Het eerlijke verhaal van de PvdA: een partij in het nauw maakt rare sprongen

    De PvdA heeft aan de vooravond van de Europese verkiezingen een ingeving gekregen: belastingontwijking deugt niet. Opmerkelijk, vinden Rodrigo Fernandez en Indra Römgens. Want het was de PvdA die decennia lang belastingontwijking faciliteerde.

    De PvdA heeft het zichtbaar moeilijk in het huidige politieke landschap dat volop in beweging is. Het verlies van Amsterdam en de prijs die het in de peilingen betaalt voor de deelname aan het bezuinigingskabinet met de VVD heeft de partij in moeilijk vaarwater gebracht. De partij kan zelfs het historisch gevormde monopolie op het zijn van de progressief bestuurlijke partij van Nederland verliezen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de PvdA op verschillende manieren terrein probeert terug te winnen. Stemmen zijn opgegaan om weer meer zichtbaarheid te tonen, de straat op te gaan en een linksere koers te varen. Deze punten komen goed samen in de demonstratie die de jongerenorganisatie van de PvdA, de “Jonge Socialisten” samen met EP-kandidaat en Europees fractievoorzitter Paul Tang onlangs organiseerde tegen de aanwezigheid van brievenbusfirma’s in Nederland. Er werd zo waar een actieplan ‘Aanpakken belastingontwijking’ gepresenteerd waarmee de PvdA aantoont geen enkel zelfkritisch vermogen te bezitten wanneer het gaat om de werkelijke impact van kabinetsbesluiten en het eigen stemgedrag in de afgelopen jaren. Op zich is het niet verwonderlijk dat politieke partijen problemen agenderen en zich hierbij wat opportunistisch opstellen aan de vooravond van verkiezingen. Maar met deze actie heeft de PvdA een grens overschreden. De trackrecord van de partij in de Tweede Kamer en het kabinet op dit thema staat diametraal tegenover de PR stunt op de stoep van U2 op de Herengracht. Het was beter geweest als de partijleden een paar honderd meter verder op de Herengracht bij het partijbureau van de PvdA hadden gedemonstreerd. Binnen deze partij is de rol van Nederland bij het faciliteren van grootschalige belastingontwijking een thema sinds het boek van Flip de Kam ‘Betalen is voor de dommen’ uit 1977. We kunnen ook nog teruggaan naar Jan Tinbergen (‘De les van dertig jaar’). Hij beschreef nog niet het fenomeen Nederland belastingparadijs, want dat bestond nog niet, maar beschreef wel de fundamentele voorwaarde voor een gezond en rechtvaardig fiscaal stelsel vanuit een sociaal democratisch perspectief. Sinds de publicatie van Flip de Kam bevindt de ‘rode partij’ zich in een spagaat die tot de dag van vandaag voortduurt. De sociaaldemocratische beginselen roepen op om niet het grootbedrijf ten kosten van het MKB en de werknemers fiscaal voor te trekken. Ook multinationale ondernemingen moeten bijdragen aan het in stand houden van de publieke voorzieningen die hen instaat stelt om productief en winstgevend (onderwijs, infrastructuur, verzorgingsstaat en defensie) te zijn.
    Wim Kok, Willem Vermeend en Wouter Bos hebben allemaal bijgedragen aan het belastingparadijs dat Nederland nu is
      Dit is anders bij de VVD die het afknijpen van publieke financiën als een groot goed beschouwd, bevorderend voor de concurrentie tussen staten. Tegenover de meningen van partijen staat de praktijk van de bestuurlijke elite van Nederland. Hier zien we dat de belangen van de industrie rond het ontwijken van belastingen worden beschermd en waar mogelijk uitgebouwd. Hierbij speelt het geen rol welke van de drie partijen die dominant waren sinds WOII (het CDA, de PvdA of de VVD) aan de macht was. Wim Kok, Willem Vermeend en Wouter Bos hebben allemaal bijgedragen aan het belastingparadijs dat Nederland nu is. Het boek ‘Het Belastingparadijs’ geeft hier een mooi overzicht van.

    De PvdA onder Rutte

    Ook in recente jaren heeft de PvdA weinig moeite gehad om Nederland belastingparadijs te verdedigen. Moeiteloos leek de PvdA keer op keer tegen elk voorstel voor een eerlijker belastingsysteem te stemmen. Zo stemde de partij tegen een motie om standaard antimisbruikbepalingen op te nemen in verdragen met ontwikkelingslanden. Iets waar zelfs CDA en D66 voor waren. De PvdA stemde ook regelmatig tegen meer transparantie, zoals een oproep van de SP aan het ministerie van Financiën om openheid te geven over de zogenoemde tax rulings . Opvallend daarnaast is ook de PvdA’s oproep in haar actieplan voor harmonisatie van grondslag en tarief van de winstbelasting, terwijl ze vorig jaar rond deze tijd nog tegen zo een voorstel van GroenLinks stemden. Daarentegen konden de sociaaldemocraten zich wel vinden in de moties van de PVV.  In haar actieplan schrijft de PvdA nu ‘Wij hebben niets te verliezen bij een eerlijker internationaal fiscaal stelsel. De race naar de bodem die nu gaande is kent alleen verliezers.’ Toch stemde diezelfde partij nog geen half jaar geleden voor de motie van PVV’er van Vliet toen hij de regering verzocht om “alert te zijn op fiscale ontwikkelingen in andere landen en, waar mogelijk, fiscale innovatie als uitgangspunt te hanteren bij fiscaal beleid om Nederland aantrekkelijk te laten blijven als vestigingsland in vergelijking tot die landen.” In gewone mensen taal betekent dit: als Groot-Brittannië of een ander willekeurig EU-land fiscaal aantrekkelijker wordt, laat Nederland dan dat voorbeeld volgen. Een race to the bottom dus. Liever verandert de PvdA, samen met de PVV en de VVD, niets aan het fiscaal klimaat dat zo ontzettend gunstig is voor multinationals, laat ook deze aangenomen motie zien. Laten we ook niet vergeten dat dezelfde van Vliet een motie indiende om te verhinderen dat er in de politiek nog zou worden gesproken over belastingparadijs Nederland. Een motie die ook de PvdA steunde.

    Geen historisch besef

    Dat de PvdA dus geen blijk geeft van historisch besef bij het demonstreren tegen belastingontwijking moge duidelijk zijn. Daarnaast worden ook de door het kabinet vorig jaar gepresenteerde maatregelen verkeerd geïnterpreteerd. De PvdA beweert: ‘Inmiddels wordt van bedrijven verlangd dat ze echte activiteiten ontplooien op Nederlandse bodem. (…) En de zwakke plekken in onze belastingverdragen worden opgespoord en gedicht.’ In werkelijkheid zijn de eisen die aan brievenbus-bv’s worden gesteld om gebruik te mogen maken van de mogelijkheden die het Nederlandse fiscale stelsel (substance eisen) niet aangescherpt. Op dit moment is het voor multinationale bedrijven heel simpel om aan deze eisen te voldoen zonder daadwerkelijk materiële economische activiteiten in Nederland te hebben. Bovendien hoeven bedrijven niets zelf te doen: De Nederlandse trustbedrijven huren bestuurders voor ze in, openen een bankrekening, vullen de blauwe enveloppen en zorgen voor een brievenbus. Dit zijn overigens dezelfde trustbedrijven waarvan nu ook de DNB inziet dat ze falen door gebrekkige controle, het nemen van onaanvaardbare risico’s en slecht gefundeerde afwegingen. Het is van essentieel belang dat de vestigingseisen worden aangescherpt zodat investeringen ook leiden tot reële activiteiten die vervolgens ook echt belast kunnen worden. Doordat bedrijven zich op papier in een land als Nederland kunnen vestigen kan er moeiteloos geschoven worden met kapitaal en worden oligarchen bijvoorbeeld instaat gesteld om anoniem hun land leeg te plunderen.

    Het eerlijke verhaal?

    We zien dat de PvdA een rijk sociaaldemocratisch verleden heeft. In dit verleden is nooit ruimte geweest om het grootkapitaal openlijk voor te trekken. Al heeft het afschudden van de ideologische veren in het tijdperk van Paars wel het geheel vertroebeld. Dit politieke verleden heeft de PvdA echter nooit in de weg gezeten om uit te groeien tot één van de hoofdarchitecten van het belastingparadijs Nederland. De opstelling van de PvdA in het huidige kabinet is niet anders. Alleen de politieke omgeving is veranderd. Van een technisch gebeuren waar alleen fiscalisten, vakidioten en NGO’s mee bezig waren is het onderwerp belastingontwijking door multinationals sexy geworden. Het campagneteam van de PvdA denkt blijkbaar dat hier electorale winst te halen valt. Nogmaals, dat politieke partijen opportunistisch te werk is niet schokkend. En laat het duidelijk zijn dat wij de eersten zullen zijn die een werkelijk, geloofwaardig commitment van de PvdA tegen belastingontwijking toe zullen juichen. Maar op dit moment is het verschil tussen de verkiezingsretoriek en het stemgedrag in de Tweede Kamer te groot.  Komende donderdag vindt een debat plaats in de Tweede Kamer naar aanleiding van het gebruik van Nederlandse brievenbus-bv’s bij het wegsluizen van miljarden door corrupte bestuurders uit de Oekraïne. Bij dit debat zullen we zien of de Jonge Socialisten op het juiste adres aan het demonstreren waren. Hier krijgen we het dan toch nog te zien: het eerlijke verhaal. * * * Door Rodrigo Fernandez, postdoc onderzoeker aan Katholieke Universiteit Leuven en associate researcher bij SOMO, en Indra Römgens, onderzoeker bij SOMO. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 296 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren