Gasopslag bij Norg
© ANP VINCENT JANNINK

Aardgas in Groningen

Kabinet ziet meest praktische optie om Groningse gaskraan dicht te draaien over het hoofd

2 Connecties

Personen

Eric Wiebes

Locaties

Groningen
28 Bijdragen

We kunnen de kans op aardbevingen in Groningen nog dit jaar al fors verkleinen. De productie uit het Slochterenveld kan namelijk veel sneller omlaag dan nu gebeurt. Sam Gerrits stuitte bij zijn onderzoek op een even praktische, als briljante oplossing voor het tekort aan het speciale 'Slochteren' gas. En die is nog eens honderden miljoenen euro's goedkoper ook. [14:45 UPDATE]

Zoals je kunt lezen in mijn eerdere stukken over Groningen en elders op het web, heeft de provincie een groot probleem. Doordat de druk in het reusachtige Slochteren-reservoir steeds verder daalt, beeft de aarde en daalt de bodem. Naarmate de druk verder daalt, stijgt het aantal aardbevingen. Als je de door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) gepubliceerde druk-gegevens met de Groningse aardbevingsgeschiedenis vergelijkt, zie je dat met name veranderingen in het tempo van de drukdaling slecht nieuws zijn. Na de eerste ontstonden voelbare aardbevingen, na de tweede viel in 2012 de voorlopig zwaarste aardbeving bij Huizinge. 

Uit de NAM-grafiek hieronder blijkt dat de druk in het Slochteren-veld steeds sneller daalt. De gevolgen hiervan kunnen op korte termijn dramatisch zijn. Shell schat het risico op een aardbeving zwaarder dan Huizinge dit jaar op 1 op 6 en een Magnitude 4 volgens de schaal van Richter op 1 op 15. Er is natuurlijk verschil tussen risico en gevaar. Maar wat het doorbreken van onze dijken betreft, polderen we over risico’s van 1 op 10.000 of 1 op 100.000. De Staat meet overduidelijk met twee maten, waar het de veiligheid van de Groningers betreft. Het niet verder laten dalen van de druk in het Slochteren-veld zou een topprioriteit van dit kabinet moeten zijn.

De beste manier om aardbevingen te voorkomen, is per direct stoppen met het winnen van Slochteren-gas. Maar dat kan niet. Zoals ik hier uitleg, is het Slochteren-gas waar we aan verslaafd zijn uniek. Er zit 15 procent meer stikstof in dan in normaal aardgas. Nederlandse verwarmingsketels kunnen niet op normaal gas draaien. Als we willen stoppen met Slochteren leegpompen, zullen we van normaal gas - dat we importeren - reusachtige hoeveelheden “Slochteren-gas” moeten maken, door het met stikstof te verdunnen.

Je kunt niet om extra stikstof maken heen 

We importeren op dit moment zo’n 29 miljard kuub normaal (ook wel hoogcalorisch genoemd) aardgas per jaar. Drie miljard kuub daarvan gaat zitten in directe toepassingen. Van de overige 26 miljard kuub maken we al “Slochteren-gas”, door er stikstof bij te mengen. Zo’n vier miljard kuub stikstof, die we zelf met een energieverslindend proces uit de lucht halen in fabrieken.

Dit kabinet heeft uitgesproken dat het veiligheid van burgers en bedrijven voorop stelt. Minister Eric Wiebes van Economische Zaken heeft beloofd dat hij daartoe de gaswinning uit het Slochteren-veld zo snel mogelijk terug gaat schroeven naar 12 miljard kuub, de maximale hoeveelheid die het Staatstoezicht op de Mijnen met klem aanraadt.

Minister Wiebes denkt die 6 miljard kuub aardgas uit de hoge hoed te kunnen toveren

 

De miljarden extra kubieke meters stikstof die daarvoor nodig zijn, kunnen we maken, als we de stikstoffabriek in Zuidbroek uitbreiden. Laat ik die uitbreiding Zuidbroek-2 noemen. De Staat heeft al jaren plannen voor zo’n Zuidbroek-2 liggen. Volgens de RIjksoverheid kan daarin genoeg stikstof gemaakt worden voor 10 miljard kuub extra “Slochteren-gas”. Woordvoerders van Economische Zaken en de Gasunie die ik sprak, noemen echter getallen tussen de 5 en 7 miljard kuub.

Onvoldoende capaciteit

Volgens gegevens van de Gasunie gebruiken we jaarlijks gemiddeld 54 miljard kuub “Slochteren-gas”, voor onszelf en voor onze exportvrienden. Daarvan pompen we iets minder dan de helft uit het Slochteren-veld. Deze situatie duurt vanwege exportverplichtingen nog tot 2030. Willen we de gaskraan dicht draaien naar 12 miljard kuub, dan hebben we tot die tijd jaarlijks een gat van 42 miljard kuub te vullen. We kunnen nu al  zo’n 30 miljard kuub “Slochteren-gas” zelf maken. We missen dus nog 12 miljard kuub. Laten we zeggen dat Zuidbroek-2 nog 6 miljard kuub erbij kan maken, dan mis ik nog 6 miljard kuub.

Wiebes denkt die 6 miljard kuub uit de hoge hoed te kunnen toveren, door grootverbruikende bedrijven van het Slochteren-gas snel over te halen om hun installaties om te katten naar normaal gas. En daarnaast denkt hij onze exportvrienden te kunnen overtuigen om hetzelfde te doen op huishoudschaal. Gezien de reacties van deze bedrijven en de buitenlandse afnemers verwacht ik niet dat dat zo rap zal gaan als Wiebes blijkbaar hoopt.

Zomerse stikstof 

Maar er is nu al een praktisch alternatief, zo bleek toen ik sprak met gastechnoloog dr. René Peters van TNO. Volgens hem draaien de bestaande stikstoffabrieken van de Gasunie in Ommen, Wieringermeer en Zuidbroek formeel op 70 procent van hun topcapaciteit, maar in de praktijk slechts op 50 - 65 procent. De fabrieken van de Gasunie staan van mei tot september stil. Volgens de Gasunie hebben ze die maanden onder andere nodig voor onderhoud, maar dat lijkt Peters rijkelijk lang.

Hij heeft daarom een idee. Laat ik dat het Zomerplan noemen: als we nu gas importeren gedurende de zomermaanden, en opslaan in gasopslag Norg, in plaats van de stikstoffabrieken stil te laten staan en gas uit het Slochteren-veld over te pompen in Norg, kunnen we ongeveer 4 miljard kuub extra “Slochteren-gas” maken. Dat is al bijna net zoveel als de extra stikstoffabriek in Zuidbroek zou produceren over vier jaar.

De gaskraan kan met deze optie dit jaar al dicht richting de aangeraden 12 miljard kuub


Dan moeten we wel het principe van vlakke winning (dus zonder al te veel fluctuaties over het jaar) loslaten, maar het Staatstoezicht op de Mijnen heeft al aangegeven een fluctuatie in productie van het Slochteren-veld van rond de 20 tot 30 procent acceptabel te vinden. En meer wordt het niet. Veel belangrijker: we kunnen Groningen dit jaar al helpen. De productie uit het Slochterenveld daalt immers op deze manier per direct met 4 miljard kuub per jaar. De Gasunie - eigendom van de Nederlandse staat - nam deze optie in het verleden niet mee in haar adviezen, omdat Norg in bezit is van de NAM en niet van de Gasunie. Het lijkt me dat de NAM en de Gasunie daar op advies van Wiebes snel uit kunnen komen. Je moet voor deze optie natuurlijk een paar pijpen aanpassen, en het kost een paar miljoen. Maar het duurt geen vier jaar - want zo lang duurt het om Zuidbroek-2 te bouwen - en het kost de Staat geen 480 miljoen euro. Met deze optie kan de gaskraan dit jaar al dicht richting de aangeraden 12 miljard kuub.

Hoe Groningen verkruimelt door lage druk

Volgens de gegevens van de NAM is de druk in het Slochteren-veld nu zo’n 75 atmosfeer. Dat is een fractie van de oorspronkelijke druk van 350 atmosfeer. Het Groninger gasveld is geen grot, die in kan storten. Het is een laag zandsteen, drie keer zo dik als de krijtrotsen van Dover hoog zijn, die zich op drie kilometer diep uitstrekt onder een groot deel van de provincie Groningen. Deze laag is gebroken in grote stukken. Het zandsteen ziet er microscopisch een beetje uit als een Bros-chocoladereep. In de ontelbare microscopische gaatjes tussen de zandkorrels zat ons aardgas.

Wat we hebben gedaan met die laag zandsteen, lijkt op het vacuum verpakken van koffie of andere levensmiddelen. We hebben een kleine 80 procent van het aardgas eruit weggezogen. Daardoor is er een onderdruk van zo’n 275 atmosfeer in de laag ontstaan. Hierdoor daalt aan het maaiveld de bodem, en staat er op drie kilometer diep spanning op de breuken in het zandsteen. Naarmate we meer gas winnen, stijgt de spanning. Om die spanning af te schudden, schuiven stukken zandsteenlaag langs breuklijnen. Dat voelen we als aardbevingen. Deze aardbevingen worden versterkt door slappe drilpudding-poldergrond, waar ze onder plaats vinden. Daardoor hebben ze grote gevolgen voor huizen met dunne muurtjes, die op wind gebouwd zijn. Groningen verkruimelt waar je bij staat.

Lees verder Inklappen

Groot politiek gebaar

De Staat heeft nog geen groen licht gegeven voor Zuidbroek-2. Als het goed is geeft Wiebes vandaag in zijn Gasbrief uitsluitsel. Volgens insiders is hij om, en komt de fabriek er zeker. Of de nieuwe fabriek er nu komt of niet, een investering van bijna een half miljard euro, die je minder dan 10 jaar gebruikt, lijkt me slecht verkoopbaar aan de belastingbetaler. Maar in het licht van de recente gebeurtenissen snap ik een groot politiek gebaar als dit wel. De aardbeving bij Zeerijp en de Groninger fakkeltocht staan ons nog allemaal vers in het geheugen. Aankomende Koningsdag gaan zelfs de Oranje’s aandacht besteden aan de bevende provincie. Als je als politicus naar de voorstellen kijkt die op tafel liggen, lijkt Zuidbroek-2 ook de enige optie om de Groningers op korte termijn te helpen. Het Zomerplan staat bewindslieden niet helder op het netvlies als optie.

Een investering van bijna een half miljard euro die je minder dan 10 jaar gebruikt is slecht verkoopbaar aan de belastingbetaler

Ik hoop dat Wiebes naast Zuidbroek-2 ook het plan van René Peters wil overwegen. Het duurt nog vier jaar voordat de nieuwe fabriek operationeel is. Van polderen met onze grote industriële afnemers en onze exportvrienden, verwacht Peters een besparing van hooguit 2 miljard kuub per jaar. Voordat Zuidbroek-2 er staat, gaan we in de komende vier jaar sowieso nog zo’n 100 miljard kuub gas uit het Slochterenveld oppompen. Dat we vorig jaar minder dan 25 miljard kuub Slochteren-gas gebruikten, komt domweg doordat het een zachte winter was. Dit jaar gaan we daar ruim overheen.

Zoals gezegd, met het Zomerplan kunnen we dit jaar al een grote slag maken in het verkleinen van het risico op nog meer aardbevingen in Groningen. In combinatie met Zuidbroek-2 brengt dit plan ons al bijna bij de 12 miljard kuub per jaar van het Staatstoezicht op de Mijnen, zonder polderen met weinig toeschietelijke grootverbruikers of buitenlandse contractanten. Dat lijkt me het overwegen waard.

Sam Gerrits
Sam Gerrits
Journalist en geochemicus. Deed meer dan tien jaar onderzoek in Afrika, Zuid-Amerika en op de Noordzee.
Gevolgd door 413 leden