De stemming over de Griekse economie bevindt zich op een historisch dieptepunt. Het land heeft nu dringend een plan nodig. Maar wat zou de economie uit het slop kunnen trekken? Denk mee over een ‘Marshall-plan’ voor Griekenland.

    Soms kun je een probleem alleen oplossen door het groter te maken. Als dat het Grote Plan is achter de ‘redding’ van Griekenland, ligt het goed op schema. De productie van de Griekse industrie is de afgelopen maand in een recordtempo gekrompen. Door de kapitaalbeperking bij de banken en de algehele onzekerheid is de vraag ingestort. De beurs van Athene is sinds de heropening maandag gekelderd met 1929-achtige cijfers. De Griekse inkoopmanagers index (PMI) is gezonken van 46,9 in mei naar 30,2 nu, het laagst in de 16-jarige geschiedenis van de PMI. Als de PMI onder de 50 ligt, is er over het algemeen sprake van krimp. Bij 30 is er sprake van verschrompeling. Ter vergelijking: in Nederland steeg de PMI van 55,5 in mei naar 56,0 in juli, de hoogste in de eurozone. In de eurozone is verder alleen Frankrijk met een PMI van 49,6 onder de 50.

    De lage koers van de euro mag voor Europeanen die buiten de eurozone vakantievieren vervelend zijn, voor exporterende ondernemingen is het doorgaans een godsgeschenk. Helaas plukken de Grieken daar nauwelijks vruchten van. Hun industrie maakt sowieso slechts een klein deel uit van het BBP. Exportproducten als Griekse yoghurt en originele Griekse feta worden er in onze winkels niet goedkoper op.

    De Griekse economie bevindt zich nu op een soort Stunde Null. De industrie ligt plat, bevolking en banken zijn blut en de beurs van Athene heeft zich ontpopt als vermogensverdamp-machine.

    Marshall Plan voor Griekenland

    Hoe kan de Griekse economie – vanaf de invoer van de euro tot pakweg 2007 een van de snelstgroeiende van Europa – weer in gang worden gezet? Omdat het land geen monetaire mogelijkheden heeft nu het – voorlopig – aan de euro blijft geklonken, zullen er andere wegen moeten worden gezocht. De monetaire discussie laten we nu even achterwege. Plat gezegd gaat het hier om: hoe kunnen de Grieken nu en in de toekomst hun brood verdienen? Daarvoor is de nodige verbeeldingskracht vereist. En een plan, een soort Marshall Plan voor Griekenland. Het blijft verbijsterend dat de trojka en de Europese Unie niet met een écht economisch herstelplan zijn gekomen. We zijn benieuwd welke ideeën daarover leven bij de lezers van Follow The Money.

    Griekenland zou met zijn aangename klimaat en duizenden eilanden de schatrijke sunshine state van Europa kunnen zijn

    Allereerst een kleine verkenning. Om te beginnen het toerisme. Dat is en blijft van oudsher een belangrijke bron van inkomsten. Griekenland zou met zijn aangename klimaat en duizenden eilanden de schatrijke sunshine state van Europa kunnen zijn, wordt wel eens geopperd. Maar dat is nog ver weg. Volgens officiële tellingen was het toerisme in 2014 met een omzet 29,4 miljard euro goed voor 17,3 procent van het Griekse BBP en leverde het 700.000 banen op. Het World Travel Tourism Council raamt dat het toerisme in 2025 bijna 20 procent van het BBP zal uitmaken en dat er 951 duizend banen mee zijn gemoeid.

    Hoewel zeer susbtantieel en wellicht nog niet ontwikkeld tot zijn volledig potentieel, kan het toerisme alleen de economie niet dragen. Er is meer nodig. Maar wat? Het is een vraag die de Grieken zelf uiteraard ook  bezig houdt. In 2011 stuurde Theodore Vasilopoulos, toen 11 jaar oud, een open brief aan toenmalig premier Papandreou. Hij had de oplossing voor het Griekse schuldenprobleem bedacht: bouw een fabriek die zonne-energie, windenergie en waterkracht omzet in elektriciteit. En spreek dan met de schuldeisers af om de schulden niet terug te betalen in geld, maar in stroom.

    In al zijn naïviteit is het geen gek idee. Sterker, als het iets anders was gelopen en niet boekhouders maar visionaire politici en ondernemers aan de knoppen hadden gedraaid, dan zouden Griekenland en Europa er dit jaar de eerste vruchten van hebben kunnen plukken. In 2011 namelijk kwam de toenmalige Griekse regering aan Helios, een grootschalig Grieks project voor zonne-energie. Het project behelsde een aantal fotovoltaïsche installaties op verschillende locaties met een totaal vermogen van 10 gigawatt. Er zouden zo’n 60.000 arbeidsplaatsen mee worden gecrëeerd en volgens de berekeningen zou er tot 15 miljard euro mee kunnen worden verdiend. Het overschot aan opgewekte stroom zou worden geëxporteerd, naar Italië en ook Duitsland, dat zich in 2011 grote zorgen maakte of er in de toekomst wel voldoende stroom zou zijn nadat de regering na de kernramp in Fukushima had besloten om alle kerncentrales te sluiten. De investering werd geraamd op 20 miljard euro en zou worden gefinancierd door onder meer de EU. In het plan zou de Duitse zonne-energiesector vijf procent voor zijn rekening nemen.

    Bruinkool

    Helios, genoemd naar de Griekse zonnegod, had Griekenland minder afhankelijk van fossiele brandstoffen gemaakt en het land zelfs tot een exporteur van schone, duurzame energie kunnen transformeren. Met ruim driehonderd zonnedagen is Griekenland in potentie een grootmacht op het gebied van zonne-energie. Maar er kwam niets van terecht. De schuldencrisis en de afbetalingen deden de Griekse plannen stilletjes in de ijskast belanden. What happened to the Geek solar surge?, vroeg het Amerikaanse zakenblad Forbes zich in 2013 af. Er werd niets meer van vernomen.

    Natuurlijk, tussen droom en daad, tussen mythos en project-Helios, staan wetten in de weg en praktische bezwaren. Het ontbreken van hoogspanningskabels richting de industriebedrijven in Noord-Italië en Zuid-Duitsland is er een van. Ook hebben de Grieken geen eigen industrie die de enorme hoeveelheden zonnepanelen had kunnen maken. De vraag is ook of het zin heeft om zoiets van scratch op te zetten. De Chinezen hebben aangetoond er heel goed in te zijn.

    En toch blijft het een interessant plan, dat regelmatig weer opduikt, met name in de Duitse pers. De economische levensvatbaarheid van het plan is eigenlijk alleen maar toegenomen omdat de prijzen voor zonnepanelen sterk gedaald zijn. In mindere mate geldt dat ook voor de prijs per kilowattuur van windenergie, waarvoor de winderige Griekse wateren bij uitstek geschikt zijn.

    De Syriza-regering heeft nu voor de energievoorziening ingezet op een oplossing die op de korte termijn het goedkoopst is: eigen Griekse bruinkool en import van aardgas uit Rusland. 93 Procent van de Griekse elektriciteit wordt opgewekt met fossiele brandstof, waarvan weer 70 procent bestaat uit in Griekenland gewonnen bruinkool. Op vrijwel alle eilanden wordt de stroom nu opgewekt met generatoren die draaien op geïmporteerde diesel. Het land importeert jaarlijks voor zo’n 700 miljoen euro aan olie.

    Zowel zonnepanelen als windturbines kunnen de concurrentie met gemak aan en leveren nog werkgelegenheid ook

    Die generatorstroom kost tussen de 20 en 40 cent per kilowattuur en is bovendien zeer vervuilend. Zowel zonnepanelen als windturbines kunnen de concurrentie met gemak aan. En ze leveren nog werkgelegenheid op ook. Eigenlijk zijn de eilanden geschapen voor een decentrale energie-oplossing met windturbines en zonnepanelen.

    Maar hoewel duurzame energie zo goed als gratis is, vergt de aanleg van windturbines en zonnepanelen wel een initiële investering. En daarvoor ontbreekt het geld nu. Griekenland streeft er op papier naar om in 2020 40 procent van zijn elektriciteit op te wekken door middel van duurzame energie, maar concrete wettelijke maatregelen daarvoor ontbreken.

    Kan de grootschalige aanleg van duurzame energiesystemen de vonk zijn die de Griekse economie een nieuwe impuls geeft? En zouden helios en aeolus de verduurzaming van de energieproductie in Europa een stap vooruit kunnen helpen? De Europese Commissie heeft in februari voorgesteld om een toekomstbestendige Europese energiepolitiek te voeren. Als Griekenland daar prominente rol in zou spelen, snijdt het mes aan twee kanten.   

    Zoals gezegd, we zijn erg benieuwd naar uw ideeën over een plan voor de Griekse economie.

    Lees meer over Griekenland en de EU in het Griekenland in Europa dossier van Follow The Money

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arne van der Wal

    Gevolgd door 620 leden

    Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

    Volg Arne van der Wal
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Griekenland in Europa

    Gevolgd door 272 leden

    Wat moeten wij - Europa, Nederland - toch met Griekenland? Die vraag komt terug met de regelmaat der seizoenen. Dezelfde vrag...

    Volg dossier