Beeld door JimW / University of Exeter
© CC BY 2.0

    Sociale ondernemingen laten zien dat ze ook succesvol kunnen zijn zonder mensen uit te buiten of het milieu te vervuilen. Sterker nog, deze ondernemingen richten hun bedrijfsvoering zo in dat ze een maatschappelijk probleem oplossen. Hoe werkt dit precies?

    Sociale ondernemingen stellen niet financiële, maar maatschappelijke en ecologische winst centraal. Hiermee dragen ze bij aan een ware paradigmaverschuiving binnen ons economische systeem. ‘Het zijn koplopers die laten zien dat het anders kan,’ aldus de medeoprichter van Social Enterprise NL, Willemijn Verloop.

    En deze vernieuwing is hard nodig. Ieder jaar wordt onze ecologische schuld aan de aarde namelijk groter. Earth Overshoot Day — de dag waarop de mensheid de ecologische hulpbronnen die de aarde in één jaar kan aanvullen heeft opgebruikt – viel vorig jaar op 8 augustus. In 1971 was dit nog 24 december.

    Ook de verhouding tussen de allerarmsten en de allerrijksten komt steeds schever te liggen. Acht mannen bezitten op dit moment evenveel als de 3.6 miljard armste mensen ter wereld, zo bleek begin 2016 uit een rapport van Oxfam Novib.

    ‘De afgelopen zes jaar zijn we in een rap tempo naar een participatiesamenleving toegegaan’

    Jurist en lid van de commissie Code Sociaal Ondernemen Josephine de Zwaan verbaast zich dan ook over het feit dat sociaal ondernemen nog niet de norm is. ‘In feite is het natuurlijk gek dat we nog steeds moeten spreken van sociale ondernemingen en “gewone” ondernemingen,’ aldus De Zwaan. ‘Alle bedrijven zouden hun ecologische en sociale impact integraal moeten laten meewegen in hun bedrijfsvoering.’

    Groeiende sector

    Dat steeds meer ondernemers, investeerders en consumenten dit ook gek vinden, is terug te zien in de cijfers. Consultant McKinsey concludeert op basis van een langdurig onderzoek dat de social enterprise-sector tussen 2011 en 2016 met ruim 70 procent is gegroeid. Volgens De Zwaan komt dit onder andere doordat er de afgelopen jaren veel meer kapitaal beschikbaar kwam: ‘Er is meer erkenning voor en herkenning van sociaal ondernemers, vooral bij investeerders.’

    Ook de politiek heeft sociaal ondernemerschap volgens De Zwaan — al dan niet impliciet — op de agenda gezet: ‘In de afgelopen zes jaar zijn we in een rap tempo naar de zogenaamde participatiesamenleving toegegaan. De overheid heeft hiermee in feite op de agenda gezet dat er in het ondernemende domein veel meer moet worden opgelost.’

    Duidelijkheid

    Nu de sector zich steeds verder ontwikkelt, neemt de urgentie toe om te verduidelijken wat sociaal ondernemerschap precies is. Veel ondernemers, investeerders, beleidsmedewerkers en consumenten zitten rondom dit thema met vragen, zo bleek uit de eerste vragenlijst van Follow the Money’s panel over het ‘nieuwe ondernemen’. Waaraan moet een sociale onderneming precies voldoen? Kun je geld verdienen terwijl je waarde voor mens en planeet creëert? En is dat oké?

    Het nieuwe ondernemen

    Puur en alleen ondernemen om financieel rendement te behalen is op de lange termijn onhoudbaar. Het nieuwe ondernemen — waarbij mens en planeet centraal staan — krijgt in Nederland steeds meer voet aan de grond. Maar hoe werkt dit precies? Dat wil FTM met jullie onderzoeken.

    Meer info

    Om de herkenning en erkenning van het veld te vergroten publiceert Social Enterprise NL eind deze maand de code Sociaal Ondernemen: een gedragscode waarin de kernprincipes van een sociale onderneming uiteen worden gezet. De code moet verduidelijken wat sociaal ondernemerschap precies inhoudt. Ook moet het stakeholders — zoals investeerders, beleidsmakers en overheidspartijen — een beter idee geven van hoe ze zich tot het veld kunnen verhouden.

    Impact staat voorop

    Voor een sociale onderneming is het genereren van financiële winst ondergeschikt aan het genereren van maatschappelijke impact. De onderneming is sociaal van begin tot eind, zowel in doel als in middelen.

    Dit betekent echter niet dat een sociale onderneming geen geld mag verdienen; integendeel. Feit blijft dat het maken van winst voor een sociale onderneming geen doel op zich is, maar een middel om de impact te vergroten. ‘Een sociaal ondernemer weet de oplossing voor een maatschappelijk probleem in een ondernemend businessmodel te gieten,’ legt Verloop uit.


    Kees Klomp

    "Een bedrijf dat de impact vooropstelt zal haar winst voor het grootste gedeelte herinvesteren"

    Hierin verschilt een sociale onderneming van bijvoorbeeld een bedrijf dat een MVO-beleid voert. ‘Voor zo’n bedrijf blijft het creëren van maatschappelijke impact een nevendoelstelling en staat het genereren van financieel rendement voorop’, aldus sociaal ondernemer Sjoerd van der Maaden.

    Transparantie

    Wanneer een onderneming de impact vooropstelt, gaat dit volgens de commissie gepaard met een gematigd beloningsbeleid. Boeddhist en bedrijfsadviseur op het gebied van betekenisvol ondernemen Kees Klomp legt uit: ‘Een bedrijf dat de impact vooropstelt zal haar winst voor het grootste gedeelte herinvesteren in de onderneming — en daarmee in het creëren van maatschappelijke of ecologische waarde.’

    Om te laten zien hoe een sociale onderneming tot haar impact komt, is het volgens de commissie Code Sociaal Ondernemen belangrijk dat de onderneming haar missie statutair vastlegt. Welk maatschappelijk vraagstuk probeert de onderneming op te lossen? En hoe verwacht de onderneming dit te gaan doen? Ook moet de gerealiseerde impact zowel voor stakeholders als het publiek inzichtelijk worden gemaakt.

    ‘Elke maand houden we nauwkeurig bij hoeveel impact we daadwerkelijk realiseren’

    Dit laatste is volgens sociaal ondernemer Jørgen van Rijn cruciaal voor een succesvolle bedrijfsvoering: ‘Elke maand houden we nauwkeurig bij hoeveel impact we daadwerkelijk realiseren, zodat we onze aanpak waar nodig bij kunnen sturen.’

    Tevens stelt het inzichtelijk maken van de missie en de gerealiseerde impact het publiek en de stakeholders in staat om zich een geïnformeerd beeld te vormen van de sociale onderneming in kwestie, en deze waar nodig van feedback te voorzien. ‘Op deze manier wordt de kwaliteit van een sociale onderneming als het goed is continu gewaarborgd en verbeterd,’ aldus De Zwaan. Door open te zijn over de financiering en de betrokkenheid van stakeholders kunnen sociale ondernemingen daarnaast eventuele twijfels over hun integriteit wegnemen.

    Krachten bundelen

    Na het publiceren van de code zal Social Enterprise NL een onafhankelijk Register Sociale Ondernemingen oprichten. Zodra een sociale onderneming zich daar registreert (en zich daarmee aan de code Sociaal Ondernemen committeert) gaan twee collega sociaal-ondernemers met de ondernemer in kwestie in gesprek over de bedrijfsvoering en de impact. Dit jaarlijkse peer-to-peer reviewproces stelt sociaal ondernemers volgens De Zwaan in staat om gezamenlijk het veld te verbeteren en te vernieuwen.

    ‘We zijn benieuwd: wat vinden de sociaal ondernemers van de code?’

    Deze aanpak sluit aan bij een eigenschap die zeer kenmerkend is voor de sector. Sociaal ondernemers werken graag samen, moedigen decentrale groei (en dus concurrentie) aan en delen innovaties. Het oplossen van het maatschappelijke probleem staat immers voorop.

    Zo onderzoekt de sociale onderneming Instock of ze hun impact kunnen vergroten door de onverkochte producten die ze ontvangen ook aan te bieden aan cateringbedrijven en stimuleert Specialisterren andere bedrijven om mensen met een vorm van autisme aan te nemen.

    Co-creatie met het veld

    De code Sociaal Ondernemen wordt eind juni gepubliceerd. Dan begint volgens medeoprichter van Social Enterprise NL Mark Hillen een proces van co-creatie met het veld: ‘We gaan samen met sociaal ondernemers met de code aan de slag om zo te onderzoeken of de principes voldoende aansluiten bij het veld.’

    De code moet het veld immers versnellen, niet beperken: ‘We zijn benieuwd: wat vinden de sociaal ondernemers van de code? En hoe kunnen we hem verbeteren?’, zegt De Zwaan. ‘Het laatste wat we willen is een benauwend stelsel van bureaucratie en regels creëren.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Nadine Maarhuis

    Gevolgd door 175 leden

    Schrijft voor Follow the Money over Het Nieuwe Ondernemen.

    Volg Nadine Maarhuis
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Het Nieuwe Ondernemen

    Gevolgd door 330 leden

    Puur en alleen ondernemen om financieel rendement te behalen is op de lange termijn onhoudbaar. Het nieuwe ondernemen - waarb...

    Volg dossier