Johan Cruijff en de kamelenmakers van Philips

    Echte leiders weten waarom ze iedere ochtend hun bed uitkomen. Cruijff is zo iemand, maar is Frans van Houten van Philips het ook?

    Vorige maand werd bekend dat technologiebedrijf Philips het afgelopen
    kwartaal een verlies heeft geleden van 1,3 miljard euro. De omzet is gedaald en de winstverwachting is bijgesteld. Gedwongen ontslagen worden niet uitgesloten. Deze ontwikkeling is geen uitzondering, maar regel. Onderdeel van een al jaren durende trend. Als we Philips vergelijken met
    technologiebedrijf Apple wordt dat snel duidelijk. De verschillen zijn enorm. Ze laten aan de ene kant een bedrijf zien dat al jaren steeds weer alles uit de eigen mogelijkheden haalt en aan de andere kant een bedrijf dat al jaren afglijdt naar middelmaat. Het is deze dynamiek waaraan ik enkele weken geleden moest denken toen ik las over het gedoe rond de nieuwe Raad van Commissarissen van voetbalclub Ajax en de afwijzing van Tscheu La Ling als algemeen directeur.
     
    Even de cijfers. De omzet van Philips bedroeg in 2010 36,9 miljard dollar, die van Apple 65,5 miljard. Philips doet dat met 120.000 medewerkers en 3500 producten, Apple met 28.000 medewerkers en 35 producten. De waarde van Apple bedroeg vorige week 311 miljard die van Philips 23 miljard. De waarde van Philips is dus maar 70 procent van de jaarlijkse omzet. Bij Apple is dat 500 procent. De waardeschepping per product is bij Philips 6 miljoen, bij Apple 9 miljard. Dat zijn astronomische verschillen. Een groot, gapend gat. Hoe kan dat?

    Waarom-mensen
    Al 7 jaar onderzoeken ik en mijn team waarom sommige leiders en sommige
    ondernemingen het zo enorm veel beter doen dan hun concurrenten. Tegenwoordig zelfs in samenwerking met Universiteit Nyenrode. Waarom scoort Apple zo enorm veel beter dan Philips? Maar óók als Dell, Microsoft, HP en IBM, om maar eens een paar andere technologiebedrijven te noemen. En ook in andere marktsectoren blijken er bedrijven te zijn die het ongekend veel beter doen dan de concurrentie. Waar wordt dat door veroorzaakt?
    De essentie blijkt net zo simpel als frappant. Bedrijven als Apple en leiders als Steve Jobs blijken fundamenteel anders gemotiveerd dan hun veel minder effectieve collega’s en concurrenten. En daarmee ook heel anders te werken. Bedrijven als Apple en leiders als Steve Jobs blijken vanuit een diepgeworteld idealistisch motief te werken. Daar staan ze mee op en gaan ze meer naar bed. Ze hebben een idealistische visie op de wereld.
    Een visie hoe de wereld anders, beter zou kunnen functioneren. Hoe mensen gelukkiger zouden kunnen zijn. Dat drijft ze, dat motiveert ze, daarom staan ze s’ochtends op. Alles wat ze ervoor terug krijgen - omzet, winst, aandacht, positie, macht, genegenheid, beroemdheid - is secundair, een gevolg. En dus nooit een doel. Bij alle andere leiders, mensen, organisaties is dat precies andersom. Omzet, winst, aandacht, positie, macht, genegenheid en beroemdheid zijn bij die mensen en organisaties juist doelen. En dat wat ze daarvoor moeten doen juist secundair. Een radicaal verschil. Daarom zeg ik vaak tegen sporters: “Als je wilt winnen, moet je niet willen winnen, maar de juiste dingen doen!”

    Leiders als Steve Jobs zijn dus altijd idealisten met een enorm geloof in wat ze doen. Niets motiveert mensen meer dan het geloof bij te dragen aan groter geheel, bij te dragen aan een betere wereld. Daarom noem ik leiders als Steve Jobs ook wel “waarom-mensen”, (Kijk en luister vooral even naar deze presentatie van Simon Sinek op TED) omdat ze primair handelen vanuit een waarom, een duidelijk gerichte, idealistische intentie. Dit in tegenstelling tot “hoe-mensen”, die niet worden gemotiveerd door een
    ideaal, maar door de weg ernaar toe. Hoe de dingen kunnen worden gedaan. En dan heb je ook nog “wat-mensen” die worden gemotiveerd door het gebruik maken van de weg, het tot stand brengen, het doen. Bij bedrijven als Apple staan de waarom-mensen aan de top, gevolgd door de hoe-mensen en dan de wat-mensen. Bij de Philipsen van deze wereld blijken de hoe-mensen aan de top te staan, gevolgd door waarom-mensen en wat-mensen. Een essentieel verschil.

    Kamelenmakers
    Over dit onderwerp citeerde ik een tijd geleden in een ingezonden stuk in de Volkskrant de Ierse schrijver George Bernard Shaw: “Redelijke mensen proberen zich aan de werkelijkheid aan te passen. Onredelijke mensen proberen voortdurend de werkelijkheid aan zichzelf aan te
    passen. Daarom is alle vooruitgang te danken aan onredelijke mensen”. De zogenaamde “redelijke mensen” zijn de hoe- en wat-mensen. De managers, de apparatjiks, de corporate climbers. Ze zijn absoluut nodig, maar je moet ze niet de leiding geven over organisaties. Zeker niet als je het maximale uit je club wilt halen. De “onredelijke mensen” zijn de waarom-mensen, de bevlogenen, de idealisten, de onaangepasten. Zij zullen altijd het
    ideaal bovenaan zetten en láten, hoe groot de druk van de hoe- en wat-mensen ook is.
     
    Daarom is alle échte voortuitgang te danken aan de waarom-mensen. Bij Philips hebben de hoe-mensen al jaren de macht. Ook nu weer is een financiële man tot CEO benoemd (Frans van Houten). Dinsdag sprak hij in het Evoluon over hoe bij Philips de ondernemersgeest moet terugkeren. "Minder bureaucratisch, meer innovatie". Die ondernemersgeest zag Van Houten nog het meest terug in de oude Anton Philips. Hij kon innovaties snel op de markt brengen. Het portret van de oude Anton dat nu boven zijn bureau hing, had Van Houten uit de kelder moeten vissen. Klinkt goed, maar financiële mensen als Van Houten zijn per definitie hoe-mensen. En dus is de kans groot dat Philips steeds verder richting midelmaat en waardeafkalving afglijdt. Een hoe-geleide onderneming kenmerkt zich door politieke besluitvorming. Omdat er geen visionair aan de
    top staat die in alle vezels begrijpt waar de onderneming écht voor staat worden productbeslissingen altijd consensusbeslissingen. De Grieks-Engelse auto-ontwerper Sir Alec Issigonis, onder meer ontwerper van de eerste Mini, heeft daar eens over gezegd: “Een kameel is een paard ontworpen door een commitee!”. Bij Philips worden alleen nog maar kamelen afgeleverd. Bij Apple paarden. Maar daar beslist uiteindelijk alleen Steve Jobs
    over de kern van de onderneming: de producten.

     

    Is Frans van Houten een kamelenmaker of niet?

    Stap op of ga je eigen weg
    In mijn eerdere artikel over Cruijf en Ajax, dat onder meer verscheen in de Volkskrant in Nederland en De Morgen in België,  pleitte ik voor de terugkeer van Johan Cruijff bij Ajax. Ik riep de zittende directieleden en commissarissen op plaats te maken voor Cruijff. “Ajax verdient een groot leider als Cruijff!”, schreef ik. Maar ik had er even bij moeten vertellen
    dat een leider ook echt leider moet kunnen zijn. Zoals Jobs bij Apple. Cruijff wordt al jaren verweten dat hij “geen verantwoordelijkheid wil nemen”. En dan bedoelen zijn criticasters dat hij geen baantje wil bij Ajax. Maar een baantje bij Ajax betekent automatisch onderdeel
    gaan uitmaken van het commitee, van de politiek, van de structuur van de hoe-mensen. Cruijff’s instincten werkten tot nog toe perfect, getuige zijn afkeer van een baantje. Maar ook hij is maar een mens. Zijn liefde voor Ajax en de aanhoudende kritiek dat hij geen verantwoordelijkheid zou willen nemen, hebben hem doen besluiten toch een baantje in het commitee aan te nemen. Een cruciale fout, mijns inziens. Want de beste manier om
    waarom-mensen te verzuipen is ze zonder mandaat in een commitee van hoe-mensen te plaatsen. Dodelijk.

    Cruijff had allang verantwoordelijkheid genomen door zijn naam en dus reputatie aan het technische adviesrapport te verbinden. Door toe te treden tot de kamelemmakers kan hij alleen nog maar verliezen. En Ajax ook.
    Johan, je hebt meer gedaan dan je van een onbezoldigde waarom-man mag verwachten. Mijn advies? Stap op of trek je helemaal niets aan je mede-commissarissen en ga volledig je eigen weg. Natuurlijk wordt je dan afgebrand door de publieke opinie, gefrustreerde journalisten en de hoe-colonne. Maar alles beter dan opgaan in de middelmaat.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Bartels

    Eric Bartels is filosoof, schrijver en ondernemer. Hij richt zich met zijn werk en ondernemingen op zelfactualisatie, het vol...

    Volg Eric Bartels
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren