Hoe de accountants van KPMG zich lieten verleiden door vastgoedmiljoenen

    Gebrekkige boekencontroles en twijfelachtige vastgoeddeals zorgden er voor dat de accountants van KPMG onder vuur kwamen te liggen. Follow the Money spitte iets verder in het gruis van mortel en bakstenen. Hoe keurige accountants diep in de vastgoedwereld belandden.

    Op 15 april 1997 stapt KPMG-bestuurder Jan van Rooijen een notariskantoor in Den Haag binnen. Hij staat op het punt om een grote vastgoeddeal te sluiten, een zogeheten ABC-transactie, waarbij partij A eerst aan B verkoopt (in dit geval KPMG), die het op zijn beurt weer met winst doorverkoopt aan C. Het  accountantskantoor zal er in een dag tientallen miljoenen guldens mee verdienen. KPMG is al sinds de bouw eind jaren ’80 voor een klein deel eigenaar van het eigen hoofdkantoor, het in geheel in antroposofische stijl opgetrokken 'de Bovenlanden' langs de A9 in Amstelveen. Eerder op die aprildag heeft KPMG de andere eigenaren van het gebouw, waaronder pensioenfonds PGGM, uitgekocht voor 168 miljoen gulden. Het deel dat KPMG al in bezit had, stond voor 72 miljoen gulden in de boeken. Terwijl de inkt op de eerste koopcontracten nog droogt, komt de directeur van de vastgoedtak van Commerzbank het notariskantoor binnen. Hij koopt het hoofdkantoor over van KPMG voor 306 miljoen gulden. Jan van Rooijen haalt daarmee in een dag 66 miljoen gulden (30 miljoen euro) binnen voor KPMG. Beduidend hoger dan de 45 miljoen gulden die tot nu toe in de media circuleerden als winst op de doorverkoop van het pand.

    Vastgoed levert meer op dan accountantswerk

    Zo haalde Van Rooijen in één dag een bedrag van 66 miljoen gulden binnen, terwijl zijn collega's dat jaar met het controleren van jaarrekeningen en het geven van adviezen een bedrijfsresultaat van 35,5 miljoen gulden boekten. Het overgrote deel van de winst op de vastgoeddeal (45 miljoen gulden) wordt samen met de rest van de winst aan het einde van het jaar verdeeld over de partners van KPMG. De rest van de winst valt in de jaren daarna vrij, zegt Van Rooijen. Het zal niet de laatste keer zijn dat de KPMG-accountants in de verleiding komen om zich in de wereld van het vastgoed te storten. Uit berekeningen van Follow the Money blijkt dat de partners van KPMG in de loop der jaren in totaal minimaal 56 miljoen euro hebben verdiend met vastgoed.
    Bij andere kantoren struikelden topmannen over controledossiers, bij KPMG over vastgoed
    De accountantssector ligt dezer dagen onder vuur. Van de toptien accountantskantoren, hebben er drie dit jaar hun topman verloren. Toezichthouder AFM constateerde in september dat bijna de helft van de accountantscontroles door de ‘Big Four’ onder de maat is. En KPMG spant daarbij de kroon, met een onvoldoende voor maar liefst 70 procent van de dossiers. Maar KPMG is daarnaast ook in opspraak gekomen door enkele vastgoedprojecten. Waar de twee andere kantoren hun topmannen verloren vanwege vraagtekens bij controledossiers, struikelde KPMG'er Jurgen van Breukelen juist over vastgoed.

    Justitie onderzoekt belastingontduiking

    In april van dit jaar werd bekend dat Justitie onderzoek doet naar mogelijke belastingontduiking bij de bouw van het nieuwe KPMG-hoofdkantoor Langerhuize, dat KPMG samen met projectontwikkelaar Fred M. ontwikkelde. Het was de tweede keer in een halfjaar tijd dat justitie KPMG op de korrel nam, nadat KPMG eerder al voor zeven miljoen euro met Justitie schikte vanwege fouten bij de boekencontrole van Ballast Nedam. Maar wat bracht de accountants van KPMG er toe om zo’n groot vastgoedproject van zo’n 250 miljoen euro zelf te ontwikkelen? En waarom werd daarvoor tientallen miljoenen geleend bij een van hun eigen klanten?

    'Bakken met geld'

    'De projectontwikkelaars verdienden toen bakken met geld', zegt Jan van Rooijen over de jaren ’90. 'Kijkt u maar in de Quote 500 van toen. Die stond helemaal vol met dat soort lieden, die werden er steenrijk van. Wij hadden geen zin om daaraan mee te doen. Ik ben wat zakelijker ingesteld, dus ik dacht: dat gaan we anders doen.'
    'Als je de ontwikkeling zelf doet, kunt je veel geld besparen'
    'Projectontwikkelaars verdienden in die tijd veel geld' zegt ook Marcel van der Schalk. 'Als je die ontwikkeling zelf doet, kun je natuurlijk heel veel geld besparen,' . Hij was als architect betrokken bij de bouw van de Bovenlanden en deed ook daarna diverse klussen voor KPMG. Vier verdiepingen met een façade van geribbelde betonplaten. Dit vormde het aanzien van het bescheiden ogende hoofdkantoor dat KPMG in de jaren ’80 huurde in de Prinses Irenestraat aan de Zuidas. Maar die uitstraling veranderde radicaal bij het nieuwe hoofdkantoor de Bovenlanden dat KPMG begin jaren ‘90 ging betrekken in Amstelveen (zie illustratie bovenaan het artikel). Het werd ontworpen door architectenbureau Alberts & Van Huut, dat in die dagen school maakte met zijn op de antroposofie gebaseerde hoofdkantoor van bank NMB (inmiddels het hoofdkantoor van ING Bank) en de Groningse eyecatcher van de Gasunie.

    KPMG voormalig hoofdkantoor aan Zuidas Voormalig hoofdkantoor KPMG aan de Prinses Irenestraat

    KPMG wilde meer met de Bovenlanden dan alleen huur betalen. Nog voordat de vastgoedtak van pensioenfonds PGGM ging bouwen, kocht KPMG 28 procent van het gebouw. Meijburg, de belastingadviestak van KPMG, kocht nog eens 9 procent. KPMG hield intensief contact met Van der Schalk, toen nog werkzaam bij Alberts & Van Huut, om het gebouw zo veel mogelijk op hun wensen te laten aansluiten. 'Ik behartigde steeds de belangen van KPMG,' zegt Van der Schalk. 'Op een gegeven moment kregen Alberts & Van Huut ruzie met de bouwer. Zij trokken zich terug en Alberts vroeg mij om het af te maken, omdat ze anders veel geld moesten betalen. Het is uiteindelijk op tijd en binnen budget opgeleverd.'

    De dag van 66 miljoen gulden

    Hoewel KPMG zich senang voelde in het antroposofische de Bovenlanden, begon het eigendom na enkele jaren toch te knellen. De accountants wilden 'flexibiliteit in de bedrijfsvoering aanbrengen,' en daarom het kantoor verkopen. Ook PGGM wil verkopen. Maar in plaats van gezamenlijk op zoek te gaan naar een koper, koopt KPMG het 63 procentsdeel van PGGM over voor 127 miljoen gulden (58 miljoen euro). Hetzelfde gebeurt met het Meijburgdeel dat voor 41 miljoen gulden wordt gekocht door KPMG. Wanneer de 306 miljoen gulden die Commerzbank later op die dag betaalt, wordt omgerekend naar het voormalige 63-procentsdeel van PGGM, is dat deel plots 192 miljoen gulden waard: een winst van 66 miljoen gulden (30 miljoen euro). KPMG maakt in een dag tijd dus ruim 50 procent winst op het deel dat nog geen 24 uur daarvoor nog in handen van het pensioenfonds was. In de vastgoedwereld komen zulke ABC-transacties vaker voor. Er hangt gewoonlijk een sfeer omheen van schimmige business, want dergelijke transacties lenen zich namelijk prima voor handigheidjes van fraudeurs: een deal onder de tafel tussen B en C, waarbij A wordt benadeeld, is namelijk snel gemaakt. KPMG voormalig hoofdkantoor De Bovenlanden, Amstelveen KPMG behaalt zijn dagwinst op deze ABC-transactie echter op een andere, wel legale manier. Als huurder beloven ze het pand tien jaar langer te huren, wat voor de koper aantrekkelijk is. De eerder nog zo gewenste ‘flexibiliteit’ maakt in ruil voor een flinke eenmalige winst plaats voor een huurcontract tot 2010. Door zowel huurder als eigenaar te zijn, kan KPMG slim schuiven: een iets hogere, of langer lopende, huur, zorgt ervoor dat het pand bij verkoop meer oplevert. Dat is extra aantrekkelijk voor de partners van KPMG, omdat de accountant de winst niet oppot, maar uitkeert aan de partners. In de jaren voor de kredietcrisis leverde dat de partners ruim een half miljoen euro per persoon per jaar op, maar inmiddels ligt de winst zo’n 40 procent lager. Die directe winstuitkering maakt het extra aanlokkelijk voor de top van het concern om op lucratieve vastgoeddeals in te gaan, ook al behoren ze niet tot hun core business.

    De kwekerij van 'proleet' Fred M.

    Een jaar na de lucratieve Bovenlandendeal en de belofte om tot 2010 te blijven huren, begint het alweer te jeuken bij de accountants van KPMG. De accountantswereld zit in een stroomversnelling. De bedrijven die ze controleren worden steeds groter, de topmannen van die ondernemingen zien hun beloningen fors stijgen en de verleiding voor de accountants om mee te groeien in die wereld neemt evenredig toe. KPMG is in 1997 het grootste accountantskantoor van Nederland, maar moet die positie afstaan als twee kleinere kantoren fuseren tot PwC. 'We halen ze wel weer in,' zegt KPMG-topman Koedijk indertijd strijdlustig in Het Parool. KPMG heeft in 1997 zelf vergevorderde plannen om te fuseren met Ernst & Young. Er wordt zelfs besloten dat het internationale hoofdkantoor van de fusiegigant in de regio Amsterdam zal komen. De Bovenlanden is daar te klein voor en zal waarschijnlijk worden uitgebreid.

    Nieuwbouw

    Hoewel de fusieplannen met Ernst & Young sneuvelen, schiet de omzet van KPMG Nederland in 1997 door de een miljard gulden. Het idee dat de Bovenlanden te klein is, blijft daarmee sluimeren. In plaats van uitbreiding van de Bovenlanden, waar ze door het huurcontract nog 13 jaar aan vastzitten, komt al snel een ander plan op tafel: nieuwbouw. In de twee jaar daarna begint het accountantsconcern om zich heen te kijken: een makelaar wordt ingeschakeld en Van der Schalk maakt de eerste schetsen voor een nieuw kantoor.
    'Het was opvallend dat KPMG zelf ging ontwikkelen, maar niet onmogelijk'
    KPMG heeft daarbij zijn oog laten vallen op twee stukken grond die op een steenworp afstand van de Bovenlanden liggen: een oude kwekerij, Mönch, die in het bezit is van ene Fred M. en een stuk grond van 3,5 hectare van de gemeente. De gemeentegrond kan worden gekocht voor 36 miljoen euro, maar Fred M. heeft een andere prijs: hij wil meedoen in de bouw. Hij krijgt 30 procent van de joint venture die het gebouw gaat ontwikkelen, de overige 70 procent is voor KPMG. 'Het was wel opvallend dat KPMG zelf ging ontwikkelen,' zegt oud-wethouder Frans Hellendall van Amstelveen, die toezicht hield op de bouw van wat toentertijd een van de grootste kantoorprojecten van Nederland was. 'Het was bijzonder, maar niet onmogelijk.' Was de Bovenlanden een architectonisch hoogstandje, het had ook iets bescheidens. Bij het nieuwe hoofdkantoor wordt die bescheidenheid afgeworpen: Ingeklemd tussen de A9 en twee andere drukke wegen, staat het 58.000 meter grote kantoorgebouw vol in de schijnwerpers.

    Lenen bij een controleklant

    Om te kunnen gaan bouwen, levert de gemeente in juli 2006 de grond aan de joint venture van KPMG en M.. Maar op dat moment heeft KPMG de financiering bij Rabobank nog niet rond om de grond te kunnen betalen. In een jaarverslag uit die tijd is te zien dat de joint venture tijdelijk 33,3 miljoen euro leent van de gemeente Amstelveen. Pas drie maanden later, in de tweede helft van oktober, als de eerste paal voor het nieuwe hoofdkantoor al de grond in is gegaan, krijgt de gemeente haar geld en wordt de verkoop van de grond formeel vastgelegd bij de notaris.

    Jaarverslag lening gemeente Amstelveen Uit het jaarverslag van KPMG-gebouw Amstelveen II B.V. 2005/2006

    Het is geen ongebruikelijke transactie, ware het niet dat KPMG op dat moment ook de controlerend accountant is van Amstelveen. Sinds begin 2014 zijn dergelijke grote leningtransacties met controleklanten voor accountants strikt verboden, omdat het de onafhankelijkheid op het spel zet. Een accountant moet bijvoorbeeld kijken of er geen lijken in de kast zitten, maar hoe beoordeel je of een lening van 33 miljoen aan je eigen organisatie risicovol is? Voor Amstelveen is de 33 miljoen euro van groot belang, het gaat om ruim 20 procent van de buffer die de gemeente heeft en om zo’n 10 procent van de jaarlijkse uitgaven.
    'Het heeft niet het karakter en de intentie van een lening'
    De gemeente benadrukt dat het geen lening is, maar een uitgestelde betaling. Ook KPMG, dat het woord 'lening' in de boeken heeft opgenomen, stelt dat het eigenlijk niet om een lening ging. 'Het staat geboekt als een lening, maar heeft niet het karakter en de intentie van een lening', zegt woordvoerder Eric Bouwmeester. Volgens hem waren die drie maanden nodig om financiering bij Rabobank te regelen en om intern alle formele besluitvorming af te ronden. 'Er zijn geen schimmige intenties geweest.' Toen KPMG de lening afsloot in 2006 waren die regels soepeler, maar volgens accountantsvereniging NBA had KPMG indertijd wel moeten onderkennen dat de lening een risico vormde en deze moeten documenteren in zijn controledossier. Of dat is gebeurd, is onduidelijk. 'Hoe ik als controlerend accountant heb gehandeld, daar heb ik niets over te vertellen. Ik heb als accountant een geheimhoudingsplicht', reageert Sietze Haringa, die namens KPMG zijn handtekening zette onder de jaarrekening van Amstelveen.

    'M. heeft één gouden greep gedaan'

    'Ik vond Fred M. maar een proleet,' zegt een betrokkene over de bouwpartner van KPMG. 'Hij was niet zo succesvol, maar hij heeft één gouden greep gedaan, door die kwekerij te kopen.' Justitie vermoedt dat M. bij de bouw van het KPMG-gebouw valse facturen heeft opgemaakt, zodat het net leek alsof de kosten van het gebouw hoger lagen. Daardoor leek de winst kleiner en werd minder winstbelasting afgedragen.
    'Waarom men met hem in zee is gegaan, heb ik nooit begrepen'
    Ook Van der Schalk schudt het hoofd als het om M. gaat. 'Ik ben twee keer bij hem geweest in een villa in Vught. Hij had één secretaresse. Of hij later meer medewerkers had, weet ik niet.' M. bungelde tot het KPMG-project onderaan de lijstjes van grote projectontwikkelaars, maar drong bij de verkoop van het 258 miljoen euro kostende KPMG-kantoor plots door tot de lijst van de top-5 van grootste vastgoedtransacties. Van der Schalk botste diverse malen met M., die hij omschrijft als een golfende, sigaarrokende Brabantse Bourgondiër. 'Waarom men met hem in zee is gegaan, heb ik nooit begrepen. Ik weet dat op een gegeven moment op tafel heeft gelegen om te zeggen: mooi, we bedanken je voor je werkzaamheden maar nu doen we het zelf verder. Maar dat is niet gebeurd.' Fred M. zat erg op de centen, zeggen betrokkenen. 'Ik heb er niets aan verdiend,' zegt Van der Schalk. 'Ik zei steeds tegen Fred: "Ik red het zo niet, ik ga failliet." Hij vond dat wel mooi, dan had hij scherp ingekocht. Je wordt er wel op aangekeken: je bent architect van zo’n groot gebouw, dan heb je er vast flink aan verdiend, maar dat is niet zo.'
    'Het was zeer goedkoop voor zo'n groot gebouw'
    Ook KPMG zelf was volgens de architect erg zuinig. 'Er was een budget en daar mocht geen euro overheen. Dat is bij Langerhuize goed gegaan, het is op tijd en binnen budget opgeleverd. Het was allemaal zeer goedkoop voor zo’n groot gebouw.'

    Brandjes blussen bij de bouw

    KPMG heeft echter wel diverse brandjes moeten blussen van zakenpartner M. Zo was met de gemeente afgesproken dat KPMG zich aan de bouwtekeningen moest houden. Als het gebouw groter zou worden, moest er 595 euro per extra vierkante meter worden betaald, zo staat in de koopakte. 'In de loop van de tijd werd het 6000 vierkante meter meer,' vertelt gemeentesecretaris Rein Schurink van Amstelveen.
    'KPMG is altijd bezorgd om zijn goede naam, meneer M. niet'
    'Dat ging om ruim 3,5 miljoen euro. We hebben veel discussie gehad, want M. ontkende dat er extra meters waren gebouwd. Wij werden ongeduldig en zeiden: het is nu klaar, of we stellen jullie officieel in gebreke.' Dat was het moment dat financieel bestuurder van KPMG Jaap van Everdingen zich volgens Schurink met de kwestie ging bemoeien. 'Van Everdingen kwam al snel tot de conclusie dat wij gelijk hadden en maakte binnen een week het geld over. KPMG is altijd erg bezorgd om zijn goede naam, maar meneer M. niet.' In 2012, als het gebouw al twee jaar in gebruik is, wordt Van Everdingen weer geconfronteerd met een actie van M. In 2010 hebben KPMG en M. het kantoor voor 258 miljoen euro verkocht aan de Duitse vastgoedbelegger IVG. Het levert de zakenpartners een winst voor belasting op van 38 miljoen euro op: 26 miljoen euro daarvan is voor KPMG, Fred M. verdient er 12,2 miljoen euro aan. Het Financieele Dagblad onthult echter in 2012 dat M. samen met een compagnon nog eens een miljoen euro heeft verdiend aan de verkoop. Het betreft een hoogst ongebruikelijke betaling van de makelaar van koper IVG, Savills. M. en zijn compagnon krijgen het geld omdat zij IVG hebben voorgesteld om Savills in te huren. Savills weigert later echter om te betalen voor die opmerkelijke deal, waarop M. naar de rechter stapt. De rechter stelt M. in het gelijk, maar voor KPMG is de schade dan al aangericht. Van Everdingen zegt tegen het FD 'volledig verrast te zijn door deze rare constructie.' De advocaat van Fred M., Guido de Bont, laat weten dat M. 'altijd de belangen van het project voor ogen heeft gehouden en heeft gehandeld naar aanleiding van de inhoud van gesloten overeenkomsten. Ik ken mijn cliënt en weet zeker dat hij geen proleet is, en daar evenmin voor kan worden aangezien.'

    'Een in- en inkeurige man'

    De reputatie van KPMG is danig aangetast door de gebrekkige accountantscontroles en door de vastgoedavonturen. Toch benadrukken gemeentesecretaris Schurink en architect Van der Schalk dat de accountants zich altijd netjes hebben gedragen bij de bouw. 'Ton Wassing, die namens KPMG verantwoordelijk was voor de bouw, was een typische accountant, een in- en inkeurige man. Van hem zou ik ongezien een tweedehands auto kopen,' zegt Schurink. Wassing overleed vorig jaar.
    'Er was zelden iemand anders van KPMG bij betrokken. Dat verbaasde mij'
    'Ton leefde voor het nieuwe gebouw, het was zijn levenswerk,' zegt Van der Schalk. 'Ik had dagelijks contact met Ton. Maar het gekke is: ik had voornamelijk contact met hem en zijn assistente. Er was zelden iemand anders van KPMG bij betrokken. Het bestuur werd incidenteel ingelicht. Dat verbaasde mij, omdat het toch een van de grootste bouwprojecten in Nederland was. Er wordt veel geld verdiend door projectontwikkelaars, maar als je ziet wat voor werk het is, hoeveel gevecht je moet leveren. Bij KPMG deed Ton Wassing dat allemaal in zijn eentje en hij had daarnaast ook nog eens zijn controleklanten.'

    Nog een ABC-transactie

    Hoewel KPMG het merendeel van zijn vastgoedmiljoenen verdient met de Bovenlanden en Langerhuize (in totaal 56 miljoen euro), verdient het accountantskantoor ook nog wat bij met een ABC-transactie aan de Zuidas en aan projectontwikkeling in Rotterdam. Op 1 april wordt het oude betonnen hoofdkantoor aan de Zuidas door KPMG opgekocht en doorverkocht aan Breevast voor 25,5 miljoen euro. Hoewel KPMG al ruim tien jaar weg is uit dat pand, hebben ze toch gebruik gemaakt van een optie in hun huurcontract, waarin staat dat ze de mogelijkheid hebben om het op 1 april te kopen. KPMG wil niet zeggen hoeveel winst er is gemaakt op die transactie, maar uit een oude jaarrekening blijkt dat de winst niet hoger heeft kunnen liggen dan 1,2 miljoen euro.
    KPMG doet projectontwikkeling voor pand waar het geen eigenaar van is
    In Rotterdam is KPMG mede-projectontwikkelaar van zijn nieuwe onderkomen Victoria. Opvallend is dat KPMG daar geen eigenaar is van de grond en ook maar een deel van het pand zal gaan huren. De accountantsreus leent 46 miljoen euro voor de bouw en levert het pand in 2008 op aan de eigenaar, voor 49 miljoen euro. KPMG huurt driekwart van de gebouwde 22.000 vierkante meter. De overige 6.000 vierkante meter staat al sinds de oplevering leeg. Maar niet alleen bij Victoria bouwde KPMG voor leegstand. KPMG zit in zijn huidige hoofdkantoor Langerhuize wel erg ruim in zijn jasje. Als projectontwikkelaar was het voordelig om zo veel mogelijk te bouwen en als eigenaar was een groot pand bij verkoop ook aantrekkelijker. Daarnaast had KPMG als huurder geen prikkel om een goedkoop huurcontract te sluiten: hoe hoger de huur, hoe hoger immers de verkoopopbrengst, waarvan de winst zou worden uitgekeerd aan de partners. Maar wat als projectontwikkelaar en eigenaar voor KPMG erg voordelig was, breekt de huurder KPMG nu op: het pand blijkt te groot. Het accountantskantoor heeft een van de torens van Langerhuize leeggeruimd en de vrijgekomen 7.000 vierkante meter te huur gezet. KPMG zegt de originele huurprijs van 215 euro per vierkante meter recent omlaag onderhandeld te hebben tot 175 euro per vierkante meter. Dat betekent dat de accountants, zolang er geen onderhuurder is gevonden, jaarlijks ruim 1,2 miljoen euro kwijt zijn aan overbodige huur.

    Bijna helft van KPMG-projecten staat leeg

    De Bovenlanden staat sinds het vertrek van KPMG in 2010 leeg. Het markante pand van 50.000 vierkante meter is inmiddels het symbool geworden van de kantorenleegstand in Nederland en van de perverse prikkel die het aantrekkelijk maakt om een spiksplinternieuw pand te betrekken, terwijl het oude pand leeg achterblijft. De Bovenlanden, Langerhuize en Victoria; van alle panden waar KPMG betrokken was bij de ontwikkeling, staat inmiddels bijna de helft van het aantal vierkante meters leeg. In totaal zijn de panden 130.000 vierkante meter groot (zo’n twintig voetbalvelden).
    Drie van de zeven bestuurders komen inmiddels van buiten
    In de top van KPMG heeft dit jaar een kaalslag plaatsgevonden, na alle schandalen. Marc Hogeboom is de enige bestuurder die de storm heeft overleefd en er langer dan een jaar zit. Drie andere bestuurders traden dit jaar terug. Met oud-ING-topman Jan Hommen is voor het eerst in de geschiedenis een topman van buiten aangetrokken.  In totaal komen inmiddels drie van de zeven bestuurders van KPMG van buiten de eigen organisatie. Bestuurders van KPMG mogen sinds kort ook niet meer meedelen in de winst van het bedrijf, in de hoop dat zij daardoor de kwaliteit van hun werk weer boven geldelijk gewin gaan stellen. KPMG zegt geen vastgoedplannen meer in de pijplijn te hebben, maar torst nog wel de leegstand en de fraudeverdenking van de eerdere vastgoedavonturen met zich mee.
    'Het is absolute onzin om te zeggen dat vastgoed ten koste is gegaan van onze boekencontrole'
    Jan van Rooijen, die ruim tien jaar geleden wegging bij KPMG, zegt dat het ook met de wijsheid van nu niet gek is wat KPMG heeft gedaan. 'Vastgoed is inderdaad niet onze core-business, maar dat is het voor een koekjesfabriek ook niet. Toch hoort een zorgvuldig huisvestingsbeleid bij een onderneming. KPMG zat destijds verspreid over vier vestigingen in Amsterdam, dus concentratie van die kantoren was heel logisch. Het is absolute onzin om te zeggen dat het vastgoed ten koste is gegaan van onze boekencontrole. In die tijd was het heel rationeel.'

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Volg Joris Heijn
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren