© AFP / Odd Andersen

Hoe een Brits PR-bedrijf met soaps en jihadfilmpjes Irak moest veroveren

Het Britse PR- en communicatiebureau Bell Pottinger ontving voor een geheime missie honderden miljoenen dollars van het Amerikaanse leger. Met nieuwsverhalen en het schrijven van soap-scripts moest het na de inval van Irak de ‘hearts and minds’ van de Irakezen veroveren. Onderzoeksjournalisten van het Bureau of Investigative Journalism en The Sunday Times onthulden de gigantische, maar heilloze propagandamachine.

‘Wanneer hoor ik of ik het ben geworden?’ Video-editor Martin Wells begeeft zich op een vrijdag na een sollicitatiegesprek van twintig minuten alweer richting de uitgang. Hij staat dan nog op de zesde verdieping van een gebouw midden in de Londense City, omringd door beveiligers. Een dag eerder is hij door een tussenpersoon benaderd voor een functie in het buitenland. ‘Oh, je hebt de baan al hoor. De tickets mailen we je later vandaag nog. Maandag zit je in Bagdad.’

Zo start voor Wells een avontuur in Irak. Hij denkt daar nieuws te moeten verzamelen voor het Amerikaanse leger. Aangekomen werkt hij echter naar eigen verbazing in een gebouw waar strenge veiligheidsvoorschiften gelden: geen enkele bezoeker, ongeacht rang, mag zomaar een ruimte binnenlopen. Een klop op de deur en wachten tot iemand je komt halen, dat is het protocol. Wells komt er al snel achter dat zijn operatie meer behelst dan nieuwsvergaring — en dat zijn organisatie jaarlijks meer dan 100 miljoen dollar ter beschikking staat.

Een klop op de deur en wachten tot iemand je komt halen, dat is het protocol.

Dubieuze klantenkring

Het Amerikaanse leger schakelt na de inval in Irak in 2003 het Britse PR- en communicatiebureau Bell Pottinger in voor een omvangrijke media-operatie. Het bureau is opgericht door Timothy Bell, die jaren ervoor Margret Thatcher aan de macht heeft geholpen. Met Bells beroemde verkiezingsslogan ‘Labour isn’t working’ wisten de conservatieven in 1979 de verkiezingen te winnen. In 1989, een jaar voor de val van Thatcher, richtte hij zijn eigen PR-bureau op. Naast communicatie verzorgde het bureau ook politieke lobbydiensten. Het grote kantoor werkt voor veel grote bedrijven en voor personen die niet allemaal van onbesproken gedrag zijn. Zo behoorden onder meer enkele Pinochet-vertrouwelingen, Saoedische prinsen, de Wit-Russische dictator Alexander Lukashenko en Asma Assad — vrouw van de Syrische president Bashar Al-Assad — tot de klantenkring van het kantoor.

Met de opdracht van het Amerikaanse leger krijgt Bell Pottinger een van de lucratiefste PR-contracten ooit in handen. Tussen 2007 en 2011 ontvangt het bedrijf zo’n 540 miljoen dollar. Het meeste geld gaat op aan kosten voor de werkzaamheden van medewerkers in het bezette land. Zelf houdt het bedrijf jaarlijks 20 miljoen dollar over aan de operatie. Dat blijkt uit stukken die onderzoeksjournalisten van het Bureau for Investigative Journalism en The Sunday Times hebben ingezien. De geheime propaganda-operatie wordt door een aparte divisie van het bedrijf uitgevoerd. Op het hoogtepunt zijn er 60 medewerkers in Bagdad gestationeerd, met nog een kleine 200 lokale ondersteunende stafmedewerkers.

Soaps en jihadvideo’s

Voor die honderden miljoenen levert het PR-bedrijf drie diensten. Ten eerste maakt het nieuwsvideo’s voor lokale televisiestations. De westerse medewerkers proberen zo authentiek mogelijke video’s te produceren, waardoor het lijkt alsof lokale journalisten ze hebben gemaakt. Uiteraard moet de Amerikaanse bezetter daarbij goed afsteken en het normale leven onder de aandacht worden gebracht. Video’s tonen bijvoorbeeld hoe snel het dagelijks leven weer wordt opgepakt na een bomaanslag. Daarnaast produceert het bedrijf pr-filmpjes om mensen van terrorisme af te houden. Soap-series worden ingezet om de Irakezen op het rechte pad te houden. Een plotlijn waarin een jongen het terrorisme afzweert en goed terecht komt, moet de bevolking laten inzien dat vredelievende burgers ook succesvol kunnen zijn.

Niet alle pr-activiteiten zijn gericht op het grote publiek. Bell Pottinger levert ook een belangrijke bijdrage in het verzamelen van intelligence, vertelt Wells: voor de Amerikaanse defensie maakt het bedrijf video’s die terrorisme verheerlijken en compilaties van Al-Qaida-propaganda. Deze video’s worden vervlgens door Amerikaanse mariniers tijdens invallen via CD's verspreid. In de chaos die bij de invallen ontstaat, laten de soldaten het materiaal stiekem achter. Medewerkers van Bell Pottinger hebben de filmpjes zo gecodeerd dat ze alleen met RealPlayer kunnen worden afgespeeld. Dit programma maakt verbinding met het internet, en zo kan het leger precies achterhalen wie naar de filmpjes kijkt. De verspreiding van de CD’s wordt zodoende nauwgezet gevolgd, waardoor netwerken van jihadpropaganda in beeld komen. Exemplaren van de filmpjes eindigen onder meer in Syrië en de Verenigde Staten.

De westerse medewerkers proberen video’s te produceren waarvan het lijkt of lokale journalisten ze hebben gemaakt

Weggegooid geld

De onderzoeksjournalisten concluderen echter dat alle propaganda weinig heeft opgeleverd: de Amerikaanse invasie in Irak is uitgelopen op een regelrechte ramp. Meer dan 150.000 mensen zijn door geweld om het leven gekomen tijdens de oorlog, een derde daarvan tijdens de periode waarin Bell Pottinger in het land actief is geweest. Irak wordt nog altijd verscheurd door sektarisch geweld. De vele honderden miljoenen dollars lijken daarmee dus weggegooid geld te zijn.

Bell Pottinger is er wel rijk van geworden, maar heeft in het jaar dat de activiteiten voor het Amerikaanse leger zijn geëindigd wel de speciale en winstgevende conflict resolution-afdeling gesloten. In 2012 is het bedrijf van eigenaar veranderd na een management buy-out. Op het eigen front is het bedrijf dus wel als winnaar uit een oorlog met vele verliezers gekomen.

Verder lezen: 'Fake News and False Flags' op The Bureau of Investigative Journalism

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Pieter van der Lugt

Gevolgd door 251 leden

Pieter van der Lugt (1990) studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit. Tijdens zijn studie zette hij zijn eerste sta...