Nadat bekend werd dat Twitter, Facebook en Youtube ‘verdachte’ accounts uit China hebben geblokkeerd, krabde Jan Kuitenbrouwer zich achter de oren. Het Westen laat geen gelegenheid voorbijgaan om China te bekritiseren vanwege het onderdrukken van dissidenten en het censureren en manipuleren van de publieke opinie. Doet Silicon Valley nu niet hetzelfde?

    Groot nieuws vorige week: Facebook, Twitter en YouTube deactiveerden grote aantallen accounts, die ten doel hadden de protestbeweging in Hong Kong te ‘destabiliseren’ en ‘politieke verdeeldheid te zaaien’. Twitter blokkeerde 936 zeer actieve en 200.000 verdachte accounts, die nog niet veel deden maar mogelijk later zouden worden ingezet. YouTube sloot 210 kanalen, Facebook maakte niet bekend hoeveel accounts het verwijderde.

    Een van de voorbeelden die Twitter gaf: een foto van demonstranten die de Legislative Council van Hong Kong bestormen, met het onderschrift: ‘Are these people who smashed the Legco crazy or taking benefits from the bad guys? It's a complete violent behavior, we don't want you radical people in Hong Kong. Just get out of here!’ Facebook toonde een voorbeeld waarin de Hong Kong-demonstranten vergeleken werden met ‘kakkerlakken’. Insinuaties dat de demonstranten betaald worden door een vreemde mogendheid en de kakkerlakvergelijking: het is de Top Twee uit het Handboek voor Afgezaagde Propaganda. 

    De accounts ‘gedragen zich op gecoördineerde wijze,’ stelde YouTube, er is sprake van ‘banden’, ‘relaties’ en ‘associaties’; harde bewijzen worden niet aangevoerd. De accounts ‘zaaien politieke verdeeldheid’ stellen Facebook en Twitter. Er ís helemaal geen politieke verdeeldheid in Hong Kong? Die hele protestbeweging is fake?

    Wanneer is een account spam, wanneer is het fake, wat is inauthentiek?

    Het zaaien van politieke verdeeldheid kan nauwelijks een argument zijn, de Amerikaanse president doet op Twitter precies hetzelfde. Laster, smaad, haattaal, evidente leugens, de grootste distributeur van desinformatie op de planeet kan ongestoord zijn gang gaan. Eén account met 30 miljoen volgers of 200.000 met een handjevol, wat is het verschil eigenlijk? ‘De Clintons gaven opdracht tot de moord op Jeffrey Epstein’ – ah, de Trol van Pennsylvania Avenue is wakker. Die gaat weer een dagje politieke verdeeldheid zaaien. 

    Maar Trump twittert onder eigen naam; hier gaat het volgens de platforms om spam- en fake-accounts die ‘inauthentiek gedrag vertonen’. Wanneer is een account spam, wanneer is het fake, wat is inauthentiek? En doen Twitter en Facebook dit met alle accounts die aan dat profiel voldoen? Of kwam het wel heel fijn uit om in Washington een wit voetje te halen met deze bijdrage in de tech- en handelsoorlog tegen China? Het boosaardige China, dat onze industrie kapot concurreert, met Huawei-apparatuur ons telefoonverkeer afluistert en de democratie in Hong Kong vertrapt? De groei van Big Tech wordt beperkt doordat zij geen toegang hebben tot de grootste markt ter wereld, China, dit kan ook een manier zijn om de druk op te voeren.

    Kunnen Facebook en Twitter garanderen dat zij alleen maar staatspropaganda blokkeren, en geen authentieke gebruikers met authentieke opinies? Mogelijk zouden zij die garantie kunnen geven, het probleem is dat zij niet hóeven.

    ‘Hoe stellen zij die links met de regering vast, door te gissen?’ schreef een boze blogger genaamd Yuanmuqingfang op Wechat, het Chinese Facebook/Instagram. ‘En zelfs als zij verbonden zijn, hebben zij geen recht van spreken?’

    ‘Als wij niet op de Westerse sociale media zitten, drijven zij de spot met ons dat wij geen vrijheid hebben,’ schrijft SpaceMusic, een gebruiker van Weibo, het Chinese Twitter. ‘Maar als wij er wel op gaan om ons standpunt uit te dragen, beschuldigen zij ons van regeringspropaganda en sluiten zij ons af. Is dat die vrijheid van meningsuiting waar zij zo trots op zijn?’

    Een legitieme vraag. Het ‘democratische’ Westen laat geen gelegenheid voorbijgaan om China te bekritiseren vanwege het onderdrukken van dissidenten en het censureren en manipuleren van de publieke opinie. Doet Silicon Valley hier niet eigenlijk hetzelfde?

    Aanzienlijk minder aandacht kreeg een onthulling van Bloomberg dat Twitter er een service op nahoudt om overheden, politici en ngo’s te trainen in het zo effectief mogelijk verspreiden van hun boodschap. En inderdaad, terwijl de verdachte Twitter-accounts geblokkeerd werden, werd vanuit verschillende Chinese ambassades in de wereld de Hong Kong-beeldvorming op Twitter geïntensiveerd, met gebruik van diverse hashtags, precies zoals je op zo’n cursus leert. Dus: Twitter zelf is verboden in China, maar de Chinese overheid wordt uitgenodigd voor potty training, zodat zij de sociale media op zindelijke wijze kunnen gebruiken voor hun propaganda. ‘Dat doen wij over de hele wereld,’ verklaarde Twitter. ‘Iedereen heeft recht op een rol in het publieke debat, zolang zij onze regels en procedures volgen.’ Wat die regels precies zijn? Tja, lees onze terms of service, die overigens om de zoveel maanden herzien worden. In Beijing staat een kantoor waar bepaald wordt wie wat wanneer op welk kanaal mag zeggen, bij ons staat dat kantoor in Silicon Valley.

    De term alleen al – facial recognition towers – deed een rilling door West-Cyberspace gaan

    Toen Hong Kong in 1997 weer bij China kwam, was de afspraak: one country, two systems. Het was te verwachten dat Beijing aan die afspraken zou gaan morrelen, de Hong Kongers vrezen gelijkschakeling en verzetten zich tegen een leven zoals op het vasteland. Afgelopen weekend verschenen foto’s van demonstranten die ‘facial recognition towers’ probeerden neer te halen, gezichtsherkenningsmasten. Of die masten daadwerkelijk gebruikt werden voor gezichtsherkenning bleef onduidelijk, in andere berichten waren het ‘smart lampposts’, maar de suggestie paste perfect: ziedaar een voorbode van het gehate Chinese social credit system: de overheid volgt alles wat je doet en manipuleert je gedrag. Zoals Beijing het formuleert: ‘To allow the trustworthy to roam everywhere under heaven while making it hard for the discredited to take a single step.’ 

    Eén keer zwartrijden in de metro en je internet wordt vertraagd, ik noem maar een willekeurig vergrijp en een van de vele sancties uit het snel groeiende repertoire van dit systeem. Hoe meer vrienden en kennissen met incorrecte opinies, hoe lager je social credit score, hoe kleiner de kans dat je kinderen naar een eliteschool mogen. De term alleen al – facial recognition towers – deed een rilling door West-Cyberspace gaan. Biometrische hardware als symbool voor de nieuwe, digitale dictatuur. De datadictatuur.

    Toch lijkt het Westen ook in dit opzicht meer op China dan wij graag denken. Ook ons internet is aan het chinaficeren. Ook de Westerse internetgebruiker wordt stukje bij beetje ingesponnen in een soort sociaal kredietsysteem. In de staat New York mogen verzekeraars hun premie baseren op informatie die zij op de sociale media over je vinden. U verklaarde niet te roken, maar wat doet u dan op dit feestje met een sigaret in uw mond? Goh, u jaagt op groot wild in Afrika? Daar heeft u ons niets over verteld toen wij uw levensverzekering afsloten. De ANWB verkoopt een autoverzekering in combinatie met een elektronisch apparaatje dat je rijgedrag registreert: hoe voorzichtiger je rijdt, hoe meer bonuspunten, hoe lager je premie. Of neem het Canadese bedrijf PatronScan, een sociaal kredietsysteem voor caféklanten, te koop voor caféhouders in Amerika, Australië, Canada en het VK. Te veel gedronken, andere gasten lastig gevallen, amok gemaakt? Aantekening in PatronScan. Sta je een dag later in een ander café, ook al is het aan de andere kant van de wereld: nee meneer, u schenken wij niet. Ook heeft het systeem een geheime lijst voor individuele eigenaren, waar je na één incident tot vijf jaar lang op kunt blijven staan.

    Ik heb Whatsapp altijd gezien als een publieke dienst zonder enige vorm van screening, net als sms, maar ook hier word je als gebruiker gejureerd. Je kunt medegebruikers blokkeren (wist ik niet) en als te veel mensen dat met je doen doen, lig je eruit. De gemiddelde Amerikaanse of Europese internetgebruiker heeft nog tal van andere communicatiekanalen tot zijn beschikking, maar in veel minder ontwikkelde landen is Whatsapp vaak het enige dat mensen hebben. Dan degradeert Whatsapp je tot communicatie-paria. 

    AirBnB en Uber doen het ook: de klant kan jou als dienstverlener een score geven, maar de dienstverlener jou als klant ook. Vertoon gedrag dat volgens de verhuurder of taxichauffeur ongewenst is: strafpunten. Welk gedrag precies, dat mag de dienstverlener zelf bepalen. AirBnb over levenslange uitsluiting: ‘This decision is irreversible and will affect any duplicated or future accounts. Please understand that we are not obligated to provide an explanation for the action taken against your account.’ Uber: als je rating ‘significant beneden het gemiddelde’ is, kom je op de zwarte lijst. No more Uber for you! 

    Je bent overgeleverd aan een handjevol privé-ondernemingen in plaats van aan één massieve staatsmoloch

    Afgelopen week bleek dat de Amerikaanse douane (Customs and Border Protection) mensen toegang tot het land weigert op grond van hun socialemedia-content. Een Palestijnse student, geselecteerd voor Harvard, werd op het vliegveld van Boston ‘ontoelaatbaar’ verklaard en teruggestuurd naar Libanon. Niet zijn eigen Facebook-bijdragen, maar die van vrienden en vrienden van vrienden, waren de aanleiding. 

    Uiteenlopende systemen die uiteenlopende scores bijhouden, dat is nog iets anders dan een gecentraliseerde Big Brother zoals in China, zou je kunnen zeggen, maar dat je bent overgeleverd aan een handjevol privé-ondernemingen in plaats van aan één massieve staatsmoloch, is dat eigenlijk wel een geruststelling? In zekere zin wordt het strafrecht deels geprivatiseerd. Geen proces, geen verweer, geen beroep.

    Je moet er niet aan denken dat zulke bedrijven die informatie gaan verhandelen, of dat iemand die data allemaal opkoopt en alsnog integreert tot een handzame totaalservice – een sociaal kredietsysteem à la Black Mirror.

    China is ver weg, maar dichterbij dan wij denken. Er wordt gesproken van het ‘Splinternet’, een geleidelijke balkanisering van het internet met wisselende vrijheden per land, te beginnen met een globale tweedeling tussen het Westen en China. Maar op een bepaalde manier groeien die twee zones dus ook naar elkaar toe, en zou je kunnen spreken van het ‘Chinternet’: two countries, one system.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jan Kuitenbrouwer

    Gevolgd door 408 leden

    Journalist, schrijver en presentator. Auteur van het boek 'Datadictatuur, hoe de mens het internet de baas blijft'.

    Volg Jan Kuitenbrouwer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Datadictatuur

    Gevolgd door 801 leden

    2018 was het jaar van de Grote Internet Ontnuchtering. Voor het eerst zagen we de techindustrie met haar datahonger als een G...

    Volg dossier