Wordt Almere de nieuwe schaats-hoofdstad van Nederland? Dat zal afhangen of het geplande schaatscomplex Icedome voor 1 april de benodigde financiering van 183 miljoen rondkrijgt. Projectontwikkelaars stellen levensgrote vraagtekens bij de haalbaarheid ervan.

    ‘Het kan in Almere,’ luidt de slogan van de nieuwe citymarketing campagne van de snelgroeiende gemeente in het midden van het land. Het is echter zeer de vraag of de nieuwe nationale schaatsbaan Icedôme in Almere gerealiseerd kán worden. Dat blijkt uit onderzoek van Follow The Money en Omroep Flevoland. Voor 1 april moeten de initiatiefnemers – oud-PvdA gemeenteraadslid Folkert Buiter, oud-schaatser Jakko Jan Leeuwangh en de bouwbedrijven BAM en Van Wijnen – de handtekeningen hebben verzameld met betrekking tot de financiering van het project waar 183 miljoen euro gemoeid is. In het gemeentehuis van Almere kondigde initiatiefnemer Buiter vorig jaar september al aan dat de financiering rond was. ‘We hebben een exploitant en financiers. Het gaat dus honderd procent zeker door.’ Details werden er echter niet gegeven: ‘We praten met onze partners, niet over onze partners, maar de financiering is geregeld,’ verzekerde Buiter aan de aanwezige journalisten. Aan de vooravond van de 1 april-deadline uiten meerdere projectontwikkelaars sterke twijfels over een positieve financierings-uitkomst. De vereiste financiële paragraaf is een voortvloeisel van de voorlopige gunning die de schaatsbond KNSB en sportkoepel NOC*NSF vorig jaar toewezen aan het Almeerse initiatief. Het plan van Folkert Buiter cs. kreeg na beoordeling door het sportadviesbureau Hypercube het meeste aantal punten om vanaf seizoen 2016/2017 verkozen te worden tot de nationale schaatsbaan van Nederland. De huidige titelhouder, Thialf in Heerenveen, verloor op punten. Het Zoetermeerse multifunctionele schaatsbaan-initiatief TranSportium, geïnitieerd door bouwmaatschappij DuraVermeer, Siemens en ingenieursbureau Royal HaskoningDHV, viel eveneens buiten de boot.

    Titelstrijd tussen Heerenveen, Zoetermeer en Almere

    De titelstrijd verliep niet zonder slag of stoot: vertrouwelijke rapporten lekten uit, KNSB-voorzitter Doekle Terpstra stapte op vanwege de keuze voor Almere, de beslistermijnen werden aangevochten via kort gedingen en de provincie Friesland verzwaarde met 50 miljoen euro de concurrentiepositie van Nieuw Thialf. Tevergeefs, Almere kreeg de voorlopige gunning om vanaf seizoen 2016/2017 tien jaar lang de nationale schaatsbestemming te worden van topsporters met in de slipstream ruim een miljoen schaatsliefhebbers. Míts Icedôme voor 1 april – deze voorwaarde stelde de KNSB – haar financiering rond krijgt. Het organisatie-adviesbureau Berenschot is ingeschakeld om te beoordelen of de voorlopige gunning omgezet kan worden naar een definitieve gunning. Daarna kunnen de bouwplannen langs de snelweg A6 bij Almere Poort verder uitgewerkt worden om de geplande 400-meter wedstrijdbaan (met 20 duizend zitplaatsen), een 400 meterbaan voor recreanten, een kleinere baan voor shorttrack, ijshockey en kunstschaatsen, en topsportfaciliteiten te realiseren. Het doel: 1,2 miljoen bezoekers per jaar die zorgen voor 15 miljoen euro aan opbrengsten. De steeds prangender wordende million-dollar-question: welke partij is bereid om de vereiste 10-jarige exploitatie-overeenkomst te ondertekenen? En waar halen de initiatiefnemers 183 miljoen euro aan eigen en vreemd vermogen vandaan?   Uitzending Omroep Flevoland over de twijfelachtige toekomst van de Icedome Almere

    Het rookgordijn

    Het uitgelekte beoordelingsrapport geeft enige inzage in de financiële verantwoording. Daarin wordt gesproken over een vastgoed bv, een exploitatie bv en ‘een Europese vermogensverschaffer met ervaring in sportaccommodaties’ die ‘tot een niveau van tienmaal de omvang van de voor Icedôme benodigde investering’ kan financieren. De exploitatie zou ook al nagenoeg rond zijn vanwege ‘serieuze kandidatuur vanuit de VS van een partij die aldaar tot de marktleiders behoort van de accommodaties voor de grote Amerikaanse sporten.’ Dat betrof Anschutz Entertainment Group (AEG), de exploitant van onder meer de O2 Arena in Londen en Ahoy Rotterdam. De voormalig AEG-sales directeur Frank Kolsteeg temperde half februari de verwachtingen tegen Follow The Money over de vermeende exploitatie. ‘We hebben altijd gezegd dat we aan tafel zitten met het consortium, maar het is absoluut onduidelijk wat we gaan doen.’

    De queeste naar 183 miljoen

    Waar moet het geld vandaan komen? De bouwers Van Wijnen en BAM hebben aangegeven dat ze enkel voor een maximaal bedrag van 168 miljoen euro (exclusief 15 miljoen grondkosten) willen gaan bouwen. De kans is klein dat zij alsnog bereid zullen zijn om risicodragend kapitaal in te brengen. ‘Bouwers hebben het heel, heel zwaar,’ zegt voormalig BAM-directeur Rob de Jong. ‘De economie is voorzichtig aan het herstellen, maar de bouw loopt altijd 2 jaar achter waardoor ze nu in de allerdiepste crisis zitten. Bouwbedrijven hebben nu heel weinig cash om zelf ergens in te investeren.’ Dat bleek ook tijdens de presentatie van de jaarcijfers van BAM over 2013. Het bouwbedrijf kreeg dat jaar te maken met een negatieve kasstroom van 83 miljoen euro.
    'Bouwbedrijven hebben nu heel weinig cash om zelf ergens in te investeren'
    Het aantrekken van externe financiers lijkt ook een moeilijke opgave te zijn. ‘Dat is nu ook lastig,’ beaamt De Jong. ‘Een schaatsbaan is een heel risicovol project en beleggers hebben 300 duizend mogelijkheden om te investeren. Je zult ze echt moeten verleiden met bijvoorbeeld een huurgarantie van de gemeente. Dat kost bij aanvang niets, maar als een exploitant zijn verplichtingen na een paar jaar niet kan nakomen dan moet de gemeente bijspringen. Zo’n garantie maakt het een stuk makkelijker om financiering los te krijgen.’  

    Geen overheidssteun

    De kans is echter klein dat de gemeenteraad Almere garant wil staan voor de uiteindelijke rente en aflossing van Icedôme-financiers. ‘De gemeente Almere steekt er geen cent in,’ zegt oudgediende Frits Huis, fractievoorzitter van Leefbaar Almere, resoluut. Hij verwijst naar Omniworld, het topsportcentrum waar de gemeente Almere miljoenen euro’s moest bijpassen vanwege de tegenvallende exploitatie. ‘We hebben daar een trauma opgelopen. Het enige risico dat de gemeente nu loopt, is de 40 duizend euro die we hebben bijgedragen aan het haalbaarheidsonderzoek van de Icedôme.’ Huis is niet de enige die een bijdrage van de gemeente uitsluit. Op initiatief van de grootste partij van Almere, de PVV, schaarden de verschillende fracties zich vorig jaar gezamenlijk achter het plan van de Icedôme, maar benadrukten ‘dat de plannen voor de Icedôme tot stand zijn gekomen zonder financiële verantwoordelijkheid voor de gemeente en haar inwoners’. Huis verwacht niet dat gemeenteraadsverkiezingen invloed zullen hebben op het eerdere standpunt. ‘Ik heb nog van niemand in de gemeenteraad gehoord dat ze de Icedôme nu wél financieel willen steunen.’ Het politieke tij is ook niet in het voordeel van de Icedôme. Zo leidden de veranderde verhoudingen in de Rotterdamse en Haagse gemeenteraad ertoe dat de toekomst van gesubsidieerde prestigeprojecten Nieuwe Kuip en het Haagse cultuurpaleis Spuiforum (181 miljoen) meer tegenstanders dan voorstanders kreeg. Hun toekomst is door de verkiezingsuitslag zeer onzeker geworden.

    folkert buiter Foto: Initiatiefnemer Folkert Buiter, oud-gemeenteraadslid (PvdA) in Almere                                               

    Exploitatie vooraf failliet verklaard

    Een van de grootste uitdagingen voor het Icedôme-consortium is om een exploitant te vinden die zich voor minimaal 10 jaar wil committeren aan de schaatsbaan. Het is de meest essentiële handtekening, want zonder exploitant(en) is er geen stabiele cashflow en dan ook geen financier. Het vinden van een partij die het exploitatierisico op zich wil nemen, is volgens oud BAM-directeur De Jong een uitdaging. ‘Het is ontzettend ingewikkeld om grote vastgoedprojecten rendabel te maken. Kijk naar de problemen van Thialf, maar ook naar voetbalstadions die van de gemeente steun moeten krijgen om te overleven. En een voetbalstation wordt nog bijna wekelijks gebruikt, maar een paar grote schaatswedstrijden per jaar zijn niet voldoende om de exploitatie rond te krijgen.’
    'Binnen 10 jaar zal er sprake zijn van een onderbezette schaatsbaan waarvan de exploitatie niet rondkomt en de gemeente moet bijspringen'
    Een internationaal opererende projectontwikkelaar met ervaring in stadions, voorziet ook een moeizame exploitatie van de Icedôme. ‘Schaatsers geven geen geld uit, die komen als het even kan met een pakje brood naar een schaatsbaan om hun rondjes te rijden. Er is geen schaatsbaan in Nederland die zich zonder subsidie heeft kunnen bedruipen. Het is verkeerd om aan te nemen dat dat de Icedôme wel gaat lukken. Ik ben ervan overtuigd dat er binnen 10 jaar sprake zal zijn van een onderbezette schaatsbaan waarvan de exploitatie niet rondkomt en de gemeente moet bijspringen.’

    Onhaalbare business case

    Ter onderbouwing geeft de projectontwikkelaar een rekenvoorbeeld. ‘Als je 180 miljoen wilt investeren dan zul je een topklasse-huurder met een stevige financiële basis moeten vinden die 12 tot 18 miljoen netto huur per jaar wil betalen. De exploitatie moet dan ongeveer het dubbele opleveren vanwege alle exploitatielasten, afschrijvingen, inkoop, personeel, verzekeringen, flinke energiekosten en het intensieve onderhoud. Er is geen partij die zulke bedragen kan garanderen, en die er een haalbare business case van kan maken.’
    'De schaatsbaan is dan een soort schaamlap om iets anders gedaan te krijgen'
    Hij verwijst naar de realisatie van stadionprojecten in het buitenland. ‘De meeste Europese voetbalstadions van clubs als Arsenal en Bayern München komen tot stand met hulp van een internationale sponsor die er een promotionele meerwaarde in zien. Sponsoring bij een Nederlandse schaatsbaan wordt alleen lastig, want het wordt overeind gehouden door de omarming van de publieke omroep. Maar dat stelt buiten Nederland verder niets voor. Als er in Nederland 500 duizend schaatsfanatici zijn dan is het veel, maar dat is geen brede basis voor marketing. En in Amerika worden dit soort grote projecten met overheidsgarantie gerealiseerd waar de aflossing en rente van de bonds niet worden betaald uit de stadion-opbrengsten maar via algemene belastingen die de stad heft op bijvoorbeeld hotelkamers en speciale gebiedsbelastingen. Maar goed, misschien is een publieke investering de moeite waarde voor de gemeente Almere. Want daar gaat het gewoon op neer komen.’

    icedome almere layout De geplande Icedome in de 'Flyer voor het Bedrijfssleven'

    Alternatieven

    De gemeenteraad van Almere is daar echter duidelijk over: geen cent. Zonder subsidie ziet ook Tsjalle van der Burg, docent economie aan de Universiteit Twente, de Icedôme niet verrijzen in Almere Poort. ‘Zoiets kan alleen rendabel zijn als de overheid linksom of rechtsom steun gaat geven. Met schaatsen en popconcerten lukt het niet om een investering van 180 miljoen terug te verdienen. Er moeten dingen bijkomen zoals scholen en onderzoeksinstituten die overheidssteun genereren. De schaatsbaan is dan een soort schaamlap om iets anders gedaan te krijgen,’ aldus Van der Burg, die een analyse maakte van de (on)haalbaarheid van de Nieuwe Kuip in Rotterdam. ‘Voetbalstadions zijn ook moeilijk rendabel te maken en daarom worden er vaak andere nevenactiviteiten ontplooid zoals recreatieboulevards, winkels en bij PEC Zwolle zelfs een casino. Doordat de gemeente daar een gokvergunning verleende, konden ze de financiering rondkrijgen. Gemeenten kunnen door middel van het wijzigen van bestemmingsplannen en het verlenen van vergunningen bijdragen aan het rendabel maken van een groot project.’
    'Zoiets kan alleen rendabel zijn als de overheid linksom of rechtsom steun gaat geven'
    Een andere, voormalig projectontwikkelaar die anoniem wenst te blijven, schetst een uitgekleed toekomstscenario voor de Icedôme. ‘Misschien ziet een Amerikaanse ijshockeyhal-exploitant wel brood in de Icedôme. Zij zagen de gouden medailles in Sotsji, het Holland Heineken House, de schaatsgekte, en denken dan: “Dat Nederland dat moet gouden handel zijn”. Áls er al geld komt dan zal het uit die hoek moeten komen. Maar zij zullen hoogstens een halletje van 20 miljoen neerzetten met in het midden een ijshockeybaan en dan een beetje verplicht die lange afstandsbaan er omheen. Maar een Icedôme-complex van 183 miljoen is flauwekul, dat is een krankzinnig bedrag met krankzinnige bezoekersaantallen.’   Het Icedôme-consortium wilde bij monde van BAM-woordvoerder Arno Pronk nog niet ingaan op de financiële onderbouwing. Het consortium zal uiterlijk 1 april een onderbouwing geven.  *** Dit artikel is gemaakt in samenwerking met Omroep Flevoland. Zondagavond 17.00 wordt de toekomst van de Icedome ook besproken in de televisie-uitzending.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 726 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Icedome Almere

    ‘We hebben een exploitant en financiers. Het gaat dus honderd procent zeker door,’ aldus Folkert Buiter vorig jaar nadat 'zij...

    Volg dossier