Orthodontiepraktijken boeken de laatste jaren een heel opmerkelijke omzetstijging. Hoewel de tarieven met ruim een derde zijn verlaagd, wordt er nu soms meer omzet gedraaid dan in de periode voor de prijsdaling. Die plotselinge stijging berust niet op toeval. Sommige orthodontisten blijken de inkomsten via sluiproutes te verhogen.

    De orthodontie vormde enkele jaren geleden een interessante proeftuin voor het vrije-prijzenexperiment in de zorg. Vanaf 1 januari 2012 worden tarieven niet meer door de overheid vastgesteld, maar is iedere orthodontist en tandarts vrij zijn eigen prijzen te hanteren. Minister Schippers veronderstelde dat het drie jaar durende experiment zou leiden tot een verbetering van de behandelkwaliteit, meer innovatie en keuzeninformatie en scherpere prijzen. De vrijemarktdroom van de minister werd echter ruw verstoord. Uit de eerste evaluaties bleek dat tarieven fors stegen, patiënten onvoldoende geïnformeerd werden en de mondzorg niet open stond voor patiënten die shoppen voor een dure behandeling. De Tweede Kamer greep in, en het experiment werd al na een jaar gestaakt.

    De Nederlandse Zorgautoriteit grijpt in

    Aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de taak om in te grijpen. Zij toonde zich een strenge marktmeester en dwong een tariefdaling af. Stapsgewijs werden de prijzen in twee jaar tijd teruggedrongen met 32 procent, tot grote onvrede van orthodontisten die zeiden te vrezen dat praktijken hun deuren moeten sluiten en de toegang tot zorg zou worden belemmerd. Beugeldragend Nederland zou daarentegen goedkoper uit moeten zijn door de gelimiteerde tarieven, tot opluchting van de zorgverzekeraar en de bijbetalende ouders.

    Willen patiënten echt een duurdere beugel of speelt er meer?

    De werkelijkheid blijkt echter anders. Om te beginnen blijkt de vrees van orthodontisten ongegrond. Er sluiten in de jaren na de tariefsverlaging helemaal geen praktijken de deuren. Integendeel: het gemiddelde aantal patiënten van een orthodontiepraktijk groeit en er worden meer beugelbehandelingen gestart. Ook de omzet van de branche stijgt zelfs. Hoewel het slechts een lichte stijging betreft, vindt de NZa het toch opmerkelijk omdat de tarieven in de periode ervoor meer dan 30 procent hoger waren. Volgens de orthodontisten komt dat omdat de mensen bewust kiezen voor duurdere beugels, die innovatiever en beter zijn. De Zorgautoriteit constateert inderdaad dat de kosten van materiaal en techniek flink zijn gestegen. Toch wantrouwt zij de verklaring van de orthodontisten, want het is wel erg toevallig dat die stijging precies inzet op het moment dat tariefsverlaging in werking treedt. Daarom wordt er in maart 2015 een onderzoek ingesteld in samenwerking met de Consumentenbond. Willen patiënten echt een duurdere beugel of speelt er meer?

    Shoppen voor een beugel loont

    ‘De stelling dat consumenten zelf kiezen voor duurdere behandelingen klopt niet,’ aldus Sandra de Jong, woordvoerder van de Consumentbond. ‘Zij werden niet goed voorgelicht over behandelingsmogelijkheden en prijzen en konden dus geen eigen keuze maken. Veelal wordt de behandeling uitgevoerd die de zorgverlener voorstelt, zonder dat consumenten de alternatieven kennen.’ Dat blijkt uit de reacties die het meldpunt van de Consumentenbond ontving. In totaal werden er zo’n 600 vragenlijsten ingevuld door ontevreden cliënten. Ook de NZa komt tot die conclusie: ‘Het blijkt in de praktijk helemaal niet dat patiënten per se een innovatievere of duurdere beugel willen’, zegt woordvoerder Annelies van Dijk.

    Dat goede keuze informatie van belang is, blijkt uit een van de praktijkverhalen die bij het meldpunt binnenkwamen. Het was geschreven door een ouder die door te shoppen flink wat geld wist te besparen. ‘Ik vroeg de orthodontist om een offerte, die krijgen we met moeite, maar er werd geen enkel alternatief besproken. Volgens de bewuste orthodontist bestond er ook geen alternatief. Uiteindelijk zijn we met onze zoon bij een andere orthodontist beland. Die bood wel een alternatief. In plaats van een standaard procedure met slotjes en een aantal jaar behandeling á 5000 euro is onze zoon nu geholpen met een blokbeugel voor ’s nachts die inclusief check-ups 750 euro kost.’

    Orthodontisten mogen in principe alleen de kostprijs van het materiaal declareren

    Truc met tussen-bv

    Orthodontisten mogen in principe alleen de kostprijs van het materiaal declareren. Sommigen weten die regel echter handig te omzeilen: Zij bedienen zich van een truc met een papieren tussen-BV, zo onthult een ingewijde in de mondzorg. Orthodontiepraktijken kopen niet rechtstreeks het materiaal in bij een leverancier, maar roepen een bv in het leven die op naam staat van een partner of familielid. Die BV koopt de benodigde materialen ergens in het buitenland, gooit daar een opslag op  die varieert van enkele tientallen procenten tot een verdubbeling en verkoopt het materiaal weer door aan de orthodontiepraktijk. Zo wordt het materiaal ineens een stuk duurder; de behaalde winst vloeit via een achterdeur terug naar de orthodontist.

    Ook inkoopkortingen blijken lang niet altijd terug te vinden op de factuur. Orthodontisten weten door inkoopcombinaties of bulkaankoop lucratieve kortingen te bedingen op materiaal, maar die worden niet doorberekend aan de klant. Zo betaalt de nietsvermoedende patiënt veel te veel geld voor een beugel.


    Annelies van Dijk, NZa

    "We kunnen wel spreken van sterke vermoedens dat papieren tussen-bv’s worden gebruikt"

    Momenteel doet de NZa onderzoek naar een keten van orthodontiepraktijken in de Randstad. Hier zijn praktijken geconstateerd die overeenkomen met wat onze bron in de mondzorg vertelt. Door gesjoemel met materiaal- en techniekkosten zouden patiënten teveel betalen. Naar verwachting zal het enkele maanden duren voordat het onderzoek is afgerond; woordvoerder Annelies van Dijk kan daarom nog niet inhoudelijk op de zaak ingaan. De truc met de papieren tussen-bv klinkt haar echter wel bekend in de oren. ‘We hebben daar geen cijfers over, omdat het hebben of het oprichten van een bv niet strafbaar is. Daarom weten we niet of het aantal bv’s in de mondzorg is toegenomen sinds de tariefverlaging. Toch kunnen we wel spreken van sterke vermoedens dat die papieren tussen-bv’s worden gebruikt.’

    Bewust winst opdrijven

    Zorgverzekeraars maken zich eveneens al enige tijd zorgen over de stijgende kosten van orthodontie. De drie grootste zorgverzekeraars — Achmea, VGZ en CZ — constateerden dat veel beugels in twee keer geplaatst worden in plaats van in één keer.  Zo zegt een woordvoerder van VGZ: ‘Vóór de tariefverlaging zagen we dat de meeste beugels in één keer werden geplaatst, nu hebben orthodontisten daar vaak twee keer voor nodig.’ Daardoor kunnen ze een hoger tarief rekenen.

    Het blijkt een zware kluif voor de zorgverzekeraars om een sluitende conclusie te verbinden aan de verdachte cijfers

    Ook is de gemiddelde tijd dat mensen een beugel dragen gestegen, van 2,3 naar 2,7 jaar. Het aantal mensen dat meerdere beugels draagt is verdubbeld. Des te meer reden om het vergrootglas te richten op de sector. Toch blijkt het een zware kluif voor de zorgverzekeraars om een sluitende conclusie te verbinden aan de verdachte cijfers. Zij zijn niet aanwezig in de behandelkamer en beschikken niet over de expertise van de orthodontist. Ingrijpen is volgens de verzekeraars al helemaal onmogelijk. aangezien orthodontisten en tandartsen geen contracten sluiten met de verzekeraar. Opereren op de rand van de wet is dus kinderlijk eenvoudig.

    Hans Scholten is woordvoerder bij de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde (KNMT). Hij kent geen praktijken die zich van dit soort trucjes bedienen. ‘Wij zijn ook geen opsporingsorganisatie. Maar wij vinden wel dat de kostprijs één op één moet worden doorberekend aan de klant. Gebruik van papieren tussen-bv’s keuren wij niet goed.’ Over de plotselinge omzetstijging verklaart Scholten: ‘Gelijktijdig met de tariefverlaging trad een andere financieringssytematiek in werking. Voorheen declareerde een orthodontist een prijs waarin alles zat inbegrepen, dus ook het materiaal. Nu worden die zaken los in rekening gebracht, waardoor ruimte komt voor het gebruik van andere, betere en comfortabele materialen; daardoor ligt de patiënt bijvoorbeeld minder lang in de stoel. Omdat de tarieven lager zijn, maken mensen gebruik van de extra ruimte die zij hebben binnen de aanvullende verzekering. Zij kiezen voor dit soort nieuwe mogelijkheden.’

    FTM confronteert Scholten met de onderzoeken van de Consumentenbond en de NZa, die juist aantonen dat er orthodontisten zijn die de nieuwe duurdere materialen gebruiken terwijl de patiënt nauwelijks keus krijgt. Scholten: ‘Het is wel de bedoeling dat orthodontisten de patiënt informeren over de mogelijkheden en prijsverschillen.’ Het is echter zeer de vraag of deze woorden veel effect hebben. De KNMT heeft nauwelijks middelen om de aangesloten orthodontisten te bewegen tot gunstigere tarieven of betere prijsinformatie. ‘We kunnen hooguit een lid royeren.’

    Meld je aan en doe mee!

    Zorgpanel

    Dit artikel is tot stand gekomen naar aanleiding van tips in het Follow the Money zorgpanel. 

    Samen met onze lezers willen we in ons zorgpanel onderzoek doen met als centrale vraag: 'Wat maakt onze zorg zo duur?' In dit panel komen thema's als bureaucratie, verspilling, maar ook toegankelijkheid aan bod. Iedereen kan en mag meedoen. Daarbij maakt het niet uit of je betrokken bent als professional, patient of als vrijwilliger of mantelzorger. De zorg raakt ons tenslotte allemaal. We betalen er ook allemaal voor. Je input willen we aanwenden voor het maken van diepgravende onderzoeksjournalistiek.

    Doe daarom mee aan ons zorgpanel: beantwoord vragen, stuur ons tips en doe mee aan discussies over actuele thema’s.

    Meer info

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jeffrey Stevens

    Gevolgd door 685 leden

    Jaagt op mensen en systemen die de Nederlandse zorg schade toebrengen.

    Volg Jeffrey Stevens
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Wat maakt onze zorg zo duur?

    Gevolgd door 1632 leden

    In het dossier 'wat maakt onze zorg zo duur?' doen wij onderzoek naar de zorgkosten. Ieder jaar geven we met z'n allen weer m...

    Volg dossier