Coke & Co.

Hoe de cocaïne-business een onstuitbare vijand werd. Lees meer

Cocaïne is van een legaal medicijn uitgegroeid tot een illegaal succesproduct waarmee heel veel geld wordt verdiend. Waarom is de handel in cocaïne zo gegroeid? En waarin schuilt het gevaar voor de samenleving? Heeft bestrijding op nationaal niveau wel zin? FTM verdiept zich in de internationale cocaïnehandel.

8 Artikelen

Beeld © Tom Schrooten

Het succes van de cocaïne-business

Follow the Money duikt in de internationale wereld van de cocaïne-business. Het dossier schetst in zes afleveringen het probleem van een onstuitbare vijand. De geschiedenis van de drug verklaart hoe cocaïne wereldwijd kon uitgroeien tot succesproduct. Een analyse van de business erachter toont dat onderschatting van dat systeem voor Nederland risico’s met zich meebrengt. Vandaag het vijfde deel: ‘Zowel de omvang van de handel, het aantal methoden én het aantal betrokken mensen zijn door de jaren heen alleen maar toegenomen.’

Het is vrijdagmiddag 27 maart 2020. Na een schrale tijd is het prachtig weer in Nederland. Met 15 graden is het perfect weer voor een terrasje, maar die zijn vanwege corona gesloten. Nederland zit potdicht in de eerste lockdown. Eindexamens op scholen zijn afgelast.

Op de uitgestrekte Maasvlakte is van corona echter niets te merken. Het is er die vrijdagochtend business as usual. Er waait een frisse wind. De Maasvlakte is een landschap zonder voetgangers. Er rijden alleen auto’s, vooral vrachtwagens, langs stroken van tientallen kilometers gemaaid gras naast hekken. Achter die hekken wachten rijen gestapelde containers naast langgerekte kranen op transport. Ver van de bewoonde wereld klopt hier de bloedsomloop van de moderne wereldeconomie.

 In het systeem van wereldwijd vervoer leeft de cocaïnehandel, als een onzichtbare parasiet

De Rotterdamse containerhaven, één van de grootste havens in de wereld, is 24/7 in bedrijf. De Maasvlakte is immuun voor een lockdown of een coronavirus. In het systeem van wereldwijd vervoer leeft de cocaïnehandel, als een onzichtbare parasiet.

Gekraakt berichtenverkeer

In de nacht van 27 maart komt op een van de containerterminals een schip vol cocaïne uit de Braziliaanse stad Salvador aan. Van de tientallen vrachtwagens die later die ochtend bij die containerterminal op de Maasvlakte zullen vertrekken, zijn er zeker vier geladen met een container die cocaïne bevat. Die vier containers zijn afkomstig van één containerschip en geladen met – waarschijnlijk – Boliviaanse cocaïne. 

Zeker twee groepen drugscriminelen houden ademloos de vrachtwagens in het oog. De binnenkomst van een ‘hete bak’ is voor veel betrokkenen weliswaar routine, maar jaagt toch het adrenalineniveau flink omhoog. De belangen zijn immers groot. Bij onverhoopt falen van een missie kan de rekening hoog oplopen. Met drie partijen gaat het die vrijdag 27 maart mis: in totaal nemen politie en douane 1.204 kilo in beslag bij drie bedrijven. Er is echter één partij van diezelfde boot – van 1.200 kilo cocaïne – die ongestoord in een container met mango’s binnenkomt. 

In later door de politie gekraakt onderling versleuteld berichtenverkeer kunnen we meelezen hoe het met die 1,2 ton Boliviaanse coke verder gaat. De cocaïne is besteld door een man die berichten verstuurt en ontvangt onder de nickname ‘Luxuryballoon’, volgens de politie Roger P. (1974) alias ‘Piet Costa’. Ene ‘Mysticsteak’ coördineert de verkoop. Een ander (‘Typicaltea’) laat hem op 27 maart 2020 om 08.29 weten dat de zending binnen is. Na een korte blokkade geeft de Douane de container vrij.

 

TypicalteaBak is eruit / Gaan nu kijken of spullen in zitten / Was even geblokt / Dus spannend

Mysticsteak: Gelukkig man

Typicaltea: Ja hoop dat niks is / Kregen even niet mee / Maar was snel opgelost / Bak komt nu loods binnen

Mysticsteak: Mooizo

Typicaltea: Zit erin moss

Mysticsteak: Gelukkig

Typicaltea: Ja man / Pfff

Mysticsteak: Heel moooi dit

Een dag later, op 28 maart, is in het netwerkje van klanten van de groep bekend dat er nieuwe ‘handel’ binnen is. Potentiële klant H informeert bij Mysticsteak.

H: Weet je al iets kwa prijs / En ik heb iemand voor 100 misschien die komt keuren straks / Wil je wat verkopen zo ja welke prijs kan ik voor 100 zegge

Mysticsteak: Maat heb nog geen idee / Hoor net is goed spul / Ga even kijken wat prijs is

Mysticsteak overlegt met ‘Slempo’ die in (of bij) een andere stad, waarschijnlijk Utrecht, zit. Slempo ziet de politie als een van de hoofdverdachten die veel overlegt samen met Piet Costa (Luxuryballoon).

Mysticsteak: Maat wat zijn de prijzen? / Bij jou in de buurt

Slempo: 27 (000) verkoopt de verkoop

Mysticsteak: Oke maat

Slempo: Ik kan er genoeg kwijt / Met juiste prijs / Als je foto hebt kan ik al de verkoop beginnen 

Mysticsteak: Ja hoor rotterdam 27.5 tm 28.5 / Denk ga zitten op 27.5

Slempo: Ja maar deze prijzen zijn voor colo handel

Mysticsteak: Ja maar colo (coke uit Colombia, red.) is haast niet / En laat me prijs weten die we hanteren

Slempo: 27250

Uiteindelijk besluiten Mysticsteak en Luxuryballoon dat 27.500 euro de kiloprijs moet zijn.

Zit je niet een beetje aan de hoge kant met prijs

Klant Paolomaldini informeert: wat is prijs

Mysticsteak: 27,5 bro

Paolomaldini: Zit je niet een beetje aan de hoge kant met prijs

Mysticsteak: Andere gaan weg 28

Paolomaldini: Markt is lager bro met die prijs kan ik niks doen

Mysticsteak: Ja maar gaan even kijken wat prijs gaat doen

Piet Costa krijgt dan een aantal berichten over de stroeve verkoop van de kiloblokken voor 27.500 euro.

Typicaltea: Maat spullen 27.50 word lastig

Luxuryballoon: Hoezo

Typicaltea: Is te duur / We kunnen t aankijken / Ik denk beter puntje na beneden alles lozen

Slempo: Maat 27.5 redden we niet / Maat 27.500 lukt mij niet om te bewegen ze bieden in amsterdam en utrecht en den haag colo aan voor 27/27.5

Paolomaldini is intussen wel akkoord gegaan met 27.000 voor een blok van een kilo.

Mysticsteak: Hoeveel wil je?

Paolomaldini: Begin met 30st zodra loopt pak ik meer

Mysticsteak geeft instructie aan ene ‘Donecro’: Kan je encro: paulomaldini 30 st geven

Dan komt een bericht van Slempo binnen bij Mysticsteak. Hij heeft ook voor 27.000 verkocht: KK zooi die engelsen hebben net 300 gekocht ze vonden 27.500 te duur

De kop is eraf. Er is tussen 28 maart en 31 maart 330 kilo van de 1.200 kilo cocaïne uit Brazilië verkocht. Omzet: 10.260.000 euro.

"Er bestaat geen prijs dicterende groep oligopolisten die de cocaïnehandel reguleert"

De illusie van kartels

Hoe groot de omzet van het netwerk van Piet Costa (Luxuryballoon) ook mag zijn, Costa leidde geen drugskartel. ‘Cocaïne- of drugskartels’ bestaan niet. Het woord drugskartel is lang geleden gretig omhelsd door journalisten, politici en het grote publiek. Het zal ook wel nooit meer uit het vocabulaire verdwijnen.

Maar toch: het is onzin het woord kartel te gebruiken in verband met drugshandel. Het is een simplificatie die de werkelijkheid verduistert. Er bestaat geen prijs dicterende groep oligopolisten die de cocaïnehandel reguleert. Er is geen gezamenlijke controle over het aanbod van cocaïne op grote markten. Er zijn geen afspraken tussen producenten over de verdeling van cocablaadjes of chemicaliën. Niemand die de prijs van het eindproduct op de markt onder controle heeft.

In de cocaïnehandel zijn veel grote(re) en oneindig veel meer kleine(re) spelers actief

Het woord kartel heeft communicatief zo zijn voordelen: een kartel is een crimineel netwerk dat in drugs doet. Dat de term economisch onzin is, is geen ramp. Het schadelijke effect van de term is dat het woord de discussie over het wezen van de cocaïnehandel en de bestrijding ervan beschadigt. Een kartel suggereert een kant-en-klaar crimineel netwerk dat kan worden uitgeschakeld als alle leidende figuren achter de tralies zitten. Maar dat is een illusie: er zijn geen kartels die kunnen worden ontmanteld door een hardwerkende politiemacht.

In de cocaïnehandel zijn veel grote(re) en oneindig veel meer kleine(re) spelers actief. Het is een wijds en fijnmazig netwerk dat zichzelf, als ware het een organisme, snel kan herstellen van verwondingen. De tegenstander is een systeem, geen kartel. Wie tegen ‘kartels’ ten strijde trekt, vecht tegen een illusie. De tegenstander is een ongrijpbaar en slim netwerk, waarover niemand de baas is.

Dossier

Coke & Co.

Hoe de cocaïne-business een onstuitbare vijand werd.

Volg dit dossier

Narratieven

De Amerikaanse hoogleraar internationale veiligheidsstudies Michael Kenney van Pittsburgh University kreeg voor zijn boek From Pablo to Osama verregaande toegang tot kringen van de opsporing in Colombia en de Drug Enforcement Administration (DEA) in de VS. Kenney beschrijft hoe de DEA de mythe van de kartels in de jaren tachtig van de vorige eeuw mondiaal introduceerde. De dienst bracht met bewust overdreven verhalen over machtige door tycoons geregeerde kartels als die van Pablo Escobar naar buiten – verhalen die snel werden geadopteerd door media en scriptschrijvers van speelfilms in Hollywood.

De DEA heeft uit pr-motieven in die jaren het woord ‘kartel’ in de markt gezet uit een behoefte aan ‘sensemaking’ van de drugsoorlog. Zoals Kenney in From Pablo to Osama schrijft: ‘Sensemaking stelde de Colombiaanse en Amerikaanse ambtenaren in staat memorabele narratieven te creëren die de aandacht van het publiek op de drugsoorlog liet focussen en bovendien aanzienlijke financieringsmiddelen binnenbrachten.’

Een handelsmerk van de DEA is effectief en grootschalig ingrijpen. Zo schakelde de dienst tussen 1989 en 1996 verschillende kartels uit. Althans, de leiders van groepen uit Medellín, Cali en die uit ‘Norte del Valle’ werden opgepakt. 

Er hebben altijd al grotere en kleinere netwerken naast elkaar gefunctioneerd

Die campagne was zo effectief dat in 1996 regeringsfunctionarissen in Washington declameerden dat de war on drugs en de dagen van de kartels ‘voorbij’ waren. Zoals Kenney schrijft in From Pablo to Osama: ‘Die functionarissen hadden het wat betreft één ding bij het rechte eind. De dagen van de kartels waren inderdaad voorbij, omdat ze nooit begonnen waren.’ 

De ontmanteling door de DEA van de kartels uit Medellín en Cali en de arrestaties van mensen als Pablo Escobar kregen overal in de wereld veel publiciteit, maar hadden weinig invloed op de omvang van de cocaïnehandel. Simpelweg omdat de bedrijfstak niet werd gedomineerd door kingpins zoals Pablo Escobar. Om cocaïnehandel te begrijpen, moet worden doorzien dat zelfs Pablo Escobar of El Chapo nooit monopolist of zelfs maar oligopolist zijn geweest, waarschuwt Kenney. Er hebben altijd al grotere en kleinere netwerken naast elkaar gefunctioneerd.

Van simpel naar ingewikkeld

Cocaïne-organisaties waren vroeger heel simpel. In de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw ging het hooguit om een keten van contacten van individuen. Zoals die van een steward op een bootdienst tussen Santiago de Chile en New York. Of een Boliviaanse dame met haar Cubaanse vriend die ervan profiteerde dat op luchthavens drugscontroles niet bestonden – zeker voor nette dames. 

Grosso modo is cocaïnesmokkel steeds ingewikkelder geworden en geëvolueerd van het smokkelen in koffers op boten, naar vervoer in de bagageruimte in de lucht, naar smokkelen via bulk of stukgoed op de vrachtvaart. Ook worden er tegenwoordig grote en kleine vliegtuigjes en duikboten ingezet.

Cocaïne-organisaties waren vroeger heel simpel

Een van de meer recente strategieën is het vervoer in andermans containers waarbij de tassen met cocaïne er in de haven van bestemming snel uit worden gehaald. De cocaïne-handel heeft het mondiale systeem van het containervervoer als een virus geïnfecteerd: een veilig en vitaal systeem waarin jaarlijks een astronomische 500 miljoen containers over de wereld gaan waarvan slechts 2 procent wordt gecontroleerd. Alle oude methoden zijn daarnaast blijven bestaan: zowel de omvang van de handel, het aantal methoden én het aantal betrokken mensen zijn door de jaren heen alleen maar toegenomen. Er is een directe samenhang tussen die toename en de verfijning van de smokkeltechnieken enerzijds en de toename en intensiteit (en ook slimheid) van de repressie anderzijds. 

Daarnaast is er nog een belangrijke derde factor: de absolute winstgevendheid van de handel die bijna met geen ander product te vergelijken is, en die wordt geschraagd door een al decennia gestaag toenemende vraag. Die winst stelt smokkelaars in staat om, ondanks de bestrijding, steeds grotere en meer dynamische organisaties en fijnmazige netwerken op te zetten, die steeds meer mensen in steeds meer landen in de cocaïnesmokkel aan het werk brengen.

Uitventen

Terug naar de Rotterdamse Maasvlakte. Op 3 april 2020 gaat het met de Boliviaanse cocaïne langzaam voor de prijs van 27.000 euro.

Mysticsteak meldt aan Piet Costa dat de handel bij Slempo niet fantastisch loopt: Hij zit ook klem / Wordt aangeboden voor 26.5 / Denk we moeten ook op die prijs / Of gewoon in stash laten?

Nee, beslist Luxuryballoon: Maat gewoon mee met de prijs / 26,5 / weg met die zooi

Op 26 april neemt Paolomaldini nog twintig stuks. Drie dagen later vraagt hij aan Mysticsteak: heb je nog wat meer?

Nee, leeg bro, antwoordt Mysticsteak. 

De groep heeft in een maand het grootste deel van de 1.200 kilo uit Brazilië verkocht. De omzet van de groep is niet precies duidelijk. De klanten halen hun aankoop op uit de ‘stash’ en laten contante bedragen afleveren bij de groep. Maar niet voor alle cocaïne wordt betaald. De politie leest in de versleutelde berichten dat 350 kilo is weggegeven aan ene ‘Bolle’. Daarnaast blijkt deze Bolle juist ook nog geld te krijgen. Hij is kennelijk een mede-investeerder in het transport geweest. 

Luxuryballoon vraagt aan Mysticsteak op zeker moment: Hou me daarvan op de hoogte als hij 350 heeft gepakt zeg aub’

Zulke onderschepte appjes geven de recherche een inkijkje in de soms ingewikkelde afspraken die de handelaren onderling maken over een internationaal cocaïne-transport.

De deal

Smokkelaars maken veel verschillende deals om cocaïne naar consumentenmarkten te krijgen. Cokesmokkel valt of staat met een ‘lijn’: een methodiek waarmee verschillende knelpunten bij vertrek uit Zuid-Amerika en aankomst in Nederland kunnen worden omzeild. 

Zelf een transport zowel in het bronland als in het ontvangende land geheel controleren en uitvoeren is uiteraard het meest winstgevend. Dergelijke controle bestond soms in de tijd van Pablo Escobar, maar nu niet meer. Organisatoren van transporten werken samen met anderen en betalen die anderen ook voor hun diensten. 

Wie eenmaal een methode heeft om bijvoorbeeld controles in de haven van Antwerpen te omzeilen, heeft daarin tijd en geld geïnvesteerd. Een lijn is een waardevol ‘bezit’. De uitbater zal snel zoveel mogelijk handel willen vervoeren. Meerdere zendingen reduceren het risico op verlies als de politie één of meer transporten pakt.

Samenwerken met anderen is een tweede manier om optimaal te profiteren van een lijn. Voor de persoon die de lijn heeft, is er aantal werkwijzen voor samenwerking. Hij of zij kan voor een bepaalde prijs een joint venture aan relaties aanbieden – ‘una apuntada’ – voor een of meerdere transporten. Deelnemers kunnen participeren met geld of cocaïne. In crimineel jargon heet dat ‘meelopen’ of ‘meeliften’. Een lijn kan men eveneens ‘verhuren’ voor een prijs per transport. Ook zijn er afspraken mogelijk over hoe af te rekenen ingeval een transport door de politie of een rivaal wordt gepakt.

In het algemeen is het in de berekening van een cocaïne-handelaar van groot belang hoe hoog de zogeheten ‘opzet’ is. Dat is een bedrag per kilo van de kosten van inkoop van een kilo cocaïne plus de noodzakelijke kosten om de handel aan boord van een schip of vliegtuig te brengen (zoals omkopen van politie, douane en/of havenpersoneel, transport of andere bijkomende betalingen). 

Volgens bronnen in het criminele milieu en volgens de chats in het dossier over Piet Costa is nu een opzet tussen de 5.000 en 7.000 euro per kilo redelijk – bij een groothandelsprijs in Rotterdam van tussen de 26.000 en 28.000 euro per kilo.

Lees verder Inklappen

Opzet in Brazilië

In het voorjaar van 2020 is de politie in staat ruim twee maanden mee te lezen met de PGP-berichten van de groep van Piet Costa. Het alias ‘Luxuryballoon’,  waarachter volgens de recherche dus Piet Costa schuil zou gaan, overlegt in hoog tempo over opzetten van transporten vanuit Colombia, Curaçao, Costa Rica en Brazilië. Over een vaste serie transporten vanuit Costa Rica pleit Slempo voor een opzet van 6.500 euro (‘bod gedaan, continue aanleveren’).

De groep heeft ook plannen om middels een masterplan (‘bootplan’) een gigantische hoeveelheid uit Colombia te halen. De Braziliaanse 1.200 kilo is goed verkocht, maar de lijn lijkt wel te zijn ‘verbrand’. De groep weet dan inmiddels dat er op 27 maart 1.170 kilo van een andere groep is gepakt. Die coke zat ook in de mango’s en was deels aangeleverd door hetzelfde bedrijf. Smokkel via transporten in mango’s uit Salvador zien Costa en zijn handlangers daarom op dat moment als te risicovol. Luxuryballoon zoekt naar andere mogelijkheden om de cocaïne die hij kan kopen in Brazilië te verschepen.

‘Dat je weet maat kip gaat nu niet’

Direct dient zich een nieuwe optie aan. Slempo had het eerder gehad over kiptransporten uit Brazilië. Op 30 maart herinnert Luxuryballoon hem daar weer aan: Maat die kip. heb je al wat meer info

Slempo: ja kip vandaag was afspraak ga mijn man zo appen hoe gesprek was

Een paar dagen later wil Luxuryballoon toch geen kip meer omdat zijn cocaïne-leverancier in Brazilië dat niet ziet zitten: kan nu niet ivm teveel inspectie / Dat je weet maat kip gaat nu niet

Slempo: Oke en suiker?

Luxuryballoon: Heb je die klaar? Wat is de laadhaven. Ik heb info nodig maat. Bras is groot.

Slempo ik ga vragen. het is trouwens zout in plaats van suiker.

Luxuryballoon:

Pff serieus? Zijn ze zeker. Morgen is het zeker weer zand ofzo. Hoeveel bakken hebben ze maandelijks lopen en van welke laadhaven?

Slempo: Laadhaven zie ik op BL (bill of lading, red.) deze week

Het zout-idee blijkt te gaan om een groot bedrijf dat ‘veertig bakken per maand’ naar Europa stuurt en daar ‘de hele Lidl’ van zout voorziet. Afgesproken wordt dat er (buiten medeweten van het bedrijf) cocaïne op ‘lopende bakken’ wordt gezet. Het Braziliaanse contact krijgt per geplaatste kilo betaald voor iedere container met zout. Bovendien mag hij dan zelf per keer 100 kilo meeliften. 

Luxuryballoon wil nog wel wat achtergrondinfo over het zoutbedrijf: Maat en aub wat meer info aangaande die zout bv. Hoeveel doen ze via antwerpen. Wat hebben ze in 2020 gedaan. Hoeveel bakken doen ze normaal importeren in 1x. Geschiedenis qua controles. 

Slempo: 40 bakken per maand antwerpen. Zo goed als geen controles laatste maanden / 10 bakken per keer soms 20. Alles via antwerpen

Nu lijkt alles in kannen en kruiken. De Nederlandse groep, de Braziliaanse laders en de verkopers van de cocaïne gaan samenwerken in een lijn.

Anatomie van een lijn

In het hele productieproces van cocaïne, van het planten van coca-struiken tot aan de verkoop overzee, worden heel veel taken uitgevoerd. Er moeten vele vaten chemicaliën op een veilige en onopvallende manier worden ingekocht, opgeslagen en vervoerd naar de werkplaats en laboratoria. Het eindproduct moet worden opgeslagen, bewaakt, vervoerd en opnieuw opgeslagen in de buurt van het punt van vertrek naar het buitenland. 

Specialisten (‘ingenieros’ ) bedenken steeds nieuwe technieken om cocaïne te smokkelen en werken de vormgeving daarvoor uit. Bijvoorbeeld een manier van verpakken om een containerscanner te misleiden of methodes om cocaïne in producten te verpakken, zoals ananassen of speelgoed. Anderen bestuderen logistieke processen in het vrachtvervoer om zwakke plekken te vinden en systemen te bedenken om er een cocaïne-lijn in te integreren. 

Een transport naar haven of vliegveld moet gepland en gecoördineerd worden. Ter plaatse moeten politie, militairen, douaneambtenaren en/of werknemers van logistieke bedrijven worden omgekocht. Dienstroosters en schema’s worden op elkaar afgestemd.

Als een zending aankomt op de losplaats in het land van bestemming, is eenzelfde set schakelingen en handelingen vereist. Ook hiervoor moeten de schema’s en roosters in orde zijn en moeten alle betrokkenen worden betaald. En ten slotte moet er geld in ontvangst worden genomen voor de levering van handel op de afgesproken plaats. Ook dat kan gezien de risico’s een zware logistieke operatie zijn.

Langs het hele traject moeten beveiliging en betrouwbaarheid van de lijn aan hoge eisen voldoen. Hoe groter de operatie, hoe groter de risico’s en hoe meer er wordt geïnvesteerd in beveiliging. Dat heeft de grootste netwerken er zelfs toe gebracht eigen inlichtingendiensten op te zetten waarbij politie-activiteit en zakelijke contacten, maar ook eigen medewerkers, systematisch worden gemonitord en data in computers worden verzameld. Ook zijn mensen voortdurend aan het speuren naar mogelijk te corrumperen politie- of justitiemedewerkers die informatie kunnen verschaffen of ambtenaren en logistieke medewerkers die diensten kunnen verlenen.

Lees verder Inklappen

Wheel en chain

Het groepje van Piet Costa is maar een voorbeeld van een klein netwerkje dat binnen een groot netwerk functioneert. Zo heeft Lilylawn in Zuid-Amerika contacten die cocaïne aanleveren en Luxuryballoon heeft mensen in Rotterdam die de cocaïne verkopen en het geld incasseren. 

In het algemeen is de structuur van de netwerken in de cocaïnehandel ‘plat’. Ook de grootste criminele organisaties in de cocaïne, zoals het Mexicaanse Sinaloa-’kartel’, hebben maximaal vier hiërarchische lagen, zo schrijft Michael Kenney in From Pablo to Osama. Hij onderscheidt in het functioneren van de netwerken in de cocaïne-business twee typen: ‘wheel-networks’ en ‘chain-networks’. 

In een wheel-network geeft de leider (de as van het wiel) voortdurend orders aan groepjes (cellen) die bezig zijn met de smokkel van cocaïne – bijvoorbeeld productie of aankoop, transport, de omkoping van ambtenaren in de haven of de groothandelsdeal op een consumentenmarkt. Een groepje (cel) met een bepaalde taak bestaat uit niet meer dan 12 personen. Een voorbeeld van een (heel groot) wheel-network was dat van Pablo Escobar. Ook de organisatie van de gebroeders Rodriguez-Orejuela uit Cali in de jaren negentig was een groot wheel-network. In het wiel was de gehele productie- en transportlijn van Peru, via Colombia, tot in de VS geïntegreerd.

Om het hele systeem te begrijpen is niet zozeer van belang wie de baas is en waar uiteindelijk de winst belandt

In een chain-network verloopt de smokkel van schakel naar schakel. Bijvoorbeeld: een groepje (of cel) runt een aantal cocaïne-labs, een ander groepje neemt het transport naar een havenstad voor zijn rekening, en een derde groep brengt cocaïne onder in een container, weer een andere groep haalt cocaïne in Rotterdam uit een container. Het binnenbrengen van cocaïne in de haven van Antwerpen is een voorbeeld van een chain-network.

Het Belgische weekblad De Tijd publiceerde recent over het cocaïne-systeem aldaar. Voor iedere taak zijn mensen of groepjes in te huren, van geldkoeriers en uithalers tot aan ploegen havenarbeiders op de kaaien en corrupte douaniers aan toe. De geplande smokkel met zout vanuit Brazilië uit het dossier over Piet Costa is eveneens een voorbeeld van een typisch chain-network: drie cellen van verschillende netwerkjes werken samen: de Nederlanders, de Braziliaanse laders en de verkopers van de cocaïne in Brazilië.

‘Wheel’ en ‘chain’ komen in de praktijk door elkaar voor. Om het hele systeem te begrijpen is niet zozeer van belang wie de baas is en waar uiteindelijk de winst belandt; vooral van belang is het feit dát de netwerken gezamenlijk functioneren en samenwerken.

Het cocaïne-systeem

Samen genomen bestaat er wereldwijd een ‘cocaïne-systeem’ waarin allemaal verschillende netwerken en groepen onderling samenwerken. Al die mensen, groepen en netwerken gaan steeds tijdelijke één-op-één relaties aan die tot leven komen op het moment dat ergens een product of dienst nodig is. De netwerken zijn fluïde, de omvang en samenstelling wisselen voortdurend. Die flexibiliteit is noodzakelijk door de permanente dreiging vanuit politie of rivalen. De sleutelfiguren willen werkwijzen, methoden en contacten liefst per dag kunnen wijzigen.

Hoe massaal een politieactie ook is, die zal nooit de doodsteek zijn voor de drugshandel. Een cocaïne-netwerk zal zichzelf na ingrijpen van de politie altijd snel weer herstellen. De flexibele samenstelling, vormgeving en werkwijze staan garant voor snelle hervatting van de handel, via andere personen en nieuwe routes. De drijvende kracht onder het herstel is de geboden kans en de lokroep van geld. Personen die in de schaduw blijven omdat de politie ze niet kent of niet kan bereiken, kunnen hun activiteiten voortzetten. Verder is voor een rivaal de uitschakeling van een sleutelfiguur een uitgelezen kans om een gat in een netwerk te vullen. Het is irrelevant wie er de baas in een netwerk is; in feite is in een netwerk van smokkelaars het netwerk ‘zelf’ de baas.

Een cocaïne-netwerk zal zichzelf na ingrijpen van de politie altijd snel weer herstellen

Geregeld is er voor de politie een mooi succes, als er bewijs is tegen een schakel van het netwerk en die kan worden uitgeschakeld. Op 22 juni 2020 werden Piet Costa en medeverdachten aangehouden, omdat de recherche vermoedt dat achter de alias Luxuryballoon Piet Costa schuilgaat. Afgaande op hun onderschepte appjes dachten Piet Costa en zijn team in het groot.

In het volgende en afsluitende deel meer over de perikelen rond hun Braziliaanse transport en over een grensverleggend ‘boot-plan’.