Kaalslag lokale journalistiek is slecht nieuws voor de democratie

    In maart 2018 zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Maar hoe weet je wat er speelt in de plaatselijke politiek als je niet in de stad woont? Krantenredacties worden wegbezuinigd en onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek biedt al helemaal geen oplossingen.

    De bezuinigingen binnen lokale en regionale media zijn inmiddels al bijna twee decennia aan de gang. Titels worden samengevoegd en redacties verkleind; het is een sluipend proces, waar tot nu toe vooral de journalistiek zelf zich druk om maakt. Recent ontstond er in bredere kring echter ook ophef over aangekondigde bezuinigingen. Bij de vijf regionale kranten van de Holland Media Combinatie (onderdeel van TMG – de Telegraaf Media Group) zou een kwart van het personeel moeten verdwijnen. Dat leidde tot een enorme onrust onder de journalisten, maar daar niet alleen. Zij kregen al snel steun van de burgemeesters uit hun regio: de voorgestelde bezuinigingen zouden de lokale nieuwsvoorziening in gevaar brengen.

    De journalisten kregen al snel steun van de burgemeesters

    Maar wat kunnen burgemeesters doen? In mei van dit jaar gingen de burgemeesters van Haarlem, Hilversum en Haarlemmermeer na een aankondiging door TMG dat de redacties van vier dagbladen in hun regio zouden worden samengevoegd, zelfs persoonlijk langs bij het TMG-hoofdkantoor. Om het verlies van tientallen lokale verslaggevers te compenseren, opperden zij het plan een samenwerking tot stand te brengen met bestaande openbare en commerciële nieuwsvoorziening. Of dat een verrijking zou zijn van het journalistieke landschap is de vraag.

    Het Amsterdamse nieuwsecosysteem

    Die lokale journalistiek is al veel langer in gevaar. In veel kleine en middelgrote gemeenten wordt inderdaad de lokale politiek nog maar nauwelijks verslagen. Maart 2018 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Het laat zich raden hoe goed burgers in dit soort gemeenten zich kunnen informeren over de prestaties van hun lokale volksvertegenwoordigers. Reden genoeg om meer onderzoek te doen naar lokale journalistiek en de mogelijkheden tot verbetering. Het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ) heeft deze taak op zich genomen. Maar of dat wat oplevert is erg discutabel.

    Dinsdagmiddag presenteerde het SVDJ wel een eigen onderzoek naar het ‘nieuwsecosysteem van Amsterdam’. Het Stimuleringsfonds helpt ‘de journalistiek nieuwe wegen te vinden in deze uitdagende tijden’, zo meldt voorzitter René van Zanten. De situatie in kleine gemeenten is volgens hem het meest urgent, maar ook de vier grootste gemeenten verdienen een onderzoek van het SVDJ.

    "De belangrijkste vragen zijn in het onderzoek van de SDVJ niet eens gesteld"

    Journalist Frenk der Nederlanden vertelde ter illustratie de geschiedenis van Het Parool. Ooit was dit een landelijke krant met meer dan 100.000 abonnees, eigen correspondenten, deelredacties en fotografen. Men wilde geen stadsredactie, maar toch werd Het Parool een lokale krant. Na het opheffen van het Nieuws van de Dag in 1998 – ook een krant van het Telegraafconcern – werd Het Parool de enige lokale krant van Amsterdam. De redactie is door de jaren heen meer dan gehalveerd, net als het aantal abonnees. De sportredactie is weg, met uitzondering van een verslaggever die zich richt op Ajax. Er is kopij-uitwisseling met Trouw en het AD, omdat er toch weinig dubbellezers zijn, weet Der Nederlanden.

    Een week berichten tellen

    Het SVDJ presenteerde eerder een onderzoek naar het nieuwsecosysteem van Utrecht. Na Amsterdam zullen over niet al te lange tijd onderzoeken uitkomen over Den Haag en Rotterdam. Voor het onderzoek in Amsterdam hebben In september 2016 studenten Journalistiek een week lang gekeken naar alle Amsterdamse nieuwsgebeurtenissen: wie bracht ze, op welke manier en met welke diepgang? En: welke rol hadden de sociale media in de nieuwsvoorziening? Het betreft 1.097 online en offline nieuwsberichten. Hier gaat het dus bepaald niet om een situatie die lijkt op die in de kleine en middelgrote gemeenten waar een gebrek bestaat aan lokale nieuwsvoorziening.

    De SVDJ onderzoekt juist niet waar het om gaat: kleine gemeenten met een gebrek aan lokaal nieuws

    In Amsterdam zijn 39 aanbieders van lokaal nieuws geteld. Tweederde van de berichten is afkomstig van Het Parool, de lokale zender AT5 en de regionale RTV Noord Holland. Dagbladen en omroepen domineren de berichtgeving, sociale media signaleren als eerste nieuwe ontwikkelingen, lokale media volgen die sociale media snel en landelijke media nemen vervolgens wat meer tijd om te komen tot achtergronden en analyse. Over sociale media is niet veel meer te zeggen dan dat Facebook het belangrijkst is, Instagram nauwelijks nieuws bevat, YouTube veel wordt gebruikt door jongeren en Twitter relatief weinig mensen bereikt.

    Een andere conclusie is dat er in Amsterdam geen onafhankelijke, stadsbrede websites bestaan zoals het Rotterdamse Vers Beton en De Utrechtse Internet Courant (DUIC). Dit was echter al bekend.

    Controle en oplossingen

    Het probleem van dit onderzoek laat zich raden: het is geen onderzoek naar het publiek van het Amsterdamse nieuws. De vraag is of burgers zich met dit – relatief ruime – nieuwsaanbod voldoende geïnformeerd voelen over lokale politiek. Ook geeft het onderzoek geen beeld van de kwaliteit van de berichtgeving. Is er voldoende aandacht voor de debatten in de gemeenteraad? Is de journalistiek agenderend of lopen journalisten braaf achter lokale politici aan? Is er sprake van verslaggeving of van het overschrijven van persberichten? Als men een nieuwsrijke gemeente als Amsterdam onderzoekt, waren dit de belangrijkste vragen geweest, maar ze zijn door SVDJ niet eens gesteld.

    Een spreker denkt dat nieuwsmedia kunnen leren van video’s van vloggers ‘waarin niets gebeurt'

    Des te vreemder is dat de discussie van dinsdagmiddag gaat over het – niet onderzochte – probleem dat jongeren het nieuws niet meer volgen. De voorgestelde oplossingen zijn al even opmerkelijk. Een spreker denkt dat nieuwsmedia kunnen leren van video’s van vloggers ‘waarin niets gebeurt’, omdat jongeren daar wél naar kijken. Daarna bespreekt de zaal of ‘fashion-, lifestyle- en treitervloggers’ bij lokale media moeten worden aangenomen. Het duurt een paar minuten voordat iemand in de zaal opmerkt dat deze beroepen niets met journalistiek te maken hebben.

    Hoe de lokale journalistiek en de lokale democratie met dit soort onderzoek van het Stimuleringsfonds worden geholpen, blijft vooralsnog een raadsel.

     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Chris Aalberts

    Gevolgd door 122 leden

    Gefascineerd door politiek die zich onttrekt aan het oog van veel burgers en media. Schrijft bij Follow the Money over de EU.

    Volg Chris Aalberts
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren