Het private banking model is failliet

2 Connecties

Private bankers staan al lang niet meer aan de zijde van de klant, stelt Marc Vijver. Integendeel, hun acties leiden tot vernietiging van beleggingswaarde.

Na meer dan een decennium vol tegenvallers rondom beleggingen rijst de vraag hoe het allemaal zover is gekomen. Het is verleidelijk om simpelweg te verwijzen naar de rendementen op aandelen die op de meeste markten slecht geweest zijn. Het verklaart wel wat, maar niet genoeg. Want tegenover aandelen hebben obligaties - die ook in de meeste portefeuilles aanwezig zijn - fantastische rendementen laten zien.

Met het beleggen in aandelen neem je deel in het risicodragend vermogen van een bedrijf. De beloning hiervoor bestaat uit de winst die dit bedrijf maakt. Of deze winst uitgekeerd of geïnvesteerd wordt binnen het bedrijf is daarbij economisch niet relevant. De ene component is cashflow, de andere is koerswinst. Deze winst is wat er te verdelen valt voor de aandeelhouders. Niet meer en niet minder.

Sentiment
Nu zijn er prima modellen om te bepalen wat de contante waarde is van de begrote winsten van een bedrijf in de toekomst; daarmee kunnen bedrijven in principe redelijk gemakkelijk gewaardeerd worden. Omdat markten, winstgevendheid en de rente (de prijs van geld) veranderen wordt het al lastiger, maar nog steeds is het redelijk goed mogelijk om bedrijven of markten onderling te vergelijken.

Echter, de meest complicerende factor is het sentiment onder beleggers; dit zorgt ervoor dat aandelen soms in de mode en soms uit de mode zijn. Dit sentiment is verklaarbaar vanuit de natuurlijke grondhouding van de mens; wij overschatten ons eigen vermogen om goede keuzes te maken keer op keer, en zijn nu eenmaal kuddedieren die graag doen wat de buurman doet. Beter samen fout gaan, dan door iedereen uitgelachen worden.

 


Ter illustratie: in 1983 werden Nederlandse staatsleningen met meer dan 12 procent rente per jaar uitgegeven. Werkelijk niemand had interesse in aandelen, en de laatste (!) aandelen analist werd ontslagen bij de toenmalige AMRO Bank. Dit markeerde haarfijn de ommekeer; vanaf dit punt ging de aandelenmarkt echt lopen.

Uw eigen 'mannetje'
Bovenstaande aspecten uit de gedragsleer zijn door de Private Banks perfect vertaald in een bedrijfsmodel. Dit model appelleert aan de onderhuidse gedachte dat er iemand te vinden moet zijn die op het juiste tijdstip weet of je iets moet kopen of verkopen.

In de eerste fase van dit model schakelde u uw eigen 'mannetje' in (helaas bevinden zich maar weinig dames zich in dit vak). Deze kon dan, met behulp van de corporate koop- en verkooplijst uw beleggingsportefeuille beheren. En met het simpelweg aanpassen van de favorieten op het lijstje verkreeg de bank een perfecte omzetmachine; er werd immers prima verdiend op de koop- en verkooptransacties. Kortom; private banking was een zeer lucratieve bezigheid.

Daar kwam langzaam een kentering in. Door sommige partijen werden wat teveel kolen op het vuur gegooid in de machinekamer, en het verbod op 'churning' (het doen van onnodige transacties met het oog op omzet) werd ingevoerd. Tevens deden de prijsvechters Alex en Binck hun intrede, wat een stevige prijsverlaging van transacties tot gevolg had.

Private Banking 2.0
Het werd met de afnemende marge en toenemende druk vanuit de toezichthouder om churning tegen te gaan tijd voor Private Banking 2.0. In dit model werd eerlijk toegegeven dat de eigen analisten het ook niet altijd goed hadden. De voorbeelden waren legio. Daarom werd in plaats van losse aandelen geïnvesteerd via 'de beste wereldwijde specialisten'. Deze specialisten, met benamingen als Investment Banker en Hedgefund manager, zorgden voor een rookgordijn waar je U tegen zegt. Niet alleen vanwege het beleid of de risico's, maar ook op het punt van verborgen kosten en verkoop incentives. U kent vast nog wel de Steepener obligaties; deze keerden tot wel 7 procent van uw inleg ongezien via de achterdeur uit aan de wederverkoper (uw 'mannetje'). En dat voor een obligatieproduct.

Het model was nu volgroeid; de kosten die rechtstreeks aan de klant berekend werden zijn in Private Banking 2.0 nog maar 1/3e van de totale inkomsten. De rest komt uit transacties en van provisies van productfabrieken. Deze nieuwe geldmachine richt zich vanzelfsprekend op producten die een hoge marge hebben. Na het signaleren van een aantrekkelijke marge is het een koud kunstje om hierbij een goed verhaal te houden naar de klant.

Private bankers vernietigen waarde
Deze machine herbergt een enorme belangentegenstelling tussen de Private Bank en haar klanten. De bank heeft namelijk belang bij margeproducten en bij omzet (koop-verkoop). Maar u heeft als klant belang bij lagere kosten (dus geen provisie) en zo min mogelijk koop en verkooptransacties. Immers, elke keer dat een effect gekocht of verkocht wordt kost dat geld. Vergelijkt u het maar met het 3x per jaar inruilen van uw auto. U rijdt zonder bijbetalen een steeds kleinere of oudere auto. Ondertussen wordt u echter voorgespiegeld dat uw nieuwe aankopen het veel beter zullen doen dan de oude.

Hiermee is vastgesteld dat uw bankier helemaal niet aan uw kant staat, maar lijnrecht tegenover u. Bovendien leidt het model tot structurele vernietiging van beleggingswaarde voor u. Immers, de inkomsten van de bank zijn uw kosten, en gaan af van de winsten die uw beleggingen genereren. Bovendien is het natuurlijk van de zotte om te veronderstellen dat uw bank structureel in staat is om de markt te verslaan. Niet alleen voelt u dat op uw klompen aan als u erover nadenkt, de statistiek liegt er ook niet om. De kans om de nieuwe Warren Buffet voor de komende 10 jaar te ontdekken is gewoon afschuwelijk klein.

Rookmachine aan
De naakte feiten over de prestaties van het Private Banking model zijn door de bank genomen niet erg fraai. Maar geen nood; het licht wordt wat gedimd en de rookmachine aangezet, zodat iedereen het toch gezellig kan hebben. Alle vermaak mag tenslotte wat geld kosten, toch? In de rapportage fase wordt het daarom ook lastig gemaakt om rendementen goed te vergelijken. Enerzijds door titels waarover geen informatie te vinden is of door het afvoeren (en soms tot nul afboeken) van slechte beleggingen, en anderzijds door verkeerde rubricering van beleggingen. Zo zijn 'aandelen met beperkt risico' meestal dure gestructureerde producten. Hierop wordt voortgeborduurd door vervolgens te komen met oneigenlijke maatstaven (benchmarks) om het behaalde rendement aan af te meten.

Om de plooien van tijd tot tijd glad te strijken wordt u via uw accountmanager bediend met een lunch, concert of een klassieke autorally. Maar de belangrijkste reden dat u ondanks tegenvallers vaak toch blijft is dat de andere Private Banks exacte hetzelfde doen. U wordt simpelweg door de kat of door de hond gebeten.

 

Private Bankers vernietigen beleggingswaarde
 
De Private Banks hebben zich in de loop van de tijd in een positie gemanoeuvreerd van de makelaar die voor u maar ook voor de tegenpartij optreedt. En dat niet eens meer stiekem, maar openlijk. Een positie die u normaliter op geen enkel vlak in de maatschappij accepteert is hier gemeengoed geworden.

De rijken doen het al lang anders anders
En opnieuw grijpt de toezichthouder in, nu op het punt van de provisies die mogelijk al volgend jaar op de schop gaan. Het is de vraag of het werkt; de bankenlobby pleit er namelijk voor dat er straks onderscheid gemaakt wordt tussen gebonden en ongebonden adviseurs en beheerders. Als dat zo is gaat het feest gewoon door voor ze. Het wordt u alleen openlijk verteld. Het verlaten van Private Banking 2.0 is in elk geval geen optie, omdat dit de bedrijfsvoering ernstig in gevaar zal brengen.

Het zal uiteindelijk voor toezichthouders en politici ondoenlijk blijken te zijn om het publiek afdoende te beschermen tegen zichzelf. Daarvoor is de zelfoverschatting in de mens gewoon te groot. Maar het zal zeker helpen om partijen te dwingen helder te zijn over hun motieven bij de effectendienstverlening.

Ondertussen zijn de rijkste beleggers allang klaar met het Private Banking model. Zij werken inmiddels massaal via (eigen) adviseurs die niet van twee walletjes eten en nemen bij hun bank alleen het hoognodige aan diensten af. Deze early adopters zullen in grote getale gevolgd worden, met als gevolg een gestage krimp van de Private Banking sector in de komende jaren. Het zal gepaard gaan met een versobering van de dienstverlening aan u als belegger en met aanzienlijk minder banen tegen lagere salarissen in deze sector.

Vanzelfsprekend komen er mooie woorden die anders beweren en heftige commentaren, maar het feit blijft dat de overhead van beleggen zeer fors omlaag moet. Het Private Banking model is failliet.



Marc Vijver is directeur en oprichter The Index People B.V.
dat concurreert met tradiotionele vermogensbeheerders en private banks.