Jarige Mandela ziet ANC-tegenstanders messen slijpen

1 Connectie

Onderwerpen

Zuid-afrika

Mandela is vandaag jarig en Zuid-Afrika viert ingetogen feest. Maar achter zijn rug woedt een keiharde strijd om de macht. Correspondent Inge Abraham over de roerige tijd die het land te wachten staat.

‘De erfenis van Nelson Mandela’. In Zuid-Afrika heeft iedereen het erover, zeker de laatste weken toen zijn dood nabij leek. Met de nadruk op ‘leek’, want vandaag viert de geliefde oud-president tegen alle verwachtingen in zijn 95ste verjaardag. Dat hij een erfenis nalaat staat vast, evenals het gegeven dat die erfenis voor de nodige opschudding gaat zorgen.  

 
Drie weken geleden werd ik door een Nederlands nieuwsprogramma gebeld. Met de vraag of ik, I quote, ‘dacht dat in Zuid-Afrika de pleuris uit zou breken’. Ik betoogde al eerder dat ik ervan overtuigd ben dat dat niet zal gebeuren. Wilde cowboyverhalen over klopjachten op blanke Zuid-Afrikanen en hun massale exodus - het idee alleen al. ‘Nee’, zei ik resoluut tegen de redactie, ‘die pleuris ga je hier niet tegenkomen.' 
 
Althans, niet de pleuris waar zij op doelen. Want rumoer is er hier wel degelijk, ware het niet dat zich dat meer in de politieke arena, dan op straat afspeelt. Daar is overigens niet alleen de toestand van Mandela de oorzaak van, maar spelen ook de landelijke verkiezingen van volgend jaar een belangrijke rol. 
 
Hoe het ook zij, de huidige situatie creëert een politiek vacuüm waar gretig op wordt ingespeeld. Dat de heersende ANC tijdens de verkiezingen van 2014 buitenspel gezet moet worden staat vast, bezweren nieuwe opponenten. Gelijk aan de markante persoonlijkheden van deze uitdagers van de heersende regeringspartij, belooft het politiek gezien voor Zuid-Afrika een markant jaar te worden. Die cruciaal kan zijn voor de toekomst van het land.
 
‘Vermoord blanken’
We are agitating for a revolution. We fight against white supremacy to restore the dignity of the blacks”. Julius Malema is de naam, in de categorie ‘eigengereide ANC-discipelen’. Vanaf 2008 was Malema jeugdleider van de partij, maar werd in 2012 na verschillende misstappen en schandalen geroyeerd. Ter illustratie: in 2011 riep hij tijdens een toespraak zijn (zwarte) toehoorders op om zoveel mogelijk blanken te vermoorden. Nog altijd loopt een strafzaak tegen hem voor fraude en witwasserij. 
 
Op borgtocht vrij lanceerde de controversiële 32-jarige Malema vorige week zijn politieke partij Economic Freedom Fighters (EFF) . Sleutelwoorden: antikapitalistisch, anti-imperialistisch, socialistisch, protectionistisch, vóór landonteigening en vóór nationalisatie van de financiële sector en de mijnindustrie. Zijn visie laat zich vrij vertalen naar de idealen van zijn grote held wijlen Hugo Chávez, waar Malema in 2010 geleden in Venezuela persoonlijk enkele ‘lessen in nationalisatie’ kreeg. 
 
Populariteitspoll
De reacties zijn gemengd. Sommigen spreken over ‘politieke zelfmoord’ en schilderen Malema af als beroepsdemagoog. Maar er klinken ook andere geluiden. Volgens analisten zouden met name jonge mensen – actief op social media, net als Malema – en teleurgestelde (wederom vooral jeugdige) ANC-stemmers geneigd zijn hem te steunen. Die teleurstelling is een cruciaal gegeven - waarop door iedereen, Malema incluis, zorvuldig op ingespeeld wordt. De visie dat het (corrupte) ANC nooit in staat zal zijn een oplossing te bieden voor de problemen van Zuid-Afrika wordt door elke politieke speler gedeeld. Malema’s stokpaardje – economische macht en vrijheid – spreekt daarnaast tot de verbeelding van vele miljoenen Zuid-Afrikaanse werklozen. 
 
Tel daarbij op dat Kenny Kunene, een van de beroemdste Zuid-Afrikaanse gangsters slash socialites zich bij Malema aangesloten heeft. Het maakt Malema en zijn partij er een stuk populairder op. Een recente peiling wees uit dat 1 op de 4 Zuid-Afrikanen in de leeftijd 18-34 jaar op dit moment op Malema zou stemmen. Als het huidige systeem van evenredige vertegenwoordiging standhoudt – waar tevens de nodige discussie over is – zou dit Malema in 2014 een kwart van de zetels in het Zuid-Afrikaanse parlement kunnen opleveren. 
 
Even los van het feit dat ik Malema’s combinatie van ‘economische vrijheid’ en ‘een protectionistische economie’ in één ideaal lastig te verteren vind, is het zeker niet alleen maar communistisch populisme dat Malema verkondigt. Zo wil hij binnen het socialistische systeem een einde maken aan corruptie, pleit hij voor gratis onderwijs en basisvoorzieningen voor iedereen en wil hij bovendien minimumlonen – vooralsnog een onbekend fenomeen in Zuid-Afrika  – introduceren. Malema’s felle uitspraken over het uitbannen van corruptie zijn hoogst opmerkelijk voor iemand die zelf veelvuldig wordt verdacht van frauduleuze praktijken. Maar dat terzijde. 
 
Retoriek
Aan radicaliteit geen gebrek, lijkt het motto voor de uitdagers van het ANC. Enkele maanden geleden kondigde Mamphela Ramphele, bekend anti-apartheidsactiviste en tevens de echtgenote van de in 1977 vermoorde medestrijder Steve Biko, aan een nieuwe politieke partij op te richten om de strijd met het ANC aan te binden. 
 
De afgelopen decennia was Ramphele een van de meest prominente figuren in het Zuid-Afrikaanse zakenleven, van 2000 tot 2004 was ze zelfs directeur van de Wereldbank. In februari lanceerde ze ‘Agang’, wat in de Afrikaanse Sotho-taal letterlijk ‘bouwen’ betekent. Haar partij wil ‘het land bouwen waar Zuid-Afrikanen van dromen, een sterkere democratie waarin burgers centraal staan’. Strijdlustig bezweert Ramphele Zuid-Afrikanen niet langer als kleine kinderen te zullen behandelen – ‘zoals de afgelopen 20 jaar’ – maar ze door hervormingen van het politieke systeem actief mee te laten regeren. 
 
Stap 1 in het plan de campagne: de onkunde en wanpraktijken van de huidige leider blootleggen.“Accountability begins with the president of a country,” haalde Ramphele onverbloemd uit naar Zuma en het gegeven dat de zittende president vorig jaar ruim 200 miljoen Zuid-Afrikaanse rand (ongeveer 20 miljoen euro) belastinggeld besteedde aan de bouw van een nieuw paleis. Voor zichzelf, wel te verstaan. 
 
Hoewel deze felle retoriek gedeeld wordt door Malema, staan de nieuwe politieke strijders verder niet bepaald zij aan zij. Malema noemde Ramphele een ‘geflopte zakenvrouw die in het parlement haar pensioen bij elkaar wil sprokkelen’. Ook critici menen dat Ramphele nog een zware klus voor de boeg heeft om in een jaar tijd de geloofwaardigheid en steun van het Zuid-Afrikaanse volk voor zich te winnen. Nieuwe partijen worden, zeker na enkele mislukkingen van enthousiaste voorgangers, in Zuid-Afrika veelal met de nodige scepsis bekeken. 
 
Stigma ‘wit’
Tot slot is daar nog altijd de Democratic Alliance (DA), vooralsnog de grootste oppositiepartij. Het is de partij van de blanke partijleider Helen Zille die temidden van het rumoer dat de ‘nieuwelingen’ veroorzaken enigszins onder dreigt te sneeuwen. De partij heeft haar roots in de anti-apartheidsbeweging en werd in 2000 opgericht als opvolger van de eerdere Democratic Party (DP). Ondanks de gemengde samenstelling van de partij, strijdt ze al jaren tegen het stigma een ‘witte’ partij te zijn die te weinig oog heeft voor de behoeften van de zwarte Zuid-Afrikanen. Zo uit de DA openlijk kritiek op het Black Empowerment (BEE) beleid van het ANC – waardoor zwarte Zuid-Afrikanen een voorkeursbehandeling krijgen op de arbeidsmarkt. 
 
Als Mandela komt te overlijden, hoeft niemand te rekenen op beelden van angstige groepen blanke Zuid-Afrikanen op het vliegveld, zwaaiend met enkele vliegtickets richting Europa, de VS of Australië, zoals gebeurde toen Mandela in 1994 president werd. De enige ‘klopjacht’ zal op het politieke toneel plaatsvinden. Inzet: de kans om af te rekenen met de bezoedelde legende van Zuma, en met Zuid-Afrika – en de erfenis van Mandela – een weg naar een duurzame toekomst in te slaan. Ik zal vanuit Kaapstad blijven volgen hoe deze weg zich ontwikkelt. 
 
 
 
Inge Abraham
Inge Abraham
Inge Abraham (1980) mag op haar CV 'Neerlandica' en 'politicologe' als titels achter haar naam noteren. N...
Gevolgd door 0 leden