschap met één aandeelhouder: NCB Participaties, de participatiemaatschappij van de Zuidelijke Land -en Tuinbouworganisatie (ZLTO). Het bedrijf boekte over 2012 een omzet van €9,7 miljard en telde ruim 23.000 werknemers. Door afschrijvingen daalde het eigen vermogen in 2012 van 738 miljoen naar -97 miljoen euro (een daling van 835 miljoen euro). Het nettoresultaat over dat jaar kwam uit op 830 miljoen euro, zo blijkt uit het eind november gepubliceerde jaarverslag over 2012. Vion telde twee divisies: VION Food en VION Ingredients. De laatste is onlangs verkocht voor 1,6 miljard euro aan het Amerikaanse bedrijf Darling International. Door de verkoop van onder meer dit 'tafelzilver' en een financiële herstructurering is het eigen vermogen van Vion inmiddels weer opgekrikt tot 500 miljoen euro, zo blikt het persbericht bij het jaarverslag vooruit. Een ander bekend bedrijf van Vion is Rendac, dat karkassen vernietigd. Het bedrijf duikt telkens op als er vee moet worden geruimd, bijvoorbeeld tijdens de varkenspest en de gekkekoeienziekte. Onder leiding van de charismatische Daan van Doorn (1983-2009) maakte Vion in de eerste jaren van dit decennium een spectaculaire groei door, ook internationaal. Met Vion hadden de Brabantse varkensboeren hun eigen slachterij in handen. Het idee was dat ze hierdoor beter in staat zouden zijn zich tegen de inkoopkracht van de supermarkten te weren en zo dubbel konden verdienen. Gesteund door zijn aandeelhouder ZLTO en gefinancierd door een gewillige Rabobank, ging Van Doorn steeds groter denken. Overname volgde op overname. De internationale expansie is de boerencoöperatie ZLTO echter duur komen te staan. Het bedrijf had alle kenmerken van een overstretched empire, met slechte checks and balances en een bestuur dat niet over voldoende capaciteiten beschikteDe schuld daarvoor is vaak gelegd bij Van Doorns opvolgers, maar de basis voor de latere problemen is gelegd tijdens diens bewind. Vion is nog steeds de belangrijkste asset van ZLTO, ook al zit het bedrijf in feite aan de grond. Het is onduidelijk wat de marktwaarde op dit moment is. Hoe hoog de schade precies is, is overigens nog steeds niet duidelijk. Tot nu toe heeft NCB Participaties, in tegenstelling tot voorgaande jaren, geen cijfers bekend gemaakt over het jaar 2012. In het jaar daarvoor was het eigen vermogen nog € 820 miljoen. Dat was al 30 miljoen minder dan eind 2010, toen het eigen vermogen nog € 850 miljoen bedroeg. De publicatie van het jaarverslag van Vion geeft een indicatie van de ontwikkeling van de vermogenspositie van zijn aandeelhouder. Als de overige NCB-participaties niet in waarde zijn veranderd, zou het  eigen vermogen van NCB eind 2012 gedaald zijn met 835 miljoen. NCB Participaties (en dus ZLTO) zou dan een negatief eigen vermogen hebben gehad van rond de 15 miljoen euro. Zonder de herfinanciering van Vion was de roemrijke boerencoöperatie failliet gegaan. Het vermogen van ZLTO werd begin deze eeuw nog geraamd op een miljard euro.   Kik hier voor het dossier dat Omroep Brabant heeft samengesteld over de vleesfraude bij Vion.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Arne van der Wal

Gevolgd door 890 leden

Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren