© Katja Fred

In de wereld van ons kent ons, kent lobbykoning AmCham iedereen

2 Connecties

Onderwerpen

kumu

Organisaties

AmCham
34 Reacties

Een lobbykoning kan niet zonder een omvangrijk, wijdvertakt netwerk. Dat heeft AmCham dan ook. Om te achterhalen wie en wat hier onderdeel van uitmaken, hebben we het AmCham-netwerk niet alleen in kaart gebracht, we laten het ook zien.

Dit stuk in 1 minuut
  • In deel vier van ons dossier over de American Chamber of Commerce brengen we diens omvangrijke netwerk in kaart. Daarvoor zijn zoveel mogelijk gegevens verzameld over personen, bedrijven en organisaties die betrokken zijn (geweest) bij deze lobby- en netwerkclub. 

  • Dat is een bont gezelschap: van bedrijven tot publiek-private partnerschappen, van gemeenten tot onderwijsinstellingen, van topmensen uit het bedrijfsleven tot ‘young professionals’, van (oud-)politici tot mensen uit de wetenschap en van advocaten tot accountants.

  • De verzamelde data zijn ondergebracht in het interactieve datavisualisatieplatform Kumu. Hierin wordt het netwerk van AmCham weergegeven als een gigantisch web waar iedereen die dat wil kan induiken en eventueel op zoek kan gaan naar specifieke informatie. 

  • Al met al gaat het in deze ‘AmCham-Kumu’ om meer dan 2600 elementen, waaronder 615 leden, 549 personen en 250 evenementen. Dankzij de visualisatie wordt goed zichtbaar dat het netwerk van AmCham zich niet beperkt tot een of twee terreinen, maar zich in veel verschillende richtingen uitstrekt. 

  • Eerdere afleveringen in ons dossier over deze grootste lobbyclub waar je nog nooit van gehoord had, legden bloot hoe AmCham op een vrij alarmistische manier en door met een flink aantal Amerikaanse banen te schermen de rode loper probeert uit te rollen voor het Amerikaanse bedrijfsleven. 

Lees verder

615 leden, 549 personen en 250 evenementen. Dat zijn de drie voornaamste statistieken die boven komen drijven in een netwerkanalyse van de American Chamber of Commerce in Nederland. Dat netwerk in kaart brengen was een van de voornaamste doelen in dit dossier. De twee kernactiviteiten van AmCham – lobbyen en netwerken – maken immers nieuwsgierig: wie zijn daar allemaal bij betrokken? 

Het is eenvoudig om te concluderen dat AmChams netwerk omvangrijk is, maar met zoveel verschillende mensen, ondernemingen, organisaties en instellingen die op een of andere manier betrokken zijn, is het overzicht al gauw kwijt. Wie is wie? Wie doet wat? Namens welke entiteit en in welk kader, of bij welke gelegenheid? En is dat dan eenmalig of over een langere periode gespreid? 

Om antwoord op deze vragen te kunnen geven hebben we in de afgelopen maanden met betrekking tot AmChams netwerk zoveel mogelijk openbare gegevens verzameld over de afgelopen acht à tien jaar. Op basis daarvan hebben we een zo compleet mogelijk overzicht gecreëerd van het ledenbestand van AmCham, van haar comitéleden en van de evenementen die zij organiseert en de voornaamste sprekers daarbij. Alle verzamelde data zijn verwerkt in excel.

Waar komen de data vandaan?

De data zijn voornamelijk afkomstig van de website van AmCham en van de website van het Internet Archive, dat doorzoekbaar is via de Wayback Machine. Het Internet Archive maakt continu ‘screenshots’ van grote aantallen pagina’s van het internet, om deze vervolgens te archiveren. Zo blijft informatie, die nu om wat voor reden dan ook niet meer op de conventionele manier op het wereldwijde web kan worden opgeroepen, als openbare bron alsnog beschikbaar. ‘Explore more than 376 billion web pages saved over time’ luidt de slogan naast de zoekmachine.  

Het algoritme achter de Wayback Machine is echter een enigma, want er valt geen peil op te trekken wanneer een webpagina wordt gekopieerd en opgeslagen. Soms wordt een en dezelfde pagina kort achter elkaar steeds opnieuw aan het archief toegevoegd, en daarna vervolgens lange tijd niet, of zelfs helemaal niet meer. Dit is ook het geval voor pagina’s die ooit op de website van AmCham stonden. Zo is de ledenlijst tussen de jaren 2011 en 2015 beschikbaar, maar geeft de Wayback Machine voor de jaren daarna geen hits. De huidige ledenlijst (die AmCham niet meer publiceert) is helaas niet opgenomen in onze data. Naar schatting is minimaal 80 procent van de leden uit 2015 nog altijd bij AmCham aangesloten. 

Veel werk ging zitten in doublures eruit vissen; bedrijven of onderdelen van de overheid die door de jaren heen een (kleine) naamswijziging hebben ondergaan, of ondernemingen waarbij er in het ene geval bijvoorbeeld wel bv achter stond, en in het andere niet. Er is altijd gekozen om de naam te hanteren die een organisatie had ten tijde van haar lidmaatschap. 

In tegenstelling tot de leden van AmCham, zijn de mensen die op dit moment haar comités bemannen, bekend. Het overzicht hiervan uit de afgelopen acht jaar, vertoont dan wel weer enkele lacunes. Aangezien menig comitélid zijn of haar functie echter langer dan een jaar vervult, is het aannemelijk dat veel namen die voorkomen over de jaren waarover wel gegevens beschikbaar zijn, ook zouden zijn voorgekomen over de jaren waarover de gegevens ontbreken. Al met al leveren de verzamelde gegevens daarom toch een goed beeld op. Ook voor personen geldt trouwens dat de beroepen die bij hun namen verschijnen, niet per se die van nu zijn, maar die van ‘destijds.’  

Wat betreft de evenementen die AmCham in de afgelopen tien jaar heeft georganiseerd; die zijn (zo goed als) allemaal te achterhalen. Op bijzondere genodigden of aanwezigen na, hebben we in onze data alleen de mensen opgenomen die bij deze gelegenheden hebben gesproken. 

Lees verder Inklappen

Van ‘young professionals’ tot CEO’s

Als het gaat om zakenlieden, omvat het AmCham-netwerk zowel mensen aan de top van het bedrijfsleven als ‘gewone’ werknemers, waaronder veel young professionals – mensen tot de leeftijd van 35 jaar die in dienst zijn bij leden van AmCham. 

Een van de bestverdienende CEO’s van Nederland, Nancy McKinstry van Wolters Kluwer, zit in het Nominations Committee, dat jaarlijks advies uitbrengt over kandidaten voor het bestuur van AmCham. Daarin zit ook Jos Nijhuis, die van 2009 tot 2018 president-directeur was van de Schiphol Group. Bertrand van Ee, voormalig CEO van Royal HaskoningDHV en vijf jaar lang lid van lobbygezelschap DTIB, was een van de sprekers toen AmCham in 2011 haar vijftigste verjaardag vierde. Bij die gelegenheid was voormalig Amerika-correspondent voor de NOS Charles Groenhuijsen gespreksleider. 

Van de talloze vooraanstaande advocaten die aan AmCham zijn gelieerd, is Arnold Croiset van Uchelen – die zitting neemt in het Legal Committee – er één. Als partner bij Allen & Overy is hij betrokken bij de grootste conflicten in corporate Nederland. Daarnaast is hij sinds 2010 rechtsgeleerd raadsman van de Drager van de Kroon, eerst dus van koningin Beatrix en sinds 2013 van koning Willem-Alexander.

Iemand die op de feesten en partijen van AmCham niet is weg te slaan, is Charles Ruffolo: een van oorsprong Amerikaanse Italiaan die al decennia in Nederland woont en al bijna net zo lang verbonden is aan AmCham. Met zijn bedrijf The NetworKing profileert Ruffolo zich op congressen en recepties als netwerker par excellence, en is hij daarnaast een bekende naam uit het internationale sprekerscircuit

Aangezien er verschillende farmaceutische bedrijven op de ledenlijst van AmCham staan en haar Pharmaceutical Committee jaarlijks het Health Forum organiseert (een conferentie over de zorg, de laatste twee keer in samenwerking met academische ziekenhuizen), komen er in het netwerk van AmCham ook wetenschappers, artsen en andere mensen uit de zorgsector voor. Daaronder bevinden zich onder meer Bart Berden, voorzitter van de raad van bestuur van het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis en professor aan Tilburg University, en oud-minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Ab Klink (CDA), tegenwoordig lid van de raad van bestuur van zorgverzekeraar VGZ.

‘Meet and greets’ met oud-minister

Namen van andere (oud-)politici ontbreken niet in AmChams rolodex. Eerder schreven we al dat AmCham er jaarlijks in slaagt haar Priority Points aan een Nederlandse minister of staatssecretaris te overhandigen. Ook Sybrand van Haersma Buma duikt in het netwerk op omdat er in april 2016 met de toenmalige fractievoorzitter van het CDA in de residentie van de Amerikaanse ambassadeur in Den Haag een ‘exclusieve meet & greet’ plaatsvond en hij daar een voordracht hield over geopolitiek. Op diezelfde locatie hebben eerder soortgelijke ontmoetingen plaatsgevonden met Lilianne Ploumen (PvdA, minister van Buitenlandse Handel) en Melanie Schultz van Haegen (VVD, minister van Infrastructuur en Milieu) en elders met Maria van der Hoeven (CDA, minister van Economische Zaken) en bijvoorbeeld Frank Heemskerk (PvdA, staatssecretaris van Economische Zaken). 

Het is weinig verrassend dat ook Neelie Kroes (VVD) ertussen zit. Sinds haar aftreden als Eurocommissaris in 2014 vervult Kroes onder meer adviserende rollen bij AmCham-leden Meryll Lynch en Uber, werd zij in september 2015 door AmCham uitgenodigd om over start-ups te spreken en was zij te gast bij onder andere het galadiner in januari 2017 ter ere van AmChams 55-jarige aanwezigheid in Nederland.  

Verder zien we onder meer Joost Taverne, die tijdens zijn Tweede Kamerlidmaatschap voor de VVD verschillende keren mensen van AmCham heeft rondgeleid door het parlement en in 2017 het Binnenhof verruilde voor de functie van cultureel attaché op het Nederlandse consulaat in New York. Zijn rol als gelegenheidsgids voor delegaties van AmCham is in recentere jaren overgenomen door partijgenoot Jan Middendorp. 

Aan enkele feestelijkheden van AmCham zijn ook hoge ambtenaren gekoppeld, waaronder voormalig secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken Chris Buijink (die een grote rol heeft gespeeld in de vernieuwing van de eerder genoemde DTIB) en Ed Kronenburg, voormalig secretaris-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Verder zien we door de jaren heen verschillende burgemeesters en wethouders voorbijkomen (meestal van VVD-signatuur), en zijn er niet te vergeten vanuit de ambassade of het consulaat vaak een of meerdere personen aanwezig van de Amerikaanse overheid.

Onderwijsinstellingen, musea en luxe hotels

Naast Amerikaanse en Nederlandse bedrijven, banken, vermogensbeheerders, verzekeraars, adviesfirma’s, advocatenbureaus, accountants, enzovoort, zijn er gemeenten en een provincie lid van AmCham, evenals de regio-organisaties van het Invest in Holland Network. Het belangrijkste onderdeel van dit netwerk, het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA), staat ook op AmChams ledenlijst, al verklaart een woordvoerder dat dit agentschap niet als dusdanig lid is. Opvallend genoeg is (of was) een buitenlandse equivalent én concurrent van het NFIA, te weten Business France, dat zeker wel.

Ook een aantal onderwijs- en kennisinstellingen betaalt contributie aan AmCham, waaronder twee universiteiten: de Webster University, een Amerikaanse universiteit met vestigingen in verschillende landen (in Nederland gevestigd in Leiden) en de Rotterdam School of Management (RSM), onderdeel van de Erasmus Universiteit. Studenten van de RSM hebben in opdracht van AmCham in 2016 en 2018 onderzoek verricht naar respectievelijk TTIP en de energietransitie, en universitair hoofddocent aldaar, Irma Bogenrieder, zit al jaren in het Rotterdam Chapter Committee. Verder is het Amsterdam Institute of Finance lid, net als verschillende internationale scholen (American International School of Rotterdam, American School of The Hague, International School of Amsterdam), en De Baak, het managementcentrum van VNO-NCW, waar AmCham in het verleden een aantal seminars mee heeft georganiseerd.

Tussen de leden zien we daarnaast de grootste werkgeversvereniging van Nederland, AWVN, het Havenbedrijf van Rotterdam, de Kamer van Koophandel Rotterdam en onderdelen van Schiphol. De luxe hotels waar AmCham regelmatig recepties houdt, zijn lid, datzelfde geldt voor de musea Het Mauritshuis en Singer Laren, en ook voor het Hard Rock Café Amsterdam, om nog een willekeurig en in het oog springend voorbeeld te noemen. In dit kleurrijke gezelschap is niet ieder AmCham-lid even bekend als Philips of AkzoNobel. Wie bijvoorbeeld weet wat The Roots That Clutch is (of was), behalve een boektitel, mag het zeggen.

Kumu

Om de talloze ‘lijntjes’ van AmCham aanschouwelijk te maken, hebben we alle gegevens gestopt in Kumu, een online datavisualisatieplatform dat bestaat uit elementen en de connecties daartussen.  

In het geval van AmCham zijn de elementen mensen, bedrijven, organisaties of evenementen. De connecties tussen de elementen (de lijnen) geven informatie over de aard van de relatie. In het geval van personen kan die langdurig zijn, of eenmalig. Zo zijn er mensen die al jarenlang zitting nemen in een comité, maar bijvoorbeeld ook zzp’ers die ooit eens een workshop voor AmCham hebben verzorgd. 

De voornaamste reden om een persoon aan een evenement te linken, is het feit dat die persoon bij de desbetreffende gelegenheid spreker was. Dat neemt niet weg dat diegene ook bij andere bijeenkomsten en partijtjes van AmCham aanwezig kan zijn geweest. Ook in andere gevallen kan het zijn dat iemand aan slechts enkele evenementen is gekoppeld, maar er in werkelijkheid talloze heeft bijgewoond (dat geldt bijvoorbeeld voor de eerder genoemde Charles Ruffolo). De AmCham-Kumu geeft dat in de meeste gevallen dus niet weer, maar je zou het kunnen concluderen als je het fotomateriaal op de website van AmCham systematisch zou afspeuren. 

Lees verder Inklappen

Momentopname 

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de verzamelde data sowieso verre van compleet zijn. Als je alleen al bedenkt dat er voor de jaarlijkse Wine & Cheese Party van AmCham soms wel meer dan driehonderd gasten worden uitgenodigd, had met name het aantal personen vele malen hoger kunnen liggen. De gastenlijsten van dit soort feestjes liggen echter niet voor het oprapen, en lang niet iedereen die keuvelend en met wijn en hors-d'oeuvres op de foto is gezet, werd door ons herkend. Zie de AmCham-Kumu daarom niet als een alomvattend geheel, maar als een representatieve momentopname, een dwarsdoorsnede zo je wil. De personen en entiteiten die als 2600 elementen in de visualisatie om elkaar heen dansen, laten in ieder geval zien dat AmCham als een octopus haar tentakels in alle richtingen heeft uitgespreid.  

Aan de hand van metadata maakt de AmCham-Kumu het enigszins abstracte concept ‘netwerk’ een stuk concreter. Het biedt een goede basis voor eventueel vervolgonderzoek, of zou een waardevolle aanvulling kunnen zijn op onderzoeken die al eerder zijn uitgevoerd. Uit de data zou je bovendien veel verschillende statistieken kunnen destilleren, maar die zouden eigenlijk pas betekenis- en waardevol zijn als je ze naast soortgelijke statistieken van andere lobbygroepen zou kunnen leggen. 

Wat het netwerken en (informele) lobbyen binnen het kader van AmCham door de jaren heen door honderden uiteenlopende partijen en individuen nou precies inhield en wat dat voor hen heeft opgeleverd, dat blijft onmogelijk om te zeggen. Daarvoor zou inhoudelijke data nodig zijn, en die zijn helaas niet beschikbaar. 

Hoe gebruik ik Kumu?
  • Omdat de AmCham-Kumu zo groot is, heeft die op het eerste gezicht wat weg van een sterrenstelsel, met planeten die om hun zon heen cirkelen. Laat je niet gelijk uit het veld slaan door de ogenschijnlijke chaos, als je een beetje inzoomt, zie je dat er wel degelijk structuur in zit en kan je ook beter zien waar je op wil klikken.  

  • Gebruik bij voorkeur de plus en de min rechtsboven om beheerst in- en uit te zoomen (bij dubbelklikken op de zwarte achtergrond is het beeld geneigd ongecontroleerd te verspringen).

  • Elementen worden in Kumu weergegeven als bolletjes en de connecties als de lijnen tussen twee bolletjes.

  • Linksonder zie je de legenda. Die laat zien welke kleuren de verschillende elementen hebben. De enige uitzondering is de categorie personen. Indien beschikbaar hebben we een foto van de persoon gebruikt, anders zal deze worden aangeduid met een blauw bolletje.

  • Wanneer je op een connectie (de lijn) tussen een persoon en een organisatie klikt, dan zie je in het schermpje links de functie die de persoon daar in een bepaald jaar bekleedde. Klik je op de connectie tussen de persoon en AmCham, dan verschijnt informatie over de relatie tussen die twee.

  • Linksboven in de visualisatie zit een zoekfunctie. Hiermee kan je snel naar een persoon, bedrijf of instelling zoeken.

  • Wanneer je met je muiscursor enkele seconden boven een element zweeft, lichten de verbonden elementen op.

  • Als je een element ingedrukt houdt, zal een nieuwe weergave worden gemaakt van alleen dat element en elementen die daarmee in verbinding staan. Ook op die elementen kan je uiteraard klikken, waardoor weer andere connecties zichtbaar worden. (Doe dit bijvoorbeeld eens bij een van de comités van AmCham, ExxonMobil of de Amerikaanse ambassade, enkele elementen met veel connecties.) Hier kan je net zo lang mee doorgaan tot je terug wil keren naar de volledige weergave. Daarvoor hoef je alleen kort de zwarte achtergrond ingedrukt te houden.

  • Kumu kan nog veel meer. Het biedt bijvoorbeeld de mogelijkheid om door middel van ingebouwde filters de data verder te specificeren. Zo kan je bijvoorbeeld zien welke personen de meeste connecties hebben met andere elementen. Mocht je hier in willen duiken, dan kan je indien nodig ook de handleiding van Kumu raadplegen.

  • Mocht je aan de slag willen met onze ruwe data, dan kan dit door rechtsonder te klikken op de drie rondjes. Hier kan je alle Kumu-data als .xlsx of .json bestanden downloaden. 

Lees verder Inklappen

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Daniël de Jongh

Onderzoeksjournalist, duikt voor FTM in de lobby van Amerikaanse bedrijven in Nederland.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Over de auteur

Platform Authentieke Journalistiek

Gevolgd door 512 leden

Het Platform Authentieke Journalistiek wil met kritische berichtgeving een bijdrage leveren aan een eerlijkere samenleving.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

De #Lobbycratie

Gevolgd door 1885 leden

Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt...

Volg dossier