Beeld door Daniel Norris (via Unsplash)
© CC0 (Publiek domein)

    De grootste steenkolenboer van Europa zou zijn contract met 25 jaar verlengd hebben; dat klopt niet helemaal. Het Rotterdamse Havenbedrijf en de wethouder beweren ondertussen dat ze niets aan de kolenoverslag kunnen doen. Dat klopt helemaal niet.

    Gisteren berichtten verschillende media dat het contract tussen het Rotterdamse Havenbedrijf en het Europese Massagoederen Overslagbedrijf (EMO), het grootste steenkooloverslagbedrijf van Europa, getekend is. Rotterdam blijft nu tot 2043 een steenkoolhaven, werd zelfs geconcludeerd.

    Het zit anders. In het huidige leasecontract van EMO staat een bepaling die het overslagbedrijf het recht geeft om de overeenkomst met 25 jaar te verlengen. Maar daar zijn twee voorwaarden aan verbonden: Ten eerste moet EMO tijdig — minimaal een jaar voordat het contract afloopt — laten weten dat het wil verlengen. En ten tweede: het Havenbedrijf en EMO moeten een nieuwe huursom overeenkomen. Lukt ze dit niet, dan zal een Commissie van Wijze Experts een Bindend Advies uitbrengen over de hoogte hiervan.

    Volgens het Havenbedrijf heeft EMO reeds in 2016 laten weten dat het wil verlengen. Dat kunnen wij niet controleren, want de brief en het contract zijn geheim. Wat we wel weten: sindsdien is er eigenlijk niets veranderd. Over de huursom is nog geen overeenstemming bereikt, dus formeel is het contract nog niet rond. Het Havenbedrijf kan echter geen belachelijk hoge huursom vragen om zo de EMO uit de haven te weren — dit vanwege die Commissie van Wijze Experts.

    En dus, zo beweert het Havenbedrijf, is het onmogelijk om iets aan de contractverlenging te doen. Maar dat is onzin.

    In Rotterdam ontbreekt een stip op de horizon

    Het beste bewijs dat er wel degelijk mogelijkheden zijn om aan de steenkooloverslag een einde te maken, wordt geleverd in Amsterdam. Ook daar bevindt zich een gigantische kolenoverslag: OBA Amsterdam. Het is nota bene eigendom van HES Beheer, hetzelfde bedrijf dat ook de aandelen van EMO in bezit heeft. Ook is er nog een andere grote kolenoverslag in Amsterdam, De Rietlanden geheten. Beide overslagbedrijven bezitten langdurige leasecontracten, zoals EMO die ook bezit. Maar toch heeft het hoofdstedelijke Havenbedrijf bekend gemaakt dat het vanaf 2030 een steenkoolvrije haven zal leiden.

    Amsterdam kan verschillende strategieën volgen om tot die steenkoolvrije haven te komen. Zo zal er absoluut nagedacht worden over afkoopsommen voor de leasecontracten, en hoe hoog die dan zouden moeten zijn. Wat ook meehelpt: Amsterdam is een gigantische woonwijk aan het plannen in het havengebied, wat de grond van met name OBA Amsterdam een stuk waardevoller kan maken. Een andere optie die in ultimo op tafel kan komen, is het verhogen van de havengelden voor schepen die steenkool aanvoeren.

    Hoe de uiteindelijke maatregelenmix er in Amsterdam gaat uitzien is nog onduidelijk, maar de uitkomst is hoe dan ook helder: in 2030 is de haven steenkoolvrij. 

    Bol van de drogredeneringen

    In Rotterdam ontbreekt die stip op de horizon. Volgens het Havenbedrijf is het aan de markt, aan de Duitse staal- en elektriciteitsindustrie, of aan EMO zelf om de transitie te maken. Kortom, iedereen behalve het Havenbedrijf zélf heeft een verantwoordelijkheid bij het vormgeven van de energietransitie.

    De argumenten die daarbij gebruikt worden staan bol van de drogredeneringen. Als we morgen met de steenkooloverslag stoppen, dan kost dat volgens havenwethouder Adriaan Visser ‘honderden banen.’ Ook EMO beweert dat dan ‘de economie aan diggelen pleurt.’ Een mooie stropop, want helemaal niemand beweert dat we morgen direct de stekker uit de overslag moeten trekken. Waar het om gaat, is het formuleren van een langetermijnvisie zoals in Amsterdam.

    "De wethouder verschuilt zich achter juridische rookgordijnen"

    Of deze, te lezen in een verklaring van het Rotterdamse havenbedrijf: ‘Als we hier stoppen met de steenkooloverslag, dan verdwijnt die naar andere Europese havens.’ Het is pure bangmakerij: de relatief grote concurrenten van Rotterdam zijn Hamburg en Antwerpen, maar die doen nauwelijks aan steenkooloverslag en gaan daar anno 2018 ook écht niet meer in investeren. In de kleinere havens, zoals Duinkerken of Wilhelmshaven, ontbreken simpelweg de ruimte en de verbindingen om de gigantische kolenoverslag die Rotterdam nu doet over te nemen.

    Tenslotte nog een persoonlijke favoriet: ‘We hebben steenkool nodig om staal voor windmolens te maken.’

    Eigenlijk zou je op zo'n argument niet eens in moeten gaan, maar toch: als je meent dat de staalindustrie niet zonder kolen kan, begin dan in ieder geval vast met het uitfaseren van de kolen die voor elektriciteit worden gebruikt — en die op dit moment de meerderheid van EMO's overslag vormen.

    Juridische rookgordijnen

    De wethouder verschuilt zich ondertussen achter juridische rookgordijnen. Omdat het Havenbedrijf verzelfstandigd is, heeft de wethouder geen invloed op dit soort beslissingen, zegt hij.

    De wethouder kan wel degelijk indirect invloed uitoefenen op het bestuur

    Maar wat bleek toen juridische experts in opdracht van Greenpeace naar de verhouding tussen het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam keken: die mogelijkheden zijn er wel degelijk. Komt-ie: de bestuursleden van het Havenbedrijf, die de dagelijkse gang van zaken leiden, worden gecontroleerd door de Raad van Commissarissen. Die Raad kan door de aandeelhouders (in dit geval de gemeente, vertegenwoordigd door de wethouder) benoemd of ontslagen worden. Via deze route kan de wethouder dus indirect invloed uitoefenen op de besluiten van het bestuur. 

    Daarnaast heeft de wethouder natuurlijk politieke mogelijkheden. Als hij publiekelijk zegt: ‘Ik wil potdimme dat het Havenbedrijf nu met een plan voor het uitfaseren van steenkool komt, en rap een beetje,’ zou Havenbedrijf daar dan niet naar luisteren? Hij is immers wel de grootaandeelhouder.

    Bij dit alles lijkt haast geboden. HES Beheer, de eigenaar van EMO, staat namelijk te koop. En het is maar de vraag hoe een nieuwe eigenaar die de overslagbedrijven net voor miljarden heeft aangekocht, straks tegen een steenkooltransitie zal aankijken.

    Amsterdam heeft begrepen dat je dat soort veranderingen maar beter voor kunt zijn: door nu duidelijkheid te scheppen, voorkom je teleurstellingen achteraf. Dat heet leiderschap. Het zou goed zijn als Rotterdam daar wat van leert.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Ties Joosten

    Gevolgd door 404 leden

    Journalist. Schrijver. Haven. Klimaat. Feyenoord. Soms wat hiphop. Voorheen hoofdredacteur van Blendle.

    Volg Ties Joosten
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Klimaatverandering en de Rotterdamse haven

    Gevolgd door 347 leden

    20 procent van de totale Nederlandse CO2-uitstoot komt uit de Rotterdamse haven. 20 procent! Nergens is de opgave om te verdu...

    Volg dossier