Het Betere Jatwerk

    Traditionele nieuwsbedrijven jatten al eeuwen als de raven en zouden een voorbeeld moeten nemen aan het online volk dat tenminste consequent naar nieuwsbronnen linkt.

    Wie jatten er nu meer, bloggers en online-journalisten of de traditionele media? Door een paar primeurs die we de laatste weken scoorden heeft die vraag me recentelijk weer even bezig gehouden. Ik kwam tot de voor sommigen wellicht verrassende conclusie dat het vooral enkele gekende journalistieke instituten zijn die zich bezondigen aan ‘het betere jatwerk’. Twee jaar geleden was het de hoofdredacteur van NRC Handelsblad – Peter Vandermeersch – die in een debat stelde dat online nieuwsbedrijven als NU.nl ‘stelen als de raven’. 'Wij maken het en jij schrijft het over, laat ons daar ernstig over zijn,' voegde hij daaraan toe. Het zijn die online nieuwsorganisaties of weblogs die nieuws van kranten ‘overnemen’ en gratis weggeven, zo luidt de algemene opvatting van traditionele media die ook vinden dat ze daar schade door lijden. Dat NU.nl veel van dat nieuws koopt van persbureaus ANP en Novum, en dat kranten dat ook doen, compliceert de discussie enigszins. En dat persbureaus ook nieuws van kranten gratis oppikken, controleren en vervolgens doorverkopen, maakt de discussie zeker niet eenvoudiger.

    Parasieten

    In de documentaire over The New York Times - Page One, inside The New York Times (2011) - wordt het probleem uitgebreid aan de orde gesteld. Veel van de grote verhalen vinden hun oorsprong in krant, maar tegenwoordig bereikt het nieuws je via enorme variëteit aan kanalen, en is het al lang niet meer duidelijk waar de verhalen precies vandaan komen. Nieuwssites, bloggers etc. hebben zich erover ontfermd. De wereld van de bloggers parasiteren op het nieuws en de verhalen die door traditionele kwaliteitsnieuwsbronnen als the Old Grey Lady worden voortgebracht.     Nieuwe feiten voortgebracht door Wikileaks konden opeens door iedereen worden bekeken en geïnterpreteerd. De kwaliteitspers had daarmee zijn primaat op de nieuwsvoorziening verloren, zoveel was (en is) duidelijk. De vraag was (en is) of het nirwana van de serieuze journalistiek, The New York Times, ook failliet kan gaan? De film was in mei 2011 een onderwerp aan de gesprekstafel van Matthijs van Nieuwkerk die zelf ooit de hoofdredacteur was van een krant. Ik was destijds nogal verbaasd over de honende en zelfgenoegzame wijze waarop twee bekende bloggers – Bert Brussen en Alexander Klöpping – met de eveneens aanwezige Peter Vandermeersch – over ‘dode bomen-journalistiek’ spraken. Ik schreef er een artikel over. Het is een feit dat het overgrote deel van webloggers nog steeds weinig tot niets doet aan onderzoek of het controleren van feiten. Ze hebben vaak niet het geringste benul wat het inhoudt om dat tijdrovende handwerk te verrichten en velen onder hen parasiteren schaamteloos op het werk van journalisten die dat wel doen. Laden lichten in plaats van tegels.

    Honds en hufterig, maar...

    De praktijk van het jatten en het overnemen van andermans nieuws was vorige week het thema van ‘het Jatdebat’ dat door de Nederlandse Vereniging van Journalisten werd georganiseerd. Ik kon helaas niet komen, maar uit het verslag dat bij De Nieuwe Reporter is te lezen, maak ik op de online media wederom in hoek zaten waar de klappen vielen. Niet geheel terecht. Wat ik in mijn eerder genoemde artikel niet beschreef is dat de journalisten van de gedrukte pers niet in de schaduw mogen staan bij diezelfde bloggers, waar het gaat om bronvermelding/linken naar nieuwsbronnen. Je kunt veel over de makers van GeenStijl zeggen: ze zijn honds, hufterig en vaak ook grappig. Maar waar we ze beslist te weinig erkenning voor krijgen is dat ze buitengewoon zorgvuldig linken naar nieuwsbronnen. Datzelfde geldt voor NU.nl en ook de meeste andere webslogs en 100 procent online nieuwsbedrijven. Helaas kan dat niet worden gezegd van journalistieke bakens als de Telegraaf, NOS en Het Financieele Dagblad. De onwankelbare arrogantie van de Telegraaf laat ik even voor wat die is. De als zeer gedegen bekend staande NOS is een interessanter geval. FTM publiceerde kort geleden het nieuws over de eerste Euribor gerelateerde claim die door een Amsterdamse advocaat bij Rabobank was bezorgd. Het verhaal hield verband met een onderwerp waar FTM al langer in is geïnteresseerd: rentederivaten in het MKB.
    Pritt stift van GeenStijl zou het niet in zijn botte kop halen om hetzelfde te doen
    Velen namen het nieuws over, waaronder de NOS. Alleen deed zij dat zonder enige bronvermelding. De dienstdoende redacteur had zelf nog wel even met Rabobank gebeld en dat aan het nieuws toegevoegd. Erik Wijnholds, chef 24 NOS Nieuws merkte tijdens het Jatdebat het volgende op: ‘Wij checken al ons nieuws. Dus als we bij andere media iets nieuwswaardigs zien, dan gaan we dat controleren en we voegen er zelf iets aan toe. Dan hoef je dat andere medium niet als bron te vermelden.’ Ik noem dat het omkatten of witwassen van jatwerk. Pritt Stift van GeenStijl zou het niet in zijn botte kop halen om hetzelfde te doen. Na enkele telefoontjes wist ik een webredacteur van NOS te bewegen om toch maar een link te plaatsen naar de plek waar het nieuws vandaan kwam (en waar nog veel meer relevante inhoud over het onderwerp is te vinden).

    Opgepikt

    Vorige week gebeurde het weer. Dit keer was Het Financieele Dagblad (FD) die ons nieuws opzichtig achterover drukte. Op vrijdag opende FD de krant de voorpagina met de kop ‘MKB voor €4 miljard in de min op rentederivaten’. Het artikel bevatte de uitkomsten van een onderzoek van het financiële adviesbureau Cadension. Die uitkomsten, maar dan met voorzichtiger schattingen, publiceerde FTM een week eerder. Er stonden die vrijdag nog enkele andere grote artikelen in FD die stuk voor stuk te maken inhaakten op eerdere publicaties van FTM. In het hiervoor genoemde artikel van FTM deed ook de AFM voor het eerst uitspraak over de werkelijke omvang van het probleem. Dat nieuws – en het latere nieuws over een melkveehouder die een rechtszaak tegen Rabobank had gewonnen - werd ook door FD opgepikt en wederom liet de krant het na om de herkomst te vermelden.
    De NOS-methode: zelf even een belletje plegen en hop, het nieuws is van jou
    Ook hier werd gebruik gemaakt van de eerder genoemde NOS-methode: zelf even een belletje plegen en hop, het nieuws is van jou. Waar een gerespecteerde krant klein in kan zijn. Of is het dat ze bij FD nog moeten wennen aan het idee dat er online-clubjes bestaan die zelf onderzoek doen en nieuws maken? Ik wees ruim een half jaar eerder een jonge jurist van de FD Media Groep op deze praktijken toen ik een brief van zijn hand op de deurmat had gevonden waarin wij werden gesommeerd om niet langer korte berichten te maken over nieuws dat van Het Financieele Dagblad afkomstig was. Tsja. Bij de televisie weten ze ook van wanten. KRO's Brandpunt maakte in november een reportage over het zelfde onderwerp – rentederivaten in het MKB – en putte uitgebreid uit eerder onderzoek van FTM. Inderdaad, zonder enige bronvermelding. Best pijnlijk, als je nagaat dat wij dat werk met minimale middelen moeten verrichten en dat een nog steeds rijkelijk gesubsidieerd programma ermee aan de haal gaat. Aan de andere kant: op deze manier wordt de inhoud van het journalistieke product wel verder verspreid en daar is de goede zaak mee gediend.

    Teken van vernieuwing

    De lijst van 'diefstallen' zou ik nog een stuk langer kunnen maken. Ik zou er dan aan toe moeten voegen dat er ook beslist kranten zijn die nieuwsbronnen wel keurig noemen. Wat als een paal boven water staat, is dat onze ervaringen beslist niet uniek zijn. Ieder journalistiek medium – online, print of televisie - heeft er mee te maken en doet er op zijn of haar manier bewust of onbewust aan mee. Journalistiek jatwerk is een ingekankerd fenomeen en het gebeurt al zolang er journalisten verhalen maken en kranten ze afdrukken. Het is daarom zo verbazingwekkend dat traditionele nieuwsmedia zich zo beklagen over het jatwerk van online journalisten en bloggers terwijl ze zelf sinds eeuwen de gauwdief uithangen. In plaats van te grienen zouden vele journalisten een voorbeeld moeten nemen aan het online volk dat consequent aangeeft waar nieuws als eerste vandaan is gekomen en keurig linkjes plaatst. Wel zo aardig en collegiaal. En misschien is het ook wel een teken van vernieuwing.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 1482 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren