De dichte studio van The Voice of Holland na de aantijgingen van seksueel wangedrag.

De dichte studio van The Voice of Holland na de aantijgingen van seksueel wangedrag. © Robin Utrecht

ITV houdt vast aan omstreden onderzoek door Zuidas-kantoor naar misstanden The Voice

Het Britse ITV, de producent van The Voice of Holland, is niet van plan het onderzoek naar seksueel misbruik bij dat tv-programma door advocatenkantoor Van Doorne te staken. Dit terwijl aan Van Doornes onafhankelijkheid valt te twijfelen: in het verleden werkte het kantoor voor ITV. De tuchtrechter voor de advocatuur laat in een recente uitspraak alle ruimte voor dit soort lucratieve onderzoeken, waardoor twijfels over de onafhankelijkheid blijven bestaan.

Zogenaamd onafhankelijke onderzoeken naar misstanden bij bedrijven door advocatenkantoren liggen al jaren onder vuur. Uit verscheidene zaken blijkt dat deze onderzoeken niet onafhankelijk zijn en vooral dienen om frauderende bedrijven uit de wind te houden (zie ook het kader hieronder). Advocaten zijn beroepsmatig partijdig en dienen in de eerste plaats het belang van hun betalende cliënt.

ITV, de producent van televisieprogramma The Voice of Holland, besloot begin dit jaar advocatenkantoor Van Doorne in te schakelen voor onderzoek naar seksueel misbruik. Over onder meer Marco Borsato, Ali B, orkestleider Jeroen Rietbergen en regisseur Martijn Nieman zijn klachten ingediend, dan wel aangiftes gedaan.

De keuze voor Van Doorne was van meet af aan omstreden. Critici van binnen en buiten de advocatuur stelden dat zo’n onderzoek niet bij een advocatenkantoor thuishoort. Het Openbaar Ministerie liet in januari weten dat slachtoffers zich in eerste instantie moeten melden bij de politie, niet bij Van Doorne. ‘Eerdere gesprekken met anderen dan de politie’ kunnen ‘schadelijk’ zijn voor een eventueel strafrechtelijk onderzoek. Het inschakelen van het kantoor leidde ook tot Kamervragen van de VVD.

ITV zet het omstreden onderzoek voort, laat het Britse moederbedrijf desgevraagd aan Follow the Money weten. De aanleiding om die vragen te stellen, was een recente uitspraak van de Raad van Discipline, de tuchtrechter voor de advocatuur, die de kwestie weer actueel maakt.

Twee deuren verderop omzet draaien

De rechter oordeelde (in een andere zaak dan The Voice) dat advocatenkantoren best onafhankelijk onderzoek kunnen doen, zo lang het kantoor dat het onderzoek verricht de cliënt maar niet adviseert over een ‘gerelateerde kwestie’. Denk aan een ontslagzaak die volgt op een fraude-onderzoek.

Dit laat alle ruimte voor Zuidaskantoren om zulke lucratieve onderzoeken te blijven doen, terwijl ze twee deuren verderop in de gang omzet draaien met werk voor diezelfde cliënt. De uitspraak heeft dus, anders dan Het Financieele Dagblad en NRC claimden, geen grote gevolgen. Integendeel: de Zuidas kan deze praktijk verder uitbouwen, maar nu met het stempel ‘onafhankelijk’ erop. Over niet-gerelateerde kwesties staat het advocaten immers vrij gelijktijdig te adviseren aan de opdrachtgever van een onderzoek.

Geruchtmakende onderzoeken door advocatenkantoren

Keolis

In mei 2020 onthulde Follow the Money, op basis van interne bronnen bij het ov-bedrijf Keolis, dat er fraude was gepleegd bij de aanbesteding van de vervoersconcessie IJssel-Vecht. Keolis had side letters ingezet om heimelijke afspraken te maken met de leveranciers van elektrische bussen, met als doel om de concessie ter waarde van 900 miljoen euro binnen te halen. Toen de topman van Keolis daar lucht van kreeg, schakelde hij advocatenkantoor Kennedy Van der Laan in om onderzoek te doen. Keolis was nog geen klant van het kantoor.

Ook lichtte de topman het Openbaar Ministerie mondeling in over het onderzoek. Hoewel de side letters frauduleus zijn, deed het bedrijf geen aangifte. Het rapport van Kennedy van der Laan, dat gedeeld werd met de drie betrokken provincies, legde de schuld bij een laaggeplaatste manager. De top kwam ermee weg en strafrechtelijk onderzoek bleef uit.

SBM Offshore

Begin 2014 kwam naar buiten dat het Schiedamse miljardenconcern SBM Offshore op grote schaal buitenlandse officials had omgekocht in ruil voor opdrachten. De bedrijfstop zou van de omkoping hebben geweten. De Brauw Blackstone Westbroek kreeg opdracht voor een bedrijfsonderzoek dat de basis vormde voor een latere schikking van 240 miljoen dollar tussen SBM en het Openbaar Ministerie.

Volgens de klokkenluider in de affaire bleef juist vanwege het onderzoek door De Brauw allerlei belastende informatie onder de pet. Alle bevindingen die SBM met zijn huisadvocaat deelde, bleven namelijk geheim dankzij het verschoningsrecht, dat bepaalt dat alles wat zich afspeelt tussen cliënt en advocaat in beginsel vertrouwelijk is.

Dat SBM sprak van ‘onafhankelijk, extern onderzoek’ is ‘op z’n minst in potentie misleidend en daarom ongewenst,’ zo bepaalde het gerechtshof Amsterdam in 2021. ‘Het grote (niet juridisch geschoolde) publiek zal bij een [..] onafhankelijk onderzoek niet bepaald denken aan een onderzoek dat (mede) wordt uitgevoerd door iemand die als advocaat door de betrokkene is ingeschakeld om dat onderzoek te verrichten.’

Imtech

In 2013 dreigde installatiebedrijf Imtech failliet te gaan. Het concern had tientallen miljoenen moeten afboeken op frauduleuze bouwprojecten. Onduidelijk was hoe groot de problemen waren. Om overeind te blijven, moest het bedrijf 500 miljoen euro ophalen bij beleggers.

Imtech huurde advocatenkantoor De Brauw in en deelde hun onderzoeksrapport om ‘publiekelijk verantwoording af te leggen’. Dat was doeltreffend: de markt was gerustgesteld en de claim-emissie een succes.

Twee jaar later ging Imtech alsnog failliet. Curatoren van Imtech hebben het rapport als 'inhoudelijk onjuist, onvolledig en te rooskleurig' bestempeld. Zij stelden dat de advocaten van De Brauw, dat bij Imtech ook nog eens miljoenen verdiende als adviseur, ervoor kozen 'de werkelijke problemen bij Royal Imtech niet te onthullen'. De kwestie is uitgemond in een tuchtprocedure tegen twee voormalige advocaten van De Brauw.

De NS

De Brauw kwam ook in opspraak door hun onderzoek naar fraude bij een dochterbedrijf van de NS, dat in 2015 openbaar werd. De Brauw concludeerde dat NS-topman Timo Huges van niets wist – een claim die later twijfelachtig bleek. Huges moest alsnog opstappen. De betrokken advocaat werd door de tuchtrechter berispt wegens nalatigheid. Zo was er geen hoor- en wederhoor toegepast.

Later deed de NS-directie opnieuw een beroep op De Brauw toen mededingingsautoriteit ACM een onderzoek instelde naar deze affaire. Ook stond De Brauw de NS bij in de ontslagzaken als gevolg van het onderzoek, onder meer dat van de voormalig topman.

Lees verder Inklappen

Dat Van Doorne een aantal jaren geleden optrad voor ITV in een procedure over een auteursrechtelijke kwestie, is volgens het vonnis van de tuchtrechter geen enkel probleem. Zelfs al zou Van Doorne nu nog steeds allerlei zaken behandelen voor ITV, dan nog kan het kantoor voor diezelfde cliënt ‘onafhankelijk’ onderzoek doen voor ‘extern gebruik’, staat in de uitspraak. Dat ‘externe gebruik’ betekent dat de resultaten worden gedeeld met bijvoorbeeld het Openbaar Ministerie of een toezichthouder.

De resultaten van Van Doornes onderzoek zijn inderdaad voor extern gebruik bedoeld, laat een woordvoerder weten

De resultaten van Van Doornes onderzoek zijn inderdaad voor extern gebruik bedoeld, laat een woordvoerder weten: ‘ITV zal de resultaten van het onderzoek openbaar maken op een wijze die rekening houdt met het respecteren van de vertrouwelijkheid van slachtoffers en getuigen, alsmede met onze wens om de politie in staat te stellen het strafrechtelijk onderzoek zonder interruptie uit te voeren. In de berichtgeving aan ITV zal Van Doorne geen namen van personen noemen.’

De Britse producent zegt dat het een scheiding heeft aangebracht tussen dit onderzoek en ander juridisch advies: ‘In feite bevestigt het besluit [van de tuchtrechter] de keuze die ITV heeft gemaakt door het externe onderzoek naar The Voice of Holland – dat wordt geleid door Van Doorne – los te koppelen van de externe juridisch adviseur van ITV, De Brauw.’

Juridische strijd tussen John de Mol en ITV

Een ‘gerelateerde kwestie’ waar advocaten aan te pas komen, is verre van denkbeeldig.

Als gevolg van de affaire zijn de uitzendingen van The Voice stopgezet, wat financiële schade heeft opgeleverd bij enerzijds RTL, dat het programma niet meer kan uitzenden, en anderzijds bij producent ITV, die een grote opdracht kwijtraakte. Follow the Money berekende de schade op minimaal tientallen miljoenen. Er bestaan bovendien al langer grote juridische spanningen tussen John de Mol en ITV over financiële afspraken die samenhangen met ITV’s overname van De Mols bedrijf.

Daarom is het de vraag of Van Doornes onderzoek een rol zal spelen in juridische claims. Geraadpleegde advocaten wijzen erop dat John de Mol mogelijk al voor de onthullingen wist van de problemen, maar geen orde op zaken heeft gesteld, wat tot schade heeft geleid voor ITV. Dat roept vervolgens de vraag op of de belangen van de slachtoffers in dit onderzoek voorop staan of de belangen van ITV.

Door zelf het rapport openbaar te maken kan ITV bepalen hoe en wanneer dat gebeurt, en zo grip houden op de beeldvorming

 Door zelf het rapport openbaar te maken kan het Britse tv-bedrijf bepalen hoe en op welk moment dat gebeurt, waarmee het grip houdt op de beeldvorming. Ook kan het nu het rapport desgewenst in de rechtbank gebruiken in het kader van een claim tegen De Mol, zonder dat de indruk wordt gewekt dat het rapport specifiek met dat oogmerk is geschreven.

Advocaat Esther Vroegh beziet de situatie met afschuw. Ze schreef er eerder een opinieartikel over voor het Brabants Dagblad. Ze vreest dat de aangevers opnieuw slachtoffer worden, nu van een vete in de rechtbank tussen ITV en Talpa. Tegen Folllow the Money zei ze: ‘De belangen zijn evident. Alle waarborgen die je de slachtoffers zou moeten geven, geef je zo op voor de aandeelhouders. ITV kan zeggen dat ze er alles aan hebben gedaan om het goed te doen, waardoor ze hun handen in onschuld kunnen wassen en de schuld bij De Mol kunnen leggen. Dit is absoluut verwerpelijk.’

Naar aanleiding van de uitspraak van de tuchtrechter is volgens haar weer eens komen vast te staan dat de onderzoekstak van een advocatenkantoor niet geschikt is voor dergelijke onderzoek. ‘Het sterkt mij in mijn oordeel dat Van Doorne zich hier niet mee moet inlaten.’

‘Nog meer wantrouwen onder slachtoffers’

Advocaat Olaf Trojan van Bird & Bird vindt het een mistige gang van zaken, vertelde hij aan Follow the Money: ‘Een advocaat die een opdracht aanvaardt om feitenonderzoek te doen, mag geen misverstand laten bestaan over zijn partijdige rol. In dit geval lijkt mij van belang dat aan de slachtoffers die verklaringen afleggen, duidelijkheid wordt verschaft over het doel van het onderzoek.’

Sébas Diekstra, de advocaat die slachtoffers van The Voice bijstaat, vindt dat zijn cliënten geen verklaringen moeten afleggen bij Van Doorne. ’Van Doorne is per definitie een partijdige belangenbehartiger. Of er echt aan waarheidsvinding gedaan wordt is maar zeer de vraag en dit zorgt alleen maar voor nog meer wantrouwen onder slachtoffers,’ verklaarde hij eerder in het AD.

‘Ik heb de uitspraak van de tuchtrechter gelezen,’ zegt Diekstra tegen Follow the Money. ‘De kwestie verandert er niet mee. Van Doorne is wellicht niet de vaste advocaat van ITV, maar werkt wel in opdracht van ITV. Dat is al scheef. Dat tast de onafhankelijkheid aan.’

Met medewerking van Mark Koster