Het JSF-project is omgeven met onzekerheden. Toch blijft de Nederlandse JSF-industrie volhouden dat Nederland goed gaat verdienen aan de JSF.

    Komt de JSF nou wel, of komt ie niet? Luchtvaartliefhebbers, afgevaardigden van de defensie-industrie en betrokken politici zien er naar uit. De JSF zou deze week in het Britse Farnborough haar vliegende debuut maken voor het publiek, wat publicitair een enorme opsteker zou zijn voor het geplaagde JSF-project. Door de aanwezigheid kan de JSF zich aan de malheur kunnen onttrekken. Farnborough is ook de plek waar boegbeeld van de JSF-industrie Maxime Verhagen kan zien dat het de goede kant op gaat met de orders die gepaard gaan met de Nederlandse deelname aan de JSF. Onder toeziend oog van de oud-minister van Economische Zaken en Buitenlandse Zaken tekent Aeronamic vandaag een contract van 220 miljoen euro. Het bedrijf uit Almelo gaat elektrische systemen voor de JSF maken. Weer een nieuwe order voor de Nederlandse JSF-industrie, reden om feest te vieren. Na politiek getreuzel over de aanschaf van de JSF is het nu tijd om te gaan cashen. Volgens de Nederlandse JSF-industrie gaan bedrijven als Aeronamic in totaal 8 tot 10 miljard euro verdienen aan de JSF. Brand die vorige maand uitbrak in de motor van een JSF lijkt nu het feestje op Farnborough te verstieren. De gehele vloot staat al enige tijd aan de grond. Het Pentagon heeft de hoop nog niet opgegeven, maar het is hoogst onzeker of de JSF acte de presence kan geven op de luchtshow. Onzekerheid troef op Farnborough, net zoals de door de industrie zeker geachte omzet. De JSF-industrie heeft belang bij hoge aantallen JSF’s en omzetramingen. Deze vormen namelijk al van begin af aan de basisargumentatie om voor de JSF te kiezen.

    Hoge verwachtingen van JSF-industrie

    Het aantal orders voor de Nederlandse luchtvaartindustrie loopt op en tikt volgens diezelfde industrie een miljard euro aan. Verschillende orders zijn binnen, maar de door de defensie-industrie zeker geachte 8 tot 10 miljard aan Nederlandse omzet is verre van zeker. ‘Dit orderbedrag is gebaseerd op 4500 JSF’s die van de productieband moeten rollen’, vertelt woordvoerder van het Ministerie van Economische Zaken Jeroen Beekman tegen Follow The Money. Het ministerie baseert zich op gegevens van de industrie, die optimistisch kijkt naar de toekomst. De helft van het aantal is realistischer, zo berekende de kritische JSF-kenner Johan Boeder, die op verzoek van de Tweede Kamer de volksvertegenwoordigers op de hoogte houdt van het JSF-project. De helft van het aantal te bouwen JSF’s leidt maximaal tot de helft aan geprognotiseerde orders. Vier tot vijf miljard euro aan omzet lijkt dus realistischer, maar Boeder verwacht zelfs dat de orderportefeuille op maximaal 3 miljard euro uitkomt. De aantallen van de te produceren JSF’s dalen door elkaar versterkende factoren. Veel landen snijden in hun defensiebudgetten, waardoor de bestellingen naar beneden worden bijgesteld. Tegelijkertijd stijgen de kosten van de JSF, waardoor geïnteresseerde landen met de gereserveerde budgetten minder straaljagers kunnen kopen. En een lager aantal leidt weer tot hogere aanschafprijzen, omdat de vaste kosten uitgesmeerd moeten worden over een lager aantal JSF’s. De JSF-productie heeft een glijvlucht op de vicieuze cirkel ingezet.

    De JSF-taart valt klein uit

    Complicerende factor is dat de te verdelen taart aan omzet krimpt, waardoor de strijd om orders verder toeneemt. Ook bedrijven uit JSF-partnerlanden Groot-Brittannië, Italië, Turkije, Canada, Australië, Denemarken en Noorwegen willen mee snoepen van de JSF-gerelateerde omzet. Politieke besluitvorming in Nederland over het al dan niet aanschaffen heeft de positie van Nederland niet verbeterd. Kopen we de JSF wel? Of kopen we de JSF niet? Dit duurde maar en duurde maar. Een veel gehoorde klacht uit de hoek van JSF-industrie is dat Nederland hierdoor opdrachten is misgelopen. Dat geldt niet voor alle opdrachten. Er zijn Nederlandse bedrijven die er goed voor staan bij de Amerikaanse hoofdaannemer, zoals het Almelose Aeronamic . ‘Volgens een woordvoerder is Aeronamics de enige partij in Europa die de vereiste vaardigheden bezit,’ zo meldt de website van de Nederlandse JSF-industrie. Banen, banen, banen. Naast omzet zou deelname aan de JSF veel werkgelegenheid opleveren, maar ook dat valt tegen. Een deel van de banen vloeit naar het buitenland. Fokker Elmo levert de bedrading voor alle JSF’s. Dit levert 200 banen op, waarvan 120 arbeidsplaatsen vervuld worden in de fabriek in het Turkse Izmir.

    Amper banen door JSF

    In het grotere plaatje valt het sowieso te bezien hoeveel banen de Nederlandse deelname aan de JSF oplevert. Economisch Onderzoeksbureau SEO onderzocht het banenargument en kwam tot een pijnlijke conclusie: ‘Het netto werkgelegenheidseffect van deelnemen aan het F-35 programma is maximaal 1.350 arbeidsjaren (270 banen) tot en met 2017. Op lange termijn is het werkgelegenheidseffect nul.’ Wat Nederland gaat verdienen aan de JSF blijft daarom onduidelijk. Omzet zegt niet zo veel. Hoe verhouden de kosten zich tot de opbrengsten? Wat is de winst? JSF-expert Boeder wijst in zijn rapportages aan de Tweede Kamer op de onzekerheid die omzetramingen met zicht meebrengen: ‘Wat is de toegevoegde economische waarde voor Nederland?' We weten het niet.

    JSF redde Fokker

    De JSF is van begin af aan een industrieproject geweest dat in Nederland verstrengeld was met het redden van Fokker. De Nederlandse regering besloot de Nederlandse vliegtuigenproducent overeind te houden om de luchtvaarsector en daarmee gepaard gaande kennis en innovatie voor ons land te behouden. Mede door de JSF bestaat Fokker nog. ‘Eens’, zeggen de criticasters van de JSF, ‘maar met een andere, goedkopere, straaljager had Nederland ook recht op compensatieorders én had Nederland meer straaljagers kunnen kopen.’ In beide kampen sneeuwt de gammele economische argumentatie de militaire argumentatie onder. Dat is opvallend bij de aanschaf van een nieuwe straaljager, één van de blikvangers van de toekomstige krijgsmacht. Vragen die daar aan vooraf zouden moeten gaan, zijn nog niet beantwoord. Wat wil en kan Nederland met defensie en wat voor straaljager past daar bij? Wat wil Nederland daar voor betalen? Ook dit weten het niet.  

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Krijn Schramade

    Gevolgd door 277 leden

    Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

    Volg Krijn Schramade
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    JSF

    Gevolgd door 153 leden

    De Joint Strike Fighter (JSF) is als een black box. Het is onduidelijk wat de beoogde vervanger van onze F-16's gaat kosten. ...

    Volg dossier