Welvaartsziekten en de wereld van het grote geld

Infectieziektes als Ebola, hoewel mediageniek, zijn op hun retour. Het zijn welvaartsziekten als kanker die de derde wereld aan het veroveren zijn. En dat komt mede door gebrekkige regulering die dit soort landen tot een vrijplaats voor de tabak-, alcohol- en voedselindustrie maken.

Ebola is terug. Vorige week had de ziekte al aan meer dan 1427 mensen het leven gekost. Een dwerg onder de infectieziektes – op één dag gaan er ruim 1800 mensen dood aan malaria – maar een ziekte met een dermate lage overlevingskans wekt logischerwijs angst op. Alleen al in de nationale pers verschenen in de afgelopen week meer dan 300 artikelen over Ebola. Ebola staat echter niet symbool voor een bredere trend. Infectieziektes zijn op hun retour. Wereldwijd sterft het gros van de wereldbevolking door niet-overdraagbare ziektes als kanker, hart- en vaatziekten en diabetes. Van de 57 miljoen doden in 2008 stierven er 36 miljoen -- bijna tweederde -- als gevolg van niet-overdraagbare ziektes, aldus de Wereldgezondheidsorganisatie. Zelfs in Afrika, het continent dat decennia geplaagd is door overdraagbare ziektes als HIV, Malaria en –jawel- Ebola, ziet binnen afzienbare tijd meer van haar bevolking sterven aan niet-overdraagbare ziektes dan aan overdraagbare. In sub-Sahara Afrika gingen in 2000 nog ongeveer 1081 mensen per 100.000 dood aan overdraagbare ziektes. Tegen 2012 was dat al gedaald tot 650 en de Wereldgezondheidsorganisatie verwacht dat dit tegen 2030 zal zijn gedaald tot 433. Tegelijkertijd loopt het aantal doden als gevolg van niet-overdraagbare aandoeningen op van 314 in 2000 naar 384 in 2030.   sterfgevallen   Welvaartsziekten komen naar de derde wereld. 'For some countries, it is no exaggeration to describe the situation as an impending disaster,' waarschuwde Margaret Chan, directeur van de Wereldgezondheidsorganisatie, twee jaar geleden al. 'I mean a disaster for health, for society, and most of all for national economies.'  De epidemie van niet-overdraagbare ziektes komt mede doordat de vier factoren die het risico op niet-overdraagbare ziektes vergroten -- tabaksgebruik, alcoholgebruik, onvoldoende lichaamsbeweging en excessief eetgedrag -- ook in ontwikkelingslanden steeds vaker aanwezig zijn. Het is een teken van de steeds hogere levensstandaard. Met welvaart komt bijvoorbeeld minder fysiek werk, waardoor de lichaamsbeweging afneemt. En hoe hoger het inkomen, hoe groter de voedselinname. Hetzelfde, zo leert de ervaring, geldt voor alcoholinname. Niettemin spelen ook andere factoren een rol in de gevaarlijke toename van niet-overdraagbare ziektes. Met name de gebrekkige regulering van schadelijke consumptiegoederen in ontwikkelingslanden. Neem tabak, nog altijd verreweg de grootste risicofactor. Wereldwijd stierven er ongeveer zes miljoen mensen stierven als gevolg van blootstelling aan tabaksrook. Dat waren 12 procent van alle mannelijke en 6 procent van alle vrouwelijke sterfgevallen. In het westen heeft een effectieve strategie van accijnzen, marketingrestricties en informatiecampagnes het tabaksgebruik drastisch teruggedrongen. Het gros van de wereldbevolking koopt echter nog steeds haar sigaretten in landen waar nauwelijks anti-tabaksbeleid bestaat. En dat is zorgelijk, want, zo verwacht de Wereldgezondheidsorganisatie, zonder bestrijdingsbeleid zal het aantal tabaksdoden oplopen naar 8 miljoen per jaar tegen 2030.     Hetzelfde geldt voor alcohol en overgewicht (waar zelfs in het westen het beleid niet ver gevorderd is). Stuckler et al. lieten bijvoorbeeld zien dat de consumptie van frisdranken in lage en middeninkomens landen met meer dan 5 procent per jaar steeg. In rijkere landen was dat 2 procent. De snelste stijging van overgewicht vond dan ook plaats bij landen met een laag-midden inkomen. Hoewel er steeds meer erkenning komt voor de plaag van niet-overdraagbare ziektes (en haar oorzaken) blijven overdraagbare aandoeningen als Ebola toch de aandacht opeisen. Niet alleen van de media, ook van de grote hulporganisaties. Eén van de grootste charitatieve fondsen ter wereld, de Bill & Melinda Gates Foundation, geeft slechts 3 procent van haar gelden uit aan onderzoek naar niet-overdraagbare aandoeningen. Van het budget van de Wereldgezondheidsorganisatie gaat bijvoorbeeld slechts 5 tot 8 procent naar de bestrijding van niet-overdraagbare ziektes. Sterker nog, sinds 2010 daalde het budget voor de bestrijding van dit soort aandoeningen met 20 procent. Zoals Margaret Chan van de Wereldgezondheidsorganisatie in een speech opmerkte: ‘Marktmacht vertaalt zich al snel in politieke macht. Maar weinig overheden geven een hogere prioriteit aan de volksgezondheid dan aan big business.’ In tegenstelling tot infectieziekten stuit het bestrijden van niet-overdraagbare ziekten al snel op grote commerciële belangen. Dan is Ebola toch een veiliger onderwerp.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Jesse Frederik
Jesse Frederik
In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...