Hoe meer toezichthouders, hoe minder toezicht

    De beoogde bankenunie van Mario Draghi is een naïeve jongensdroom volgens columnist Pieter Lakeman. Meer toezicht staat namelijk niet gelijk aan beter toezicht.

    Europa moet zo snel mogelijk werk maken van de beloofde bankenunie en het gezamenlijke toezicht op banken’, aldus Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank donderdag in Frankfurt. Dat centrale toezicht is volgens Draghi essentieel om een nieuwe crisis te voorkomen.
    Aan wie het gezamenlijke toezicht is ‘beloofd’ is onduidelijk, maar belangrijker is de vraag of de nieuwe toezichthouder überhaupt bijdraagt aan het voorkomen van een nieuwe crisis. De simpele waarheid is immers dat hoe meer toezichthouders bij een situatie betrokken zijn, hoe minder toezicht er wordt gehouden. Wanneer slechts één toezichthouder bij een situatie betrokken is, zal die zijn verantwoordelijkheid maximaal voelen. Wanneer vier of vijf toezichthouders na elkaar als controleur aan de beurt komen, is het psychologisch verklaarbaar dat enkelen, zo niet allen, er van uitgaan dat hun controlerende voorganger of opvolger zijn taak wel goed gedaan zal hebben. De druk om zelf diepgaand te controleren wordt dan minder. Dat is niet alleen theorie, maar blijkt ook in de praktijk. Grote vennootschappen hebben meestal maar twee controlelagen: de Raad van Commissarissen en de externe accountant. Bij gewone ondernemingen gaat het dan ook nog tamelijk vaak goed.

    Talloze toezichtlagen

    Bij het toezicht op de financiële gezondheid van banken zijn echter vier toezichtlagen betrokken. Dan moet het volgens de theorie veel vaker fout gaan. En in praktijk blijkt dat ook. Het bestuur van de bank, dat primair verantwoordelijk is voor het handhaven van voldoende solvabiliteit en liquiditeit en voor het opstellen van de jaarrekeningen, staat onder toezicht van de Raad van Commissarissen. Dat is toezichtlaag nummer één. Dan komt de externe, zogenaamd onafhankelijke, accountant die onder meer als taak heeft het eigen vermogen – de solvabiliteit – van de bank te controleren. Dat is toezichtlaag nummer twee. Vervolgens hebben de meeste lidstaten van de Europese Unie een Nationale toezichthouder voor het bankwezen. In Nederland is dat DNB die tot juli 2011 onder leiding van Nout Wellink intensief toezicht heeft gehouden op het gefailleerde DSB Bank en op het met overheidssteun geredde SNS Reaal. Dat is toezichtlaag nummer drie. Dan is er de Autoriteit Financiële Markten AFM die, zij het langs de zijlijn, ook enig toezicht op het Nederlandse bankwezen houdt, namelijk door te controleren of de accountantscontrole op de jaarrekeningen van de banken correct wordt uitgeoefend. Dat is toezichtlaag nummer vier.

    Meer is niet altijd beter

    Daar komt nu het ‘beloofde’ gezamenlijke toezicht op de banken bij. Dat is toezichtlaag nummer vijf. Theoretisch denkbaar is dat deze vijfde toezichthouder van topkwaliteit zou zijn. Dat zou dan als gevolg hebben dat de vier onderste toezichtlagen meer vertrouwen in de bovenste toezichtlaag krijgen en daardoor zelf nog minder gaan functioneren. En dat functioneren was al niet zo best zoals we allemaal weten. Hoewel Nout Wellink de personificatie van het falend bankentoezicht is geworden, hebben ook de andere controlelagen grote steken laten vallen. Niet alleen DSB Bank is failliet en niet alleen SNS Reaal is door de Nederlandse belastingbetalers gered, maar blijkens een brief van DNB van 2 oktober 2012 aan minister Dijsselbloem zouden de overgebleven Nederlandse banken niet langer aan alle vermogenseisen voldoen wanneer zij een gezamenlijk verlies van € 5,2 miljard zouden lijden (statistisch is zelfs aannemelijk dat een of twee banken nu al niet meer aan de eisen voldoen).
    Een ander voorbeeld van mijn stelling “hoe meer toezichthouders, hoe minder toezicht” wordt gevormd door de woningcorporaties. Ook daar werd het toezicht, net als bij het bankwezen, door een kwartet toezichthouders uitgeoefend. Naast de Raden van Toezicht/ Commissarissen en de externe accountant ‘functioneerden’ twee extra toezichtlagen: het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Deze taart van vier toezichtlagen was ruimschoots te zwaar voor de bedrijfstak: het toezicht bleek dermate ontspoord (Vestia had door krankzinnige financiële capriolen 2 mld. euro verlies geleden dat door de beide laatste toezichthouders naar alle andere woningcorporaties werd doorgeschoven) dat de minister de afgelopen week deze hele santekraam heeft opgedoekt.

    Gefaalde toezichthouders in de bankenunie

    Dan hebben we het alleen nog maar over de structurele nadelen van extra controlelagen gehad. Maar ook de personele invulling is van belang. Het gezamenlijke toezicht op de Europese banken zal door de ECB worden uitgeoefend. De Raad van Bestuur van de ECB bestaat voor driekwart uit presidenten van Nationale centrale banken. Een aantal van deze Presidenten heeft de afgelopen jaren in hun functie van Nationale toezichthouder al ruimschoots bewezen niet geschikt te zijn voor de functie van toezichthouder. Zij hebben zo gefaald dat veel onder hun toezicht staande banken zonder steun ten onder zouden zijn gaan. Wanneer dat zichtbaar wordt betekent dat prestigeverlies voor deze presidenten. Dat geldt onder meer voor de vroegere presidenten van de Italiaanse, Spaanse, Nederlandse, Griekse, Portugese en Ierse Nationale toezichthouders. Deze presidenten hebben hun functie als ECB directeur misbruikt om hun falen als Nationale toezichthouder te bedekken: de ECB verschafte ultra goedkope leningen aan de onder hun toezicht insolvabel en illiquide geworden banken. De verliezen die dit corrupte optreden uiteindelijk voor de Europese belastingbetalers oplevert worden vooruitgeschoven zoals van adequate balansvervalsers verwacht mag worden.
    'De verwachting dat het toezicht door de corrupte en balans vervalsende top van de ECB toekomstige crises kan voorkomen is werkelijk op niets gebaseerd.'
    Soms hoort men nog klachten over opgeblazen en misleidende balansen van Griekse en Spaanse banken maar die balansen zijn keurig op orde wanneer je ze vergelijkt met de balans van de Europese Centrale Bank zelf. De ECB heeft voor vele honderden miljarden euro’s staatobligaties tegen aankoopprijs in haar balans staan terwijl ze in werkelijkheid soms nauwelijks de helft van die waarde hebben: de grootste balansvervalsing aller tijden. En juiste waardering van activa is nu juist het belangrijkste item waarop de ECB de andere banken moet gaan controleren!
    De verwachting dat het toezicht door de corrupte en balans vervalsende top van de ECB toekomstige crises kan voorkomen is werkelijk op niets gebaseerd. In tegendeel, aan het voorgaande moet nog worden toegevoegd dat de samenstelling van het ECB bestuur borg staat voor toekomstig politiek gekonkel en belangen afruil bij de controle van de grootste Europese banken (waar de ING, ABN Amro en Rabo niet van zullen profiteren).
    De kreet van Mario Draghi: ‘Het centrale toezicht is absoluut essentieel en de beste manier om een nieuwe crisis te voorkomen' is of een naïeve jongensdroom of de natte droom van een volwassen topbankier maar in elk geval volkomen onwaar.
    Pieter Lakeman is adviseur en voorzitter van de stichting SOBI. Hij heeft de bankrun op DSB Bank op zijn naam staan.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Pieter Lakeman

    Introductie behoeft hij nauwelijks. Lakeman (1942) studeerde natuurkunde en econometrie aan de Universiteit van Amsterdam. Na...

    Volg Pieter Lakeman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren