Het doorschuiven van de rekening

    ‘De rekening mag niet bij onze kinderen en kleinkinderen worden gelegd.’ Columnist Robin Fransman kromt zijn tenen bij deze politieke dooddoener. En betoogt waarom dat nu juist wél gebeurt.

    “We moeten het begrotingstekort nu terugdringen, want we moeten de rekening niet doorschuiven naar volgende generaties”. Het is een tekst die we de afgelopen maanden veel gehoord hebben en nooit, nooit, nooit wordt er op doorgevraagd. Het klinkt immers zo logisch, het is een mooi moreel principe en klinkt ook nog eens lekker slagvaardig: niet doorschuiven, maar aanpakken!

    Ik droom van een keer lekker doorvragen. Hoe bedoelt u doorschuiven naar volgende generaties? Bedoelt u doorschuiven naar de jongeren die nu afstuderen en geen baan kunnen vinden? Of naar de laag opgeleiden jongeren die verdrongen worden door hoogopgeleiden? Doen we het voor hen? Of bedoelt u de kinderen van ouders die nu hun baan verliezen en in armoede opgroeien? De kinderen van gezinnen met betalingsachterstanden? Kinderen waarvan de ouders hun huis gedwongen moeten verkopen? Of bedoelt u de nog ongeboren kinderen? Voor de kinderen die vanaf 2040 belasting gaan betalen? Daar komen er in ieder geval minder van, want door de crisis dalen de geboortecijfers en dat tast pas echt de toekomstige groei aan. En als we geen schulden moeten nalaten aan volgende generaties, mogen we dan wel nu het aardgas uit Groningen gebruiken? Moeten we het gas niet voor hen bewaren? Of de opbrengsten voor volgende generaties bewaren? Voor altijd en eeuwig?

    Economische onzin en halve moraliteit
    Onze kinderen en kleinkinderen erven alles. Ze erven onze schulden, maar vooral ook onze bezittingen, de huizen, de wegen, de bruggen, de scholen, de universiteiten, de instituties, de bedrijven en bovenal, alle kennis en wetenschap.
    Wie van zijn ouders een erfenis krijgt waarvan de netto waarde negatief is, heeft het recht om deze erfenis te weigeren. Dat maakt het niet gratis, want de schulden van de nalatenschap komen dan bij de schuldeisers terecht. Maar een erfenis van een groot huis met een kleine hypotheek, daar zullen de meeste mensen geen nee tegen zeggen.
    Hier komen we dan ook bij het leidende morele principe: elke generatie is verantwoordelijk voor de eigen schulden, schuld mag je niet doorschuiven. Maar het gaat daarbij wel om de netto schuld, na verrekening met de bezittingen. En dat is een enorm bedrag. Nederland bulkt van de centen. Het netto vermogen van huishoudens exclusief de pensioenen is netto 160 duizend euro per huishouden, de netto vermogenspositie van de overheid is ongeveer 400 miljard, en de netto positie van bedrijven is 750 miljard. Oja, en dan hebben we ook nog 1.100 miljard in pensioenregelingen zitten. In Nederland hebben we al met al zo een 1800 miljard schuld en 3500 miljard aan bezittingen. En dan reken ik kunst en juwelen niet mee. Hoezo doorschuiven van de rekening? Doorschuiven van de poet is een betere benadering. Dat is ook het essentiële verschil tussen Nederland en landen als Portugal, Griekenland en Spanje. Wij hebben netto een flink vermogen, zij hebben netto schuld. Wij hebben een concurrerende economie, zij niet. Wij kunnen dus een keuze maken, wij zijn niet gedwongen tot korte termijn bezuinigingen.
    Het is zeker niet onze plicht om grote vermogens aan de kinderen na te laten. Er zijn zelfs mensen die denken dat je daar jongeren helemaal geen plezier mee doet, het maakt verwend, lui en afhankelijk van derden. Wat je moet nalaten aan je kinderen is vooral een goede opleiding, baankansen, ruimte voor ondernemen, degelijke instituten en graag ook een samenleving met een hoge graad van sociale harmonie.

    Focus op afbouwen private schulden
    Dit is geen betoog voor hersenloos geld uitgeven door de Staat. Wel een betoog voor beleid waarover nagedacht is. Van alle schuld in Nederland is maar een kwart staatschuld en driekwart zijn private schulden. En van alle rentelasten in Nederland is 10 miljard voor de staatsschuld en 75 miljard voor de private schuld. Want op de staatsschuld betalen we ruim 2 procent rente en op de private schuld een kleine 6 procent. En ja, de schulden in Nederland zijn inderdaad te hoog en we moeten dus ook aflossen.
    Maar het is veel beter en veel goedkoper om eerst de private schuld af te bouwen. Dat leidt veel sneller tot lagere rentes, lagere rentelasten, sterkere banken en meer consumentenvertrouwen. En zo tot meer ruimte voor bestedingen en investeringen. Je zit toch lekkerder in je vel met een hypotheekschuld waar de kop van af is. En dat geldt dubbel voor de 1 miljoen huishoudens die met hun huis onder water staan. Het zijn de te hoge private schulden die de crisis hebben veroorzaakt en die zijn nog steeds de grootste kwetsbaarheid van de Nederlandse economie. De staatsschuld is ons grootste probleem niet.
    Platte lastenverzwaringen en loonmatiging zijn daarom totaal contraproductief. Het grote koopkrachtverlies leidt tot minder ruimte voor private huishoudens en ondernemingen om rente en aflossing te betalen, tot wanbetalers, faillissementen, werkloosheid, dalende woningprijzen en kwetsbare banken. Dat gaat ten koste van huidige en toekomstige generaties. Het is eigenlijk gewoon doorschuiven.
    We hebben beleid nodig waarbij de begrotingstekorten een aantal jaren stabiel blijven, dat geeft ruimte voor beleid dat huishoudens aanzet om schulden af te lossen en het verstrekt gezinnen de financiële ruimte om dat ook daadwerkelijk te doen.
     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Robin Fransman

    De dwarse denker Robin Fransman was jarenlang adjunct-directeur bij Holland Financial Centre (HFC). Daarvoor werkte hij onder...

    Volg Robin Fransman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren