Minister Rob Jetten krijgt les in waterstof aan de Groningse Energy Academy Europe, mede mogelijk gemaakt door Shell en Gasunie.

We onderzoeken de banden tussen Shell en de Nederlandse overheid. Help je mee? Lees meer

We onderzoeken de banden tussen Shell en de Nederlandse overheid. Help je mee?

Zo kun jij bijdragen:

Wij willen weten welke documenten belangrijk zijn. Hoe meer mensen naar de documenten kijken, hoe sneller dat gaat. Dit kun jij doen:

  1. Ga naar de documenten en toets in onze zoekmachine een term in waarvan jij denkt dat het resultaat oplevert.
  2. Neem zoveel documenten door als je wil.
  3. Kom je iets tegen waarvan je vindt dat de redactie ernaar moet kijken? Klik dan op het duimpje omhoog bij ‘is dit document belangrijk?’. Laat eventueel ook weten waarom je het document relevant vindt voor het onderzoek.

Bekijk deze video voor meer uitleg:

We verwachten niet dat je alle documenten voor ons doorneemt. Je helpt ons al enorm als je één document leest.

Waarom dit onderzoek?

Sinds zijn oprichting eind 19e eeuw onderhoudt Shell nauwe banden met de Nederlandse overheid. Al eerder dook de naam van de olie- en gasgigant op rond economisch, fiscaal, internationaal, milieu- en zelfs onderwijsbeleid.

Dat roept vragen op. Hoe — en door wie — vindt de afweging van de verschillende belangen plaats? Hoe steekt de relatie tussen Shell en de overheid in elkaar? En wat zijn de gevolgen?

Hoe onderzoeken we dit?

In april 2019 stuurde Platform Authentieke Journalistiek (PAJ) zeventien Wob-verzoeken naar evenzoveel overheidsorganen. In die verzoeken vraagt PAJ om alle documenten – denk aan e-mails, memo’s, beleidsstukken en zelfs WhatsAppjes – sinds 2005 die afkomstig zijn van, gericht zijn aan, of gaan over Shell.

Inmiddels hebben we duizenden documenten binnen. Een team van journalisten is hard aan het werk om de documenten door te nemen. Daarbij kunnen we alle hulp gebruiken.

Als volger van dit dossier blijf je op de hoogte van alle ontwikkelingen rond de Wob-procedure, ontvang je vrijgegeven documenten en kun je daar zelf mee aan de slag. Bovendien draag je bij aan het succes van dit project: hoe meer volgers, hoe zichtbaarder de interesse in de documenten.

Wil je meer weten over de redenen en mensen achter deze Wob? Kijk dan bij onze veelgestelde vragen.

42 artikelen

Minister Rob Jetten krijgt les in waterstof aan de Groningse Energy Academy Europe, mede mogelijk gemaakt door Shell en Gasunie. © ANP/HH/Corne Sparidaens

Kabinetsplan voor verplichte afname van waterstof verzekert Shell van een afzetmarkt

Minister Jetten wil de industrie mogelijk verplichten groene waterstof af te nemen. Goed nieuws voor Shell: een afzetmarkt lijkt daarmee gegarandeerd. Uit Wob-documenten blijkt dat dit precies is waar de olie- en gasgigant voor heeft gelobbyd.

Het kabinet gaat onderzoeken of het de industrie kan verplichten duurzame waterstof af te nemen. Over vier jaar zou zo’n verplichting al kunnen ingaan, schrijft minister Rob Jetten voor Klimaat en Energie (D66) in zijn gisteren gepresenteerde beleidsprogramma

Dat is potentieel niet alleen goed nieuws voor het klimaat – meer groene waterstof vermindert het gebruik van fossiele energie – maar vooral ook voor de producenten van waterstof. Het betekent namelijk een afzetgarantie voor het product. Of zoals het ministerie schrijft: ‘Deze afnameverplichting is een noodzakelijk instrument om marktpartijen meer zekerheid te geven over de ontwikkeling van de vraag naar waterstof.'  

Een van die marktpartijen is Shell. Op het hoofdkantoor van de olie- en gasreus zal dan ook verheugd zijn gereageerd. Want, toeval of niet, dit is letterlijk waarvoor het bedrijf al jaren lobbyt: ‘stimuleringsmaatregelen voor gebruik van waterstof’, zo blijkt uit Wob-documenten die zijn vrijgegeven door de provincie Groningen. 

Uitgekiend plan

Na olie en gas heeft Shell waterstof als energiemarkt ontdekt en het concern spant zich ervoor in om de productie en afname van de groene energiedrager aan te zwengelen. Belangrijk voor die ontwikkeling is NortH2, een gigantisch windmolenpark dat ergens boven de Waddenzee moet verrijzen en dat in 2030 vier gigawatt duurzame stroom moet opwekken voor de productie van groene waterstof. Volgens de provincie Groningen, ook nauw betrokken, is NortH2 groot genoeg om ‘decennia de waterstofmarkt te beheersen’.

Het gebruik van groene waterstof voor de energietransitie is omstreden. De productie is niet efficiënt: 20 tot 30 procent van de benodigde groene stroom gaat daarbij verloren. Vervolgens moet het gas onder grote druk worden opgeslagen, wat het rendement met nog eens 10 tot 20 procent verlaagt. Critici waarschuwen dat waterstof niet bijdraagt aan de reductie van de CO₂-uitstoot. Volgens hen kan de schaarse groene stroom daarom beter direct als elektriciteit worden ingezet.

Voor de aanleg van het NortH2 windmolenpark trekt Shell de kar namens een consortium van bedrijven, met name in de energiesector. Alleen, een markt voor groene waterstof is er nog niet. Uit Wob-documenten wordt nu duidelijk dat, onder leiding van Shell, een uitgekiende lobby is opgezet om het NortH2-project ‘politiek te laten landen’.

‘Relatie-building’ en ‘policy asks’

Zo maakt het consortium in de aanloop naar de kabinetsformatie een werkverdeling voor het bewerken van politici en hoge ambtenaren. Elke deelnemer krijgt een lobbydoelwit aangewezen. Toenmalig minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD) staat op het lijstje van Gasunie en Shell. De toenmalige Groningse gedeputeerde Nienke Homan (GroenLinks) moet langs bij de Tweede Kamerfracties van haar eigen partij en de PvdA. 

Ook minister Rob Jetten, toen nog fractievoorzitter van D66, is aan de beurt. Hij en zijn partijgenoot Matthijs Sienot staan op het lijstje van Shell.

Shells Haagse waterstoflobby

Volgens een door Shell geschreven briefing voor een lobbygesprek is dat geslaagd als: 
‘1) we een eerste stap hebben gezet in relatie-building vanuit NortH2 
2) we het kunnen gebruiken als haakje naar een vervolg (..) 
3) we kunnen flaggen dat er iets in het coalitie-akkoord moet komen.’ 

Saillant detail: volgens de briefing komt het consortium naar Den Haag op uitnodiging van Economische Zaken:
‘Vanuit het ministerie is (..) de oproep gekomen om politieke gesprekken te voeren omdat zij – ook met het oog op de formatie – invloed kunnen hebben op onze policy asks (en verankering daarvan in het regeerakkoord).’

De opzet slaagt: in het coalitieakkoord stelt het kabinet-Rutte IV de productie en import van waterstof te willen opschalen. 

Lees verder Inklappen

Maar alleen een ‘politieke landing’ is niet genoeg. Het consortium zit in zijn maag met het doorbreken van een kip-eiprobleem: als Nederland grootschalig waterstof produceert, wie gaat het dan afnemen? 

Groene waterstof maken is mede door inefficiëntie en gebrek aan productie- en distributiecapaciteit namelijk duur. Een belangrijke beoogde afzetmarkt is de industrie, en die moet dus verleid worden om te investeren in een overstap. Het consortium lobbyt daarom bij topambtenaren van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat voor stimuleringsmaatregelen. 

Door deze doelstellingen verplicht op te leggen, verzekert het kabinet Shell van een gegarandeerde afzetmarkt

In de hiervoor gemaakte presentatie staat onder het kopje ‘Essentieel beleid’:
‘Afname: Introduceer (sectorale) stimuleringsmaatregelen voor gebruik van waterstof, (...) die resulteren in een level playing field voor de industrie en introduceer prikkels voor eindgebruikers om te switchen naar groene waterstof, bijvoorbeeld sectorale targets.’

Of het te danken is aan Shells lobby is niet duidelijk, het ministerie gaf geen antwoord op onze vragen. Maar het zijn precies deze ‘sectorale targets’ die in de gisteren gepresenteerde kabinetsvisie een prominente rol spelen. De term betekent dat er per sector (bijvoorbeeld industrie of vervoer) doelstellingen komen voor het aandeel waterstof in de energiemix. Door deze doelstellingen verplicht op te leggen, verzekert het kabinet Shell van een gegarandeerde afzetmarkt. 

Opsteker

Jettens beleidsprogramma is nog niet definitief, het ligt nu ter inzage voor het publiek. Desondanks is zijn voornemen een opsteker voor Shell. Het bedrijf streeft ernaar de belangrijkste speler te worden in de (groene) Nederlandse waterstofeconomie. 

Follow the Money onderzoekt samen met RTV Noord de rol van Shell in de waterstoftransitie. Niet alleen in Den Haag, ook in de provincie Groningen wordt daarvoor hard gelobbyd. Dat er successen te vieren zijn, blijkt uit het beleidsprogramma dat de minister gisteren bekendmaakte: van verleiden van de industrie is daarin geen sprake meer. Als de plannen doorgaan, komt er dwang aan te pas met een afnameverplichting die voor het businessmodel van Shell essentieel is.