Het democratie-probleem van de EU samengevat in één persbericht

    Vorige week vond in het Europees Parlement een stemming plaats over konijnenwelzijn. De kans dat deze stemming het leven van konijnen echt verbetert is klein, maar daar kunnen burgers weinig aan veranderen.

    Het democratische probleem van de EU en de burger kan worden samengevat in één persbericht. Afgelopen donderdag kwam de fractie GUE/NGL in het Europees Parlement met een persbericht over een stemming over het uitfaseren van konijnenbatterijen. Het Europees Parlement heeft zich uitgesproken tegen dit type kooien, meldde GUE/NGL trots. Iedereen die denkt dat konijnen binnenkort een beter leven gaan krijgen komt echter bedrogen uit. En burgers die denken zelf een duwtje in de goede richting te kunnen geven ook.

    Het persbericht meldt dat de EU haar lidstaten moet stimuleren dat konijnenfokkers een bepaald type batterijen vervangen door gezondere, doch betaalbare alternatieven. Er is een rapport over uitgekomen van de Duitse Europarlementariër Stefan Eck. Fokkerijen moeten beter gemonitord worden om zo het welzijn en de leefcondities van konijnen te verbeteren. Dit voorkomt ziektes en reduceert het gebruik van antibiotica dat in de menselijke voedselketen terecht kan komen. De Europese Commissie moet volgens Eck komen met richtlijnen voor konijnengezondheid, -welzijn en -huisvesting.

    Geen Tweede Kamer

    Wat is hier problematisch aan? Het eerste probleem is dat het op het eerste gezicht lijkt alsof het Europees Parlement een soort Tweede Kamer van de EU is. Dat is het nadrukkelijk niet. Het Europees Parlement heeft in de EU nooit het laatste woord, al is de instemming ervan vaak wel nodig. Uit het persbericht van GUE/NGL kan niet worden geconcludeerd dat deze konijnenbatterijen binnenkort tot het verleden behoren, al was er een meerderheid voor het standpunt van deze Europarlementariër.

    Op het eerste gezicht lijkt het alsof het Europees Parlement een soort Tweede Kamer van de EU is; dat is het nadrukkelijk niet

    De door GUE/NGL gevolgde procedure is bij geen enkele burger bekend. Het gaat om een initiatief-rapport van één Europarlementariër. Dit rapport heeft geen wetgevende status. In de landbouwcommissie van het Europees Parlement heeft een meerderheid met dit rapport ingestemd, maar dat is géén definitieve goedkeuring. Het gaat dus om een tussenstap in de goedkeuring van een rapport wat na plenaire goedkeuring alsnog in een la kan verdwijnen. Het is en blijft een niet-bindend schrijfsel.

    Geen normale fractie

    Een tweede probleem is dat niemand weet over wie dit persbericht precies gaat. GUE/NGL is een fractie in het Europees Parlement, maar dat is niet hetzelfde als een fractie in Den Haag. Als in Den Haag de PvdA een bepaald standpunt inneemt, kan men daar alle PvdA’ers op aanspreken. In het Europees Parlement niet. GUE/NGL is een 'confederale groep', wat betekent dat er geen centrale beleidslijn is en al helemaal geen fractiediscipline.

    Bij dit soort fracties zijn Europarlementariërs van verschillende nationale partijen lid. Bij GUE/NGL — een zeer linkse club — zijn dat vanuit Nederland de SP en Partij voor de Dieren (PvdD). Het confederale karakter betekent dat als een van de GUE/NGL-Europarlementariërs een rapport heeft geschreven, we niet kunnen veronderstellen dat dit rapport door de hele fractie wordt gesteund. Met andere woorden: we weten niet of SP en PvdD instemmen met de ideeën van hun Duitse collega. We weten dus ook niet of met dit rapport Nederlandse SP-kiezers worden vertegenwoordigd.

    Geen journalistiek die het uitzoekt

    Als journalisten over dit rapport willen berichten, zullen ze moeten checken wat de rol van de SP in dit geval was. Het Europees Parlement lijkt transparant, maar veel werk vindt toch achter de schermen plaats. In Brussel staat gelukkig iedereen je graag te woord. We kunnen dus uitzoeken wat de SP in dit geval stemt, of de SP op de achtergrond een bijdrage heeft geleverd aan de standpuntbepaling en of eventuele pogingen van de SP om de voorstellen te wijzigen effectief zijn geweest. Pas dan weten burgers of de SP in het Europees Parlement hun stem waard is.

    Het Europees Parlement lijkt transparant, maar veel werk vindt toch achter de schermen plaats

    Het probleem ligt voor de hand: al dit uitzoekwerk kost tijd, netwerk en geld. Het is bovendien niet voldoende om uit te zoeken wat de rol van de SP was: ook de rol van alle andere Nederlandse delegaties zou bekeken moeten worden. En ook dat zegt nog niet alles, want ook andere instellingen in Brussel zullen een mening over konijnenwelzijn hebben en deze instellingen moeten dus in de analyse worden betrokken. Niet in de laatste plaats de onderhandelingen tussen lidstaten die geheel achter de schermen plaatsvinden. Het is al met al een ingewikkeld dossier.

    Geen interesse bij burgers

    Hoeveel journalisten zouden tijd willen besteden aan het uitzoeken van zo’n verhaal, als ze weten dat burgers er massaal geen interesse in hebben? Journalisten kunnen al dit werk in theorie prima doen, maar er is geen enkel commercieel motief voor. Het verhaal over konijnenwelzijn zou nauwelijks lezers trekken, terwijl er veel meer EU-dossiers spelen die ook om journalistieke aandacht vragen. Zo zijn daar de nieuwe EU-handelsverdragen, migratie, de euro, Dieselgate en heel veel kwesties rond de interne markt.

    Journalisten moeten hun tijd efficiënt verdelen en kunnen dus niet alles doen. Ze kunnen best een of twee van deze dossiers oppakken, maar niet allemaal. Het gevolg is helder: bij de meeste dossiers weten we alleen wat er 'door de EU' werd besloten, niet wie we daar precies op kunnen aanspreken, laat staan welke Nederlanders we kunnen aanspreken. Het enige wat journalisten kunnen, is persmateriaal gebruiken van de Europese instellingen om toch over alle dossiers de websites en krantenkolommen te vullen. Zolang burgers geen interesse tonen in EU-politiek, zal er niet snel meer diepgaande EU-verslaggeving komen.

    Geen invloed uit te oefenen

    Als burgers niet weten wie ze moeten aanspreken op door hen gehaat beleid, ligt cynisme al snel op de loer. Als burgers beleid willen veranderen, waar zouden ze moeten beginnen? Burgers kennen de instellingen, maar niet de politici en procedures die erachter zitten. En áls ze die wel kennen, komen ze erachter dat een groot deel van het politieke proces niet openbaar is en dat niemand transparant maakt hoe de hazen precies lopen.

    Als burgers niet weten wie ze moeten aanspreken op door hen gehaat beleid, ligt cynisme al snel op de loer

    Daarbij: als burgers zich er langer in verdiepen, komen ze tot de conclusie dat iedere betrokkene op EU-niveau een minimale invloed op de uitkomst heeft. Terug naar het konijnenwelzijn: als de SP-Europarlementariërs volgens de eigen SP-leden het verkeerde standpunt hebben ingenomen over konijnenwelzijn, kunnen de leden hen daarop aanspreken om een ander standpunt in te nemen. Als dit lukt, maakt dit een verschil van twee zetels op 751. Aan de eindbeslissing van het Europees Parlement verandert dan niets. We hebben het nog steeds over een instelling die bovendien niet het eindoordeel velt en in dit geval slechts een advies geeft.

    Het kost heel veel moeite er achter te komen wie verantwoordelijk is voor een bepaalde beslissing. Het kost ontzettend veel energie die personen te beïnvloeden. Dat maakt vervolgens op het grote geheel vrijwel geen verschil. Is het vreemd dat burgers niet geïnteresseerd zijn in de EU?

    Dit is een bewerkte versie van de boekpresentatie van Brusselse Logica: hoe (on)logisch de EU werkt van vorige week. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Chris Aalberts

    Gevolgd door 122 leden

    Gefascineerd door politiek die zich onttrekt aan het oog van veel burgers en media. Schrijft bij Follow the Money over de EU.

    Volg Chris Aalberts
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren