Beeld door Peter Lewicki (via Unsplash)
© CC0 (Publiek domein)

Journalistiek en activisme: zo ziet het er anno 2018 uit

    Activisme en journalistiek. Het zijn twee zaken die van oudsher op gespannen voet staan met elkaar. Activisme veronderstelt een vorm van betrokkenheid en bijgevolg loert subjectiviteit om de hoek; journalistiek heeft dan weer de pretentie om objectief te zijn. Dat botst.

    De klassieke kijk op journalistiek is bijzonder hooggestemd. Maar praktisch is het idee van objectieve journalistiek enkel werkbaar als een soort ideaalbeeld: bijzonder nastrevenswaardig, maar tegelijk ook onhaalbaar. Betrokkenheid en subjectiviteit voor de volle honderd procent uitsluiten, is simpelweg niet menselijk.

    Kritiekloos

    Nochtans heeft het waanbeeld van absolute objectiviteit een tijdlang school gemaakt in de journalistiek. Dat moment viel min of meer samen met de ontzuiling van de kranten. Het idee was simpel: samen met de kleur van de politieke broodheren zou ook de kleur van de krant verdwijnen. Van de weeromstuit zou journalistiek volledig objectief worden.

    In de vaart der volkeren werd daarbij uit het oog verloren dat de oude ideologische broodheren plaats maakten voor nieuwe broodheren. En ook die bleken zo hun verlangens te hebben. Gaandeweg maakte de gedachte dat artikelen ‘in lijn met de zuil’ moeten zijn, plaats voor een nieuw idee: stukken moeten bovenal ‘verkoopbaar’ zijn.

    Die wissel achter de schermen heeft de invulling van het begrip 'nieuws' de voorbije decennia fundamenteel gewijzigd. De definitie van nieuws is vandaag intrinsiek consumentgedreven: de vraag 'Wil de kijker of de lezer iets weten?' weegt zwaarder dan de vraag of deze kijker of lezer iets zou moeten weten.

    Dat vertaalt zich op verschillende manieren: van de meest stompzinnige lijstjes, over kritiekloze interviews vol makkelijke quotes, tot de favoriete aandelen van beleggers.

    De lezer vraagt? De journalist draait.

    Door kritiekloos in die evolutie mee te stappen, hebben journalisten (mee) de geloofwaardigheid van hun eigen professie te grabbel gegooid. De evolutie naar een hersenloze lichtvoetigheid in de berichtgeving straalt onvermijdelijk af op de producenten ervan.

    "Gaandeweg maakte de gedachte dat artikels ‘in lijn met de zuil’ moeten zijn, plaats voor een nieuwe gedachte: artikels moeten ‘verkoopbaar’ zijn"

    Maar blijkbaar alles liever dan terug naar de oude paternalistische journalistieke school die op basis van dossierkennis en journalistiek metier vertelde wat u eigenlijk zou moeten weten.

    Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Hoe meer niche een blad, een krant of een zender is, hoe meer de echo’s van de oude school doorklinken. Helaas zorgt de doorgedreven commercialisering ervoor dat het om uitzonderingen gaat die de regel bevestigen.

    Pleitbezorger

    Vanuit democratisch oogpunt is deze evolutie een kwalijke zaak: de controlerende rol van de vierde macht wordt uitgehold. Nog kwalijker zijn de vakkundige pogingen om de weerstand tegen die evolutie te breken.

    Dat gebeurt door consequent het idee te voeden dat er een gelijkheidsteken staat tussen journalistiek en activisme. Oftewel: grondig onderzoek doen en op basis daarvan legitieme vragen stellen of conclusies trekken, wordt systematisch gelijkgesteld aan activisme.

    N-VA-voorzitter Bart De Wever is de grote voortrekker van die school. Hij doet dat niet enkel met Apache. Hij doet het met iedereen die op basis van klassiek journalistiek werk tot vragen of conclusies komt die niet aansluiten bij zijn politieke overtuiging.

    Als geen ander heeft De Wever begrepen hoe onze media vandaag werken. Aan de ene kant misbruikt hij magistraal de zwakte ervan door slag om slinger makkelijk verkoopbaar nieuws te lanceren via zenders, sites, bladen en kranten die hem daarvoor een kritiekloos forum aanbieden. De journalistieke filter van weleer werkt vandaag als een kritiekloze versterker van de boodschap.

    Aan de andere kant tracht hij de rug van de journalistiek te breken. Dat doet hij door journalisten en media die weigeren zich gedienstig op te stellen consequent weg te zetten als activisten. Kritische vragen worden niet beantwoord; journalisten of media wordt zonder verpinken de huid vol gescholden. Op sociale media vecht een leger trollen mee om dat beeld te versterken. En komt een verhaal echt te dichtbij, dan volgen er dagvaardingen voor de rechtbank.

    Laat onze democratie toe dat haar waakhond aan de ketting gaat?

    Illustratief is de wijze waarop Bart De Wever op zijn Facebookpagina de eigen partijpropaganda als “ongefilterd nieuws” positioneert, tegenover het “gefilterd nieuws” van sommige media. “De waarheid”, zo moeten we begrijpen, valt voor de volle honderd procent samen met “zijn waarheid”. Die staat dan weer pal tegenover de Lügenpresse.

    De Wever spiegelt zich daarmee aan Donald Trump. Hij doet het allemaal wat minder opzichtig dan The Donald, maar de aanpak is in wezen dezelfde. Media die de partijpropaganda “ongefilterd” mee willen verspreiden, worden dankbaar gebruikt als roeptoeter. Wie journalistiek wil bedrijven en de euvele ambitie koestert om partijpropaganda te “filteren”, bezondigt zich aan activisme. Fake news, zou Trump zeggen.

    Strijd

    Laat onze democratie toe dat een belangrijke waakhond ervan verder aan de ketting gaat? Die vraag verdient stilaan een politiek antwoord. Liefst nog voor de realiteit haar achterhaalt. Waar zitten de volksvertegenwoordigers, de politieke partijen en de andere maatschappelijke krachten die er een strijdpunt van willen maken?

    Dat kan, voor alle duidelijkheid, nooit een politieke strijd zijn tegen N-VA. Omdat ook in die partij sommige mensen met lede ogen aanschouwen wat er gebeurt. Maar vooral omdat de discussie te belangrijk is om ze te laten verzuipen in een klassiek rondje polarisatie.

    Het moet geen strijd tégen iets worden. Het zou een strijd vóór iets moeten zijn: voor een sterke vierde macht. Onze democratie voorziet meer dan voldoende instrumenten om de positieve weg te bewandelen. Gaande van gerichte wetgeving, over correcte financieringskanalen tot duidelijke (politieke) statements. De handvaten zijn er. Het is enkel een kwestie om ze ook te gebruiken.

    Als dat activisme heet, dan wil Apache zich daar ook in 2018 graag op laten voorstaan.

    Over de auteur

    Tom Cochez heeft een licentiaat criminologie en werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken voor onder andere Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

    Lees verder Inklappen
    Over de auteur

    Apache

    Gevolgd door 222 leden

    Apache schrijft wat politici niet willen lezen. FTM en Apache werken samen en wisselen geregeld artikelen uit.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg deze auteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren