Met Russisch aardgas in de Nederlandse gasrotonde hoopt minister Henk Kamp de afnemende aardgasbaten te compenseren. Het taboe daarover heeft hij in de ijskast gezet. Hoe is het gesteld met onze energievoorziening, en hoe zien de financiën van de staat eruit zodra we minder gas produceren?

    Over de Europese afhankelijkheid van Russisch aardgas wordt al jaren gedebatteerd. Na de annexatie van de Krim, en de neergeschoten MH17 vorig jaar leek ook de Nederlandse politiek om: die afhankelijkheid moet minder worden, en snel ook. Maar na een deal tussen Shell en onder andere het Russische staatsbedrijf Gazprom, lijken we niet meer onder Russisch gas uit te komen. Met de aanleg van twee nieuwe pijpleidingen, Nord Stream 2, kan er 55 miljard kuub gas per jaar via de Oostzee naar Duitsland worden getransporteerd. Daarmee verdubbelt de capaciteit van Russisch gastransport naar Europa. De roep om minder Russisch gas te importeren lijkt even verstomd. Hoe heeft dat zo snel kunnen veranderen?

    Als het aan minister van Economische Zaken Henk Kamp ligt, is de vergroting van de transportcapaciteit van Russisch aardgas goed nieuws. Hij zei eerder dit jaar al dat Russisch gas noodzakelijk is om onze huizen te blijven verwarmen, maar vergat daarbij te vermelden dat Nederland nog tot zeker 2025 zelfvoorzienend is op het gebied van gas. Het lijkt er vooral op dat Kamp de deal nodig heeft om een groot gat in de begroting te dichten.

    NAM heeft het moeilijk

    Het zit de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) de afgelopen tijd namelijk niet mee. Vorige week besloot de rechter in Assen dat de NAM de aardbevingschade aan Groningse huizen direct moet vergoeden. Dat gaat waarschijnlijk minstens een miljard euro kosten, terwijl de NAM maar 750 miljoen euro heeft begroot. Omdat de Staat tot het begin van de jaren '60 alle verantwoordelijkheid voor gaswinning op zich nam en daarna pas andere maatschappijen, zoals de NAM, erbij betrok, staat de NAM nog steeds 90 procent van de winst af aan de staat. Maar niet alleen de winst wordt verdeeld, ook 64 procent van de schade komt uiteindelijk bij de Staat terecht, waardoor het grootste gedeelte van de vergoeding voor beschadigde huizen met publiek geld betaald zal worden.

    Maar er is nog een veel grotere bedreiging voor de NAM. De gasproductie in Groningen wordt door Kamp steeds verder teruggeschroefd en de enige alternatieven bevinden zich onder de Noordzee. In de velden die daar al ontdekt zijn bevindt zich 118 miljard kuub gas, en de voorraad in de nog onontdekte velden wordt geraamd op potentieel 165 miljard kuub. Ter illustratie: vorig jaar verbruikten we in Nederland 38 miljard kuub gas, en zouden we met die voorraad dus maar zeven jaar vooruit kunnen. Tenminste, als daarvan niets wordt geëxporteerd.

    Gasproductie halveert

    De vraag is dus: hoeveel gas hebben we nog? Zelf schat de NAM nog voor 50 jaar voldoende gas omhoog te kunnen pompen, maar de meningen daarover zijn verdeeld. Zo zegt Energiebeheer Nederland (EBN) dat de gasproductie uit kleine velden vanaf 2020 al sterk terug gaat lopen, en in het geval van business as usual zelfs in vijf jaar zal halveren. Ook voor de gasproductie in Groningen zijn de toekomstprojecties niet gunstig: daarvan verwacht het ministerie van Economische Zaken eveneens dat die bijna zal halveren.

    Als de voorspellingen van het ministerie van Economische zaken en EBN uitkomen, betekent dat een halvering van de inkomsten uit gaswinning. Tussen 2003 en 2014 leverde de gaswinning tussen de 5 en 10 procent van de totale inkomsten van de Staat, en sinds 2006 levert gaswinning de Staat gemiddeld meer dan 10 miljard per jaar op. Als de gaswinning halveert zou dat dus een verlies van 5 miljard per jaar betekenen. Op de vraag hoe het kabinet het verlies wil opvangen, wil het ministerie van Economische Zaken niet reageren.

    Volgens GroenLinks-kamerlid en ex-directeur van Greenpeace Liesbeth van Tongeren levert de vermindering van de gasproductie voorlopig geen groot probleem op voor onze energievoorziening. ‘We exporteren meer dan de helft van het gas, dus de energievoorziening komt niet in gevaar.’ Voor de staatskas is het volgens haar echter een ander verhaal. ‘Het verlies voor de staatskas is op te vangen, maar daar moeten we wel op tijd aan beginnen, en dat gebeurt nu niet voldoende,’ aldus Van Tongeren.

    ABN-Amro analist Hans van Cleef is het daarmee eens. ‘Als de productie omlaag gaat, zijn we meer afhankelijk van import van energie, maar de energievoorziening komt niet in gevaar. Financieel hoeft er ook geen probleem te zijn, maar op dit moment ligt er nog geen plan klaar om het verlies aan inkomsten op te vangen.’

    ‘Ontzettend dom’

    Vanaf 1995 werd 40 procent van de aardgasbaten in het Fonds Economische Structuurversterking gestoken. Dat werd echter in 2011 opgeheven, en sinds die tijd vloeien de aardgasbaten weer in de algemene middelen. ‘Ontzettend dom,’ vindt Van Tongeren. Volgens haar is het kabinet niet voldoende bezig is met het opvangen van het tekort. GroenLinks schrijft dat een groot verlies aan aardgasbaten makkelijk kan worden opgevangen: door een gerichter en duurzamer topsectorenbeleid te voeren, of door de prijs van gas te verhogen. Daarnaast is het een optie om de NAM te laten betalen voor het gas dat ze zelf gebruikt bij de gaswinning, of de winst van het bedrijf omlaag te brengen.

    De meest reeële optie om het gat te dichten lijkt de gasrotonde te zijn. Ruim tien jaar geleden ontstond het plan om Nederland een Europees knooppunt voor aardgas te maken, om er zo in de toekomst toch geld aan te blijven verdienen. Door gas te importeren, dat ondergronds op te slaan en vervolgens te exporteren, moeten de inkomsten uit gas veilig gesteld worden. Met de aanleg van de Nord Stream 2 kan er meer Russisch gas geïmporteerd worden, waardoor de gasrotonde ook een grotere kans op slagen heeft. De Rekenkamer bracht in 2012 echter een vernietigend rapport over de rotonde uit: het publiek belang zou genegeerd worden, en het is lang niet zeker wat het project oplevert, terwijl er al 8 miljard euro in is geïnvesteerd. Daarnaast maakt het Nederland nog afhankelijker van Russisch gas, wat Kamp eerder dit jaar noodzakelijk noemde om voor een “stabiele mix van opties” te zorgen. Met de plannen voor Nord Stream 2 is de gasrotonde vanuit financieel oogpunt relevanter geworden, maar daarmee worden de inkomsten van de Staat nog afhankelijker van de grillen van Poetin – met alle nadelen van dien.


    Auteur: Lisa Boerop - lisa.boerop@ftm.nl

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Lisa Boerop

    Lisa (1993) studeert Future Planet Studies. Klinkt dat als een hippiestudie? Als je wil voorkomen dat we over een aantal dece...

    Volg Lisa Boerop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Onze verslaving aan aardgas

    Gevolgd door 212 leden

    Zeker, aardgas is een belangrijke pijler van onze economie en welvaart geweest. Maar is het ook de – schone – toekomst, wat b...

    Volg dossier