Is het Italiaanse hemd nader dan de Europese rok?

5 Connecties

Onderwerpen

Euro Italie Benkencrisis

Organisaties

ECB Europese Unie
81 Bijdragen

De geplaagde Italiaanse premier Renzi lijkt te kiezen voor een harde confrontatie met Brussel. Naar verluidt wil hij voor tientallen miljarden euro’s staatssteun verlenen aan zijn noodlijdende bankensector. Daarmee riskeert Renzi ruzie met de Europese Commissie, die dergelijke staatssteun verbiedt. Waarom kiest hij deze weg? En is er nog een alternatief?

De Italiaanse premier Matteo Renzi staat voor een lastig dilemma. De Italiaanse bankensector kampt met een grote hoeveelheid slechte kredieten op haar balansen, maar er is geen investeerder te vinden die wil beleggen in de Italiaanse ‘zombiebanken’. Het Atlas-fonds van vijf miljard euro, dat is opgericht om noodlijdende banken bij te staan, is uitgeput. Bovendien is het veel te klein om de grote hoeveelheid slechte kredieten op te nemen.

Maar Renzi wil evenmin de ‘kleine spaarder’ laten bloeden door het toepassen van de nieuwe bail in regels uit Brussel, waarbij depositohouders, obligatiehouders en aandeelhouders eerst moeten bloeden vóórdat de belastingbetaler weer de portemonnee moet trekken om een op omvallen staande bank te redden. Immers, veel van die kleine spaarders zijn destijds juist door de banken zelf verleid om hun kwartjes in bankaandelen om te zetten, zogenaamd omdat die een hoger rendement zouden opleveren. Die kleine (en grote) spaarders vormen het electoraat van de premier. Deze mensen nu in de steek laten door ze te laten opdraaien voor falende banken, betekent politieke zelfmoord.

De spaarders in de steek laten door ze te laten opdraaien voor falende banken, betekent politieke zelfmoord

Intussen bereiden Brussel en Frankfurt, waar de Europese Centrale Bank (ECB) zetelt, een reddingsactie van de Italiaanse bankensector voor. Onder meer door de Italiaanse centrale bank toe te staan om voor het astronomische bedrag van 150 miljard euro liquiditeitssteun aan haar bankensector te verlenen. In ruil voor garanties van de Italiaanse staat creëert de centrale bank liquiditeiten voor de banken, zodat het gevaar van een bankrun op onveilig geachte banken voorkomen wordt. Deze vorm van steun is niet verboden door Brussel. Sterker nog: ze wordt in verschillende andere zwakke eurozone landen toegepast.

Rechtstreekse kapitaalinjecties in private banken zijn iets heel anders. Het gaat dan om directe participatie van de staat in het aandelenkapitaal van de banken. Sinds de bail in van de Cypriotische banken in 2013 is dat door Brussel verboden in het kader van de nieuwe afspraken over de Europese Bankenunie. ECB-bestuurder Benoît Cœuré zei tijdens een toespraak in het Portugese Sintra, afgelopen woensdag, dat als de nieuwe bail in regels niet worden toegepast, dit ‘het einde van de interne markt’ zou betekenen.

En ook de Europese Commissie (EC) is bepaald niet gecharmeerd van Renzi’s plannen om voor tientallen miljarden euro’s steun te geven aan zijn banken. Margrethe Vestager, eurocommissaris mededinging, heeft Renzi enkele opties aangereikt, waarmee hij de banken zou kunnen versterken zonder de bail in regels te overtreden: omzetting van leningen in eigen vermogen en een compensatie-regeling-achteraf voor kleine spaarders die zwaar gedupeerd zouden worden door deze move. Maar rechtstreekse staatssteun geven, zoals Renzi wil, zit er volgens Vestager niet in.

De harde opstelling van de ECB en de EC komt Renzi buitengewoon slecht uit

Deze harde opstelling van de ECB en de EC komt Renzi buitengewoon slecht uit. Hij wil in oktober een referendum houden over een serie hervormingsmaatregelen waarvoor een grondwetswijziging nodig is. Tegelijkertijd voelt hij de hete adem in zijn nek van de oppositie, die op een gecontroleerde wijze afscheid wil nemen van de euro en dat idee in een referendum aan de bevolking wil voorleggen. Aan het eerstgenoemde referendum heeft Renzi zijn politieke lot verbonden, het tweede — over de euro — zou weleens het einde van de eurozone kunnen inluiden. Renzi lijkt — als een kat in het nauw — bereid om de Europese afspraken over de Bankenunie te negeren om zijn politieke leven te redden.

Anat Admati, hoogleraar economie aan de universiteit Stanford, zei vorige week tegen de financiële berichtendienst Bloomberg dat de Italiaanse banken ‘incredibly sick’ zijn. Maandagochtend concludeerde kredietbeoordelaar Fitch dat het buitengewoon onwaarschijnlijk is dat Renzi van de EC toestemming zal krijgen om directe steun aan zijn banken te verlenen. Volgens Fitch komen de acties van de Italiaanse regering te laat en zijn ze hoe dan ook niet afdoende. Anders dan bijvoorbeeld Noorwegen in de jaren ’90 of Zwitserland met UBS en Credit Suisse in 2008, die direct ingrepen en hun banken herkapitaliseerden, hebben de Italianen hun bankensector niet gesaneerd toen het nog kon.

"Anders dan bijvoorbeeld Noorwegen in de jaren ’90 of Zwitserland in 2008, die direct ingrepen en hun banken herkapitaliseerden, hebben de Italianen hun bankensector niet gesaneerd toen het nog kon"

Maandagmiddag werd de handel in Italiaanse bankaandelen stilgelegd. Aanleiding vormde een brief van de ECB waarin de Italiaanse president Mario Draghi de banken drie jaar de tijd geeft om de hoeveelheid slechte kredieten op hun balansen te verminderen naar de in de eurozone geaccepteerde standaard. Bovendien moeten de banken van de ECB hun buffers versterken, dat wil zeggen: meer eigen vermogen aantrekken. Maar internationale beleggers hebben geen trek in de Italiaanse bankensector. Vandaar dat Renzi zijn plan om 40 miljard euro in het bankenstelsel te injecteren toch wil doorzetten. Daarmee riskeert hij willens en wetens een harde confrontatie met Brussel. De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei vorige week nog dat ‘de Europese regels niet elke twee jaar aangepast moeten worden.’

Hoe dit Italiaanse pokerspel gaat aflopen durft nog niemand te voorspellen. Maar gelet op de enorme politieke belangen die gemoeid zijn met het redden van de euro en de eurozone zal er wel weer een waterig compromis bereikt worden. Zo niet, dan dreigt er op een politiek penibel moment een ernstige bankencrisis uit te breken in de eurozone waar noch  de Europese Commissie, noch de Europese regeringsleiders en zeker niet de financiële markten op zitten te wachten.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jean Wanningen

Gevolgd door 233 leden

Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...