Hoe Edith Schippers dreigde te struikelen over haar eigen geesteskind

    De VVD trekt alles uit de kast om alsnog aan de vrije artsenkeuze te morrelen - praktisch het geesteskind van liberaal Edith Schippers zelf. Daarbij wordt ook de grens van de democratie niet gerespecteerd. Waar zijn die liberale idealen gebleven?

    Na jaren keihard politiek handwerk was het minister Edith Schippers bijna gelukt om artikel 13 van de Zorgverzekeringswet te wijzigen. Het ooit bijna heilige principe van vrije artsenkeuze had ze als een ware Iron Lady bijna de nek omgedraaid. Dat is politiek krachtvertoon: een maatregel waar zowel in de zorg als in de samenleving niemand op zit te wachten er toch door zien te krijgen. 'Sterk leiderschap' noemen politieke commentatoren dat. En dat gaat niet vanzelf. Brancheorganisaties moeten overtuigd worden mee te werken, de boodschap moet in wat voor een vorm dan ook aan het publiek verkocht worden en politieke allianties zijn nodig waarin voormalig tegenstanders ineens bondgenoten worden. Alles leek eindelijk in kannen en kruiken nadat het wetsvoorstel deze zomer de Tweede Kamer passeerde. Maar toen stemde een meerderheid van de Eerste Kamer alsnog tegen. Verdomde democratie ook. Drie tot inkeer gekomen PvdA-senatoren hielpen de overige 35 tegenstemmers aan een meerderheid om het wetsvoorstel te verwerpen. Guusje ter Horst, Marijke Linthorst en Adri Duivesteijn verklaarden achteraf niet achter de wetswijziging te staan omdat die de positie van de zorgverzekeraar volgens hen onevenredig zou versterken. Daaraan werden ze de afgelopen maanden veelvuldig herinnerd door acties van zorgverleners, vakbonden, de Consumentenbond en zelfs twee kleine zorgverzekeraars.

    Perverse gevolgen

    Een te machtige positie voor de verzekeraar: dat blijft de kern van het verzet tegen dit voorstel. Zorgverleners vrezen een overmaat aan sturingsmacht van verzekeraars. Als alles van een contract af gaat hangen, krijgt de zorgverzekeraar meer invloed op de uitvoering van de zorg. Artsen bepalen liever zelf hoe zij hun vak uitoefenen.

    Patiënten zijn bang de mogelijkheid te verliezen om zelf voor een zorgverlener te kiezen; de verzekeraar zou na wijziging van artikel 13 niets meer hoeven te vergoeden voor ongecontracteerde zorg. Kleine zorgverzekeraars wijzen op de perverse gevolgen die teveel macht voor hun grotere collega's met zich meebrengt.

    Het idee dat de macht van de zorgverzekeraar niet teveel door mag schieten speelt Edith Schippers nu dus parten. En dat is ironisch, want het is precies de opvatting die zij er zelf ooit op nahield. Sterker nog: het was Schippers die pleitte voor artikel 13 in de huidige vorm.

    Edith Schippers anno 2004

    De Edith Schippers uit 2004 was een veelbelovend jong VVD-kamerlid. De ambitieuze politica was een paar jaar eerder secretaris van de VVD-commissie volksgezondheid geweest en mengde zich fanatiek in het debat over het nieuwe zorgstelsel dat in 2006 gestalte zou krijgen. Keuzevrijheid en de juiste prikkels moesten het nieuwe stelsel tot een succes maken, getuige haar inbreng in het debat over het wetsvoorstel tot wijziging van de Ziekenfondswet.
    'Ik acht het essentieel dat de verzekerde zijn keuzevrijheid behoudt en slechts wordt aangeslagen voor de meerprijs van zijn keuze als hij kiest voor een niet-gecontracteerde zorgaanbieder'
    Zorgverzekeraar en zorgverlener moesten volgens Schippers geprikkeld worden om kwaliteit voor een lage prijs te leveren, met daarbij de verzekerde/patiënt als corrigerende factor. Het was voor haar reden om te pleiten voor behoud van de restitutiepolis, maar ook voor artikel 13 van de Zorgverzekeringswet zoals dat er nu uitziet. Ongecontracteerde zorg zou volgens haar weliswaar niet evenveel mogen kosten als gecontracteerde zorg, maar keuzevrijheid was volgens Schippers van essentieel belang: 'In de memorie van toelichting wordt gesteld dat een verzekerde die kiest voor een andere zorgaanbieder dan de zorgverzekeraar heeft gecontracteerd, de kosten voor eigen rekening zal moeten nemen. Ik acht het essentieel dat de verzekerde zijn keuzevrijheid behoudt en slechts wordt aangeslagen voor de meerprijs van zijn keuze als hij kiest voor een niet-gecontracteerde zorgaanbieder.'

    Back to the future

    Wat is er met de vrijheidslievende visie van Schippers gebeurd? Prikkels en keuzevrijheid zijn vervangen door sturingsmacht en economische dwang. Waar de vrije markt niet de gewenste uitkomsten biedt, moet de wet volgens Schippers nu aangepast worden om die markt voor het gros van de spelers - zorgverleners en patiënten - nu juist minder vrij te maken. Keuzevrijheid lijkt alleen nog van belang voor de toch al machtige zorgverzekeraars. Het staat haaks op de evenwichtige markt die Edith-Schippers-uit-2004 nog voor ogen had. De draai van Edith Schippers is een treffende illustratie van hoe het ons zorgstelsel zelf verging de afgelopen tien jaar. Het liberale ideaal van een relatief zelfregulerend systeem vol prikkels die voor optimale kwaliteit tegen een goede prijs zouden zorgen, is in de praktijk verworden tot een strak bestuurd, duur en bureaucratisch monstrum waarin de grote verzekeraars praktisch een oligopolie vormen en aanbieders fuseren tot logge instellingen. Het kind is kortom met het badwater weggespoeld.

    Weer achterkamertjes overleg

    Datzelfde leek te gebeuren met de democratische idealen van coalitiepartners VVD en PvdA. Met kennelijk lede ogen ziet VVD-er Frans Weisglas aan hoe zijn partijgenoten een besluit van de Eerste Kamer in achterkamertjes proberen terug te draaien. Het kabinet moet of uitkomst democratisch proces in Eerste Kamer aanvaarden, of aftreden, stelt de oud-kamervoorzitter. Het achterkamertjesoverleg dat nu plaatsvindt, geeft volgens hem geen pas. weistwit In plaats daarvan dreigde de VVD uit het kabinet te stappen als er niet alsnog een akkoord wordt bereikt. Donderdag werd de druk op de zieke senator Adri Duivesteijn maximaal opgevoerd om op zijn principiële tegenstem terug te komen. Eerder overtuigde de partijleiding van de PvdA Duivesteijn er op soortgelijke wijze van om alsnog met de woonplannen van het kabinet. Tegenover Vrij Nederland vertelt de senator dat Lodewijk Asscher hem over de streep trok door hem ervan te overtuigen dat het land anders in chaos zou vervallen.

    Dág liberale idealen

    Het zijn praktijken die in een democratie niet passen. De peilingen lieten voor de kabinetscrisis al zien dat VVD en PvdA samen maarliefst 41 zetels verloren ten opzichte van de verkiezingen. De dwarse PvdA-senatoren weigeren echter tot nu toe om op voorhand in te stemmen met een nieuwe zorgwet. Het kabinet kwam donderdagavond met een nieuw voorstel, dat probeert alsnog de afgesproken machtstoename voor verzekeraars te bereiken. Dat dus ook opnieuw beoordeeld zal moeten worden door de Eerste Kamer. Daarbij zou het dus opnieuw mogelijk zijn dat het wetsvoorstel verworpen wordt. Het kabinet dreigt in dat geval met een Algemene Maatregel van Bestuur alsnog de 'gewenste machtsverhouding' tussen verzekeraars, zorgverleners en patiënten te bewerkstelligen. Doordouwen dus.
    'Is het nou wel zo’n goed idee gebleken om de zorgverzekeraar de zeggenschap toe te bedelen over de inrichting van ons stelsel?'
    Edith Schippers was bijna gestruikeld over haar eigen geesteskind - en dat risico bestaat dus nog steeds. Misschien zou ze er goed aan doen om in plaats daarvan de bezwaren die in de zorg leven over de macht van zorgverzekeraars serieus te nemen. Is het nou wel zo'n goed idee gebleken om de zorgverzekeraar de zeggenschap toe te bedelen over de inrichting van ons stelsel? Valt er misschien wat voor te zeggen om de regie wat meer neer te leggen bij de mensen die de zorg moeten uitvoeren? Is er een vorm te vinden waarin niet steeds meer controlemechanismen nodig zijn om te sturen op uitkomst? Dan valt er misschien nog iets wezenlijks te redden van de liberale idealen van de Edith Schippers van tien jaar geleden.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 1251 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren