Een misstand bij een miljoenensubsidie in de tilapia- en meervalsector leidde tot ingrijpen door Brussel. Maar bij hun vraag om schadevergoeding vissen gedupeerde ondernemers nog steeds achter het net. Deze zaak onthult vooral hoe gebrekkig het toezicht is op de besteding van subsidies: 'Overheden hebben te maken met beperkte budgetten. Er zijn daarom grenzen aan de mate waarin toezicht kan worden uitgeoefend.'

    Follow the Money en tv-programma Brandpunt Reporter deden in 2014 gezamenlijk onderzoek naar een subsidieproject van een tilapiakweker en ontdekten hoe weinig zicht de overheid had op wat er met het subsidiegeld gebeurde. Zo was de haalbaarheid van het project onbekend, evenals de productiehoeveelheden van tilapia. Van een van de gesubsidieerde kwekerijen wist het toenmalige ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)  zelfs niet waar die zich bevond. Bovendien bleek de subsidie, aangevraagd voor de kweek van tilapia, uiteindelijk te zijn aangewend voor de kweek van een andere vissoort: meerval. Met als uiteindelijk gevolg dat een grote meervalkweker de markt bestormde waarna de prijzen inzakten en de bestaande marktpartijen één voor één omvielen.

    Geen actie

    Het Europees Antifraudebureau OLAF verdiepte zich ook in de zaak en bevestigde destijds dat de subsidie niet goed was besteed. ‘De subsidie was bedoeld voor het kweken van tilapia, en werd uiteindelijk aangewend voor het kweken van een meervalsoort. Onze regels zijn niet in acht genomen,’ luidde destijds de reactie van de Europese Commissie. Brussel trok vervolgens haar gelden terug, maar de Nederlandse subsidieverstrekkers ondernamen geen actie. Dit tot onvrede van gedupeerde meervalkwekers waaronder Coen Coumans, die uit de markt werd gedrukt door de gesubsidieerde tilapiakweker (die uiteindelijk meervalkweker was geworden).

    Een miljoen schade

    De subsidiezaak leidde verschillende keren tot Kamervragen, maar actie vanuit Den Haag bleef uit. Coumans voert sindsdien een verbeten strijd voor financiële genoegdoening. Ondanks dat Kamerleden graag een strafrechtelijk onderzoek wilden, bleef ook dát uit. Coumans deed onlangs zelf nog een vergeefse (strafrechtelijke) poging, maar stort zich nu samen met andere meervalkwekers op een civielrechtelijke zaak tegen de subsidieverstrekkers, in casu het Ministerie van Economische Zaken, de provincie Noord-Brabant en de Regio Eindhoven. Hij hoopt een zogeheten nadeelcompensatie af te dwingen, oftewel een schadevergoeding voor zijn bedrijf dat op de fles ging door toedoen van meerval-monopolist Van Rijsingen, die in het zadel werd geholpen met gelden bestemd voor de kweek van tilapia. In de lopende juridische procedure is het exacte schadebedrag nog niet gespecificeerd, maar Coumans geeft aan dat het is (voor)berekend op '1,2 miljoen euro'.

    Lange weg te gaan

    De ondernemer heeft nog de nodige juridische hobbels te nemen, want de gedaagde subsidieverleners zijn allesbehalve van plan om te betalen. Dit blijkt uit het vorige week verschenen wederhoor (Conclusie van Antwoord) van de gedaagde overheden. Ze doen een beroep op verjaring van de vorderingen (de door Coumans en co geëiste schadevergoeding), maar wijzen ook op goedkeurende accountantsverklaringen bij de financiële verantwoordingsverslagen en op reeds naar beneden bijgestelde subsidiebedragen. Het creëren van een monopolist komt ook nog ter sprake. 'Wat daar ook van zij, dat is niet onrechtmatig,' valt er te lezen. 'Dat SAZON [het bedrijf van Jan van Rijsingen, red.] de mede met de subsidie vergaarde bedrijfsmiddelen na afloop van de projectperiode kon gebruiken voor de kweek van meerval valt buiten de invloedssfeer van gedaagden en levert geen onrechtmatige daad op.' Kortom, dikke pech voor Coumans en co.

    Limits of control

    De juristen van advocatenkantoor Pels Rijcken gaan in het weerwoord ook in op de limits of control bij subsidies. ‘Uiteraard dient er toezicht te worden gehouden op de wijze waarop de subsidies besteed worden. Overheden hebben echter te maken met beperkte budgetten. Er zijn daarom grenzen aan de mate waarin toezicht kan worden uitgeoefend op de besteding van subsidies […] Hoe overheden het toezicht invullen is in beginsel aan henzelf. Zij hebben daarbij een belangrijke mate van beleidsvrijheid.’

    'Er zijn grenzen aan de mate waarin toezicht kan worden uitgeoefend op de besteding van subsidies'

    De Regio Eindhoven geeft in het wederhoor aan dat bij de subsidieverstrekking van 850.000 euro géén beperking is opgelegd dat de subsidie niet gebruikt mocht worden voor de kweek van andere vissoorten dan tilapia. ‘De subsidie had tot doel om innovatie en werkgelegenheid in de regio te stimuleren,’ aldus hun verweer. Coumans vindt het een slap excuus. ‘Er zíjn juist arbeidsplaatsen verloren gegaan, want veel slachterijen en meervalkwekers moesten stoppen waardoor zeker 30 mensen hun baan verloren.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 937 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De visindustrie

    Gevolgd door 203 leden

    Gigantische trawlers, marktverstorende EU-subsidies, omstreden keurmerken en illegale overbevissing. Achter het gebakken visj...

    Volg dossier