© ANP/Remko de Waal

Jesse Klaver, toon zelf empathisch leiderschap!

    GroenLinks-leider Jesse Klaver pleit voor meer empathie om zo polarisatie in de samenleving te bestrijden. Rochus van der Weg is het hier in de kern mee eens, maar wijst erop dat die empathie vooral wederzijds moet zijn. Dat is volgens hem waar het aan ontbreekt, ook bij Jesse Klaver zelf. Waarom?

    In het onlangs verschenen essay ‘De empathische samenleving’ van de uitgever De Bezige Bij houdt GroenLinks-leider Jesse Klaver een bewogen pleidooi voor een beëindiging van de polarisatie in de samenleving door meer empathie. Inderdaad, empathie is een fundamentele voorwaarde om individuen en groepen bij elkaar te brengen. Het moeizaam functioneren van personen in een professionele omgeving is vaak te wijten aan een gebrek aan empathie. Non-empathische leiders worden vaak ‘zonnekoningen’ en struikelen vervolgens.

    Empathie is eerst en vooral inlevingsvermogen

    Hoewel de essentie van Klavers pleidooi lovenswaardig is, en ik van zijn essay heb genoten, verliest zijn verhaal aan overtuigingskracht door vooringenomenheid en conceptuele onzuiverheid. Empathie is eerst en vooral inlevingsvermogen en het is dus niet, zoals Klaver onverbeterlijk suggereert, verbonden met medeleven. Empathie kan tot medeleven leiden, maar dit is zeker geen onverbiddelijke causaliteit. Het tegendeel kan ook heel goed waar zijn.

    Asymmetrie

    Van nog fundamentelere aard is de asymmetrie in de empathie die Klaver — mogelijk onbewust — propageert. Als hij de maatschappelijk welgestelde ‘wij-samenleving’ en de maatschappelijk achtergestelde ‘zij-samenleving’ bij elkaar wil brengen en de scheiding tussen de haves en de have-nots wil verminderen, dan is empathie dwingend noodzakelijk. Echter, deze dient dan wel wederzijds — symmetrisch — te zijn. De ‘wij-samenleving’ dient empathie te tonen, maar de ‘zij-samenleving’ evenzeer. Het continue afgeven op Geert Wilders en zijn PVV leidt dan alleen maar tot meer polarisatie. Een groot deel van de Nederlandse samenleving steunt het PVV-gedachtegoed en voelt zich door Klaver en zijn geestverwanten miskend. Als GroenLinks het Wilders echt moeilijk wil maken, zal de partij begrip moeten tonen voor de PVV-achterban en mag zij niet blijven steken in partijgebonden ideologie met veel demagogie.

    "Om een empathische samenleving gestalte te geven, zou óók Klaver empathie moeten tonen met een universum dat hij verguist"

    Interessant is de referentie van Jesse Klaver aan de ondervraging in de Tweede Kamer van Rik van Slingelandt, president-commissaris van ABN Amro, naar aanleiding van de salarisverhoging van de topbestuurders van de bank. Van Slingelandt vroeg om begrip voor de wereld van de bankiers, maar Klaver wilde daar niet in meegaan. Om een empathische samenleving gestalte te geven, zou óók Klaver echter empathie — geen medeleven! — moeten tonen met een universum dat hij verguist. Voor het oog van de camera’s was dit voor Jesse Klaver echter geen politiek aantrekkelijke optie. Zo liet hij zelf na een bijdrage te leveren aan de empathische samenleving die hij propageert. Empathie moet van twee kanten komen, hoe lastig en onverkoopbaar dit soms ook kan zijn.

    Wederzijds gebrek aan empathie

    Zeker, de ‘wij-samenleving’ moet zich inleven in kwetsbare etnische minderheden om te weten wat er onder hen leeft en zo de polarisatie te verminderen. Maar dit betekent ook dat deze minderheden met empathie moeten kijken naar de ‘ontvangende’ samenleving. Het vasthouden — hoe begrijpelijk ook — aan kleding en gebruiken uit het land van herkomst zal bij sommigen in de ‘ontvangende’ samenleving tot onbegrip en weerstand leiden en belemmert daardoor de integratie, met polarisatie als gevolg.

    Door Geert Wilders weg te zetten als ‘autoritaire avonturier’ draagt Klaver niet bij aan het bestrijden van de polarisatie

    Ook internationaal leidt het ontbreken van empathie tot spanningen die vermeden hadden kunnen worden. Als president Obama en president Poetin elkaar ontmoeten, geven ze elkaar een hand zonder elkaar aan te kijken. Die zichtbare blijk van wederzijds gebrek aan empathie is volstrekt contraproductief en moet worden veroordeeld, want te veel mensen elders in de wereld zijn en worden er het slachtoffer van.

    Politiek opportunisme

    Terug naar de ‘empathische samenleving’ van Jesse Klaver. Door Bernie Sanders, die namens de Democratische partij een gooi deed naar de nominatie voor de presidentsverkiezingen, en de Britse Labourleider Jeremy Corbyn als ‘leiders’ te betitelen en Donald Trump en Geert Wilders weg te zetten als ‘autoritaire avonturiers,’ levert Klaver bepaald geen bijdrage aan het bestrijden van de polarisatie. De impliciet veronderstelde morele superioriteit van het sociaaldemocratische gedachtegoed ten opzichte van het neoliberale gedachtegoed mag de empathie voor neoliberalen nooit in de weg staan.

    Mijn advies aan Jesse Klaver is: laat je niet leiden door politiek opportunisme, maar toon zelf empathisch leiderschap. Daarmee help je de door jou gewenste empathische samenleving een stap verder. Wederzijdse empathie is een noodzakelijke voorwaarde voor het verminderen van polarisatie — en voor het vergroten van de wij-samenleving en het verkleinen van de zij-samenleving.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Rochus van der Weg

    Rochus van der Weg heeft systeemtheorie gestudeerd in Groningen en in Toulouse en is vervolgens 20 jaar werkzaam geweest bij...

    Volg Rochus van der Weg
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Tweede Kamerverkiezingen 2017

    Gevolgd door 153 leden

    Op 15 maart 2017 ging Nederland naar de stembus. In aanloop naar deze belangrijke verkiezingen volgde FTM de politieke partij...

    Volg dossier