Wybren van Haga (VVD) bij zijn beëdiging als lid van de Tweede Kamer,op 31 oktober 2017.
© ANP / Bart Maat

Kamerlid Van Haga zet zichzelf ‘op afstand’ van zijn bv’s, maar strijkt de winst daaruit nog altijd op

    VVD-Kamerlid Wybren van Haga heeft het niet makkelijk: de combinatie vastgoedspeculatie en politiek is even explosief als een wandeling in een mijnenveld. Van Haga ligt onder vuur vanwege zijn handelswijze als huurbaas, en de 51-jarige ingenieur zit sindsdien op de schopstoel. De zaak is brisant. Zou Van Haga uit de fractie worden gezet maar weigeren zijn zetel in te leveren, dan verliest de regeringscoalitie haar nipte meerderheid van 76 zetels in de Tweede Kamer. De kwestie laat tevens zien dat er nogal wat schort aan de regels over het opgeven van giften en neveninkomsten in de Kamer.

    Dit stuk in 1 minuut
    • Sinds zijn installatie als Kamerlid is er gedoe over Van Haga’s vastgoedportefeuille. Van Haga beheert in zijn bv Sjopperdepop een vastgoedportefeuille van 18 miljoen euro en bezit daarnaast privé 51 woningen.
    • In een aantal van deze huurwoningen zitten meer huurders dan wettelijk is toegestaan. Van Haga wilde zijn huurders via hun huurcontract  laten opdraaien voor zijn wetsovertredingen: zij zouden de boetes moeten betalen.
    • Hij is niet het enige Kamerlid dat zakelijk actief is naast zijn politieke loopbaan. Kamerleden moeten dergelijke neveninkomsten opgeven. Een register darvan wordt gepubliceerd, en boven een bepaald bedrag worden hun neveninkomsten van hun Kamersalaris afgetrokken.
    • Er is echter geen toezicht op de volledigheid van het register. Onderzoek leert dat sommige giften – denk aan het penthouse van Alexander Pechtold – en neveninkomsten niet in het register zijn opgenomen.
    • Van Haga meldde bij het register dat hij 1000 euro per maand bijverdient als advisieur van zijn eigen bv, maar meldt niet de winst die hij daar verzamelt: die beloopt tonnen per jaar. Winst uit bv's geldt ook als inkomen.
    Lees verder

    Sinds zijn installatie als Kamerlid op 31 oktober 2017 is er gedonder over Van Haga’s vastgoedportefeuille. Van Haga beheert in zijn bv Sjopperdepop een vastgoedportefeuille van 18 miljoen euro en bezit daarnaast privé 51 woningen. In een aantal daarvan zitten meer huurders dan wettelijk is toegestaan. Sinds 1 januari 2017 moet de verhuurder een vergunning hebben wanneer een woning door meer dan twee mensen wordt gedeeld, en die had hij niet.

    Tim Hofman van BNN/Vara zocht Van Haga op en confronteerde hem met clausules in zijn huurcontracten, waarmee Van Haga zijn huurders wilde laten opdraaien voor zijn eigen wetsovertredingen: zij zouden de boetes moeten betalen. Kennelijk wist Van Haga dat hij teveel huurders in zijn panden huisvestte, anders heeft een dergelijke clausule geen zin. De integriteitscommissie van de VVD oordeelde evenwel dat er niet ‘ernstig verwijtbaar’ gehandeld is.

    Register voor bijklussende Kamerleden

    Van Haga is niet het enige Kamerlid dat zakelijk actief is naast zijn politieke loopbaan. Maar zijn vastgoedportefeuille van 18 miljoen euro is waarschijnlijk de omvangrijkste van alle Kamerleden. Naast Sjopperdepop heeft Van Haga privé nog 51 ‘huisjes’ in bezit; zo omschrijft hij zijn panden tenminste in het openbare register waarin Kamerleden hun neveninkomsten melden. Wat Kamerleden precies in het register laten optekenen is nogal divers van aard, of het volledig is is een tweede. 

    De activiteiten die Tweede Kamerleden in het register hebben gemeld lopen nogal uiteen. Sommige van hen hebben ze ondergebracht in een bv, soms omdat ze vroeger als ondernemer actief waren. Zo heeft Judith Thielen (VVD) een handelsbedrijfje waarvan het vermogen de afgelopen jaren met een paar duizend euro is gegroeid, maar op dit moment vinden er niet veel activiteiten in plaats. Han ten Broeke (VVD) boekte met zijn bedrijfje Piscean Advice (de naam verwijst naar het sterrenbeeld ‘vissen’) in 2017 voor het eerst winst: bijna 14.000 euro. Arne Weverling (VVD) heeft een spaarpot van zeven ton opgebouwd in AWE Holding bv, die verder ook inactief lijkt. Weverling heeft tevens een belang in een familiebedrijf in de groenvoorziening. VVD-kamerlid Arno Rutte verwacht per jaar zeker 300 euro te verdienen als voorman van rockband ‘Harige Harry & The Ladyshavers’.

    Michel Rog (CDA) en Theo Hiddema (FvD) hebben respectievelijk een consultancybedrijf en een advocatenkantoor; het gaat bij hen om eenmanszaken, die geen jaarrekeningen openbaar hoeven te maken. Dion Graus (PVV) gaf als nevenfunctie ‘dierenambassadeur’ op, maar krijgt vermoedelijk geen vergoeding van deze achterban. Gert-Jan Seegers (CU) verdient jaarlijks 3400 euro bij op de Hogeschool Viaa in Zwolle. Lammert van Raan (PvdD) heeft Van Raan bv, waarvan het vermogen in het laatst bekende jaar (voordat hij Kamerlid werd) met 4000 euro groeide. Selçuk Öztürk (DENK) baat met zijn bedrijf DENK Management een hotel uit, waarbij de overheid zich via de Rijksdienst Voor Ondernemers gedeeltelijk garant stelt voor de hypotheek bij de Rabobank. Momenteel zit er liefst een kwart miljoen aan onverdeelde winst in deze bv. Madeleine van Toorenburg (CDA) krijgt jaarlijks 9000 euro voor een toezichtfunctie bij twee zorginstellingen en past daarom een korting toe op haar salaris als Kamerlid. Dat is verplicht, indien de neveninkomsten een bepaalde grens overschrijden.

    De openbare registers voor reizen, giften en neveninkomsten van Kamerleden worden bijgehouden door het presidium van de Tweede Kamer, en zijn in 2004 ingesteld op initiatief van PvdA’er Staf Depla. Sancties op niet melden ontbreken echter. Een commissie van de Raad van Europa, de ‘group of states against corruption’ (GRECO) stelde eerder dit jaar al vast dat deze aanpak ontoereikend is. Volgens de rapporteurs van GRECO is er feitelijk geen enkele vorm van controle of naleving. Daarbij refereert GRECO specifiek aan Alexander Pechtold, die een appartement van een bevriende diplomaat kreeg, maar dat niet meldde.

    Parlementariërs kunnen dus zelf bepalen wat ze bij het register opgegeven en wat niet. Zo meldde Van Haga wel dat hij 1000 euro per maand verdient als adviseur bij Van Haga Invest, en niet dat hij voor 100 procent recht heeft op de winst van diezelfde bv – en dat die winst aanzienlijk meer behelst dan wat hij zichzelf als ‘adviseur’ in rekening brengt. De aandelen van Sjopperdepop bv, de vennootschap waarover nu ophef is, zijn voor 100 procent eigendom van Van Haga Invest, dat weer volledig in handen is van Van Haga zelf.

    Wat gaat er eigenlijk om in het inmiddels beruchte Sjopperdepop BV?

    De post ‘materiële vaste activa’ van Sjopperdepop bedraagt 17,8 miljoen euro: dit betreft de huurpanden waardoor Van Haga in opspraak is geraakt. Het financieel vast actief is een hypothecaire lening die is verstrekt aan een bekend kunstenaar. In 2011 bedroeg het cumulatieve negatieve resultaat anderhalf miljoen euro, waardoor Van Haga 2 miljoen euro heeft moeten storten of inbrengen om de tekorten te compenseren. Omdat er voor 2008 geen jaarrekeningen in het handelsregister beschikbaar zijn, is niet openbaar hoe hij dat deed. De grootste bron van financiering van Sjopperdepop is hypothecair krediet bij verschillende banken.

    Van Haga spint garen bij de krapte op de woningmarkt, die mede door het beleid van zijn eigen partij is veroorzaakt

    Bij de kredietcrisis heeft zijn vennootschap een fors verlies geleden. Nu de schaarste op de Amsterdamse woningmarkt toeneemt, loopt Van Haga die schade in, wat zichtbaar is zijn inkomsten. In 2015 en 2016 maakt hij winsten van dik vier ton per jaar. We hebben te maken met een Kamerlid dat garen spint bij de krapte op de woningmarkt, die mede door het beleid van zijn eigen partij is veroorzaakt. Dát is wat mensen graag zouden opmaken uit het openbaar register van de Tweede Kamer, niet hoe ver de dierenliefde van Dion Graus strekt, of dat het bandje van Arno Rutte slechts een habbekrats verdient.

    Het gebrek aan controle op volledigheid van neveninkomsten en de vrijheid om naar eigen inzicht posten op te geven, maakt de registers onbetrouwbaar. Bij neveninkomsten geldt bovendien dat Kamerleden boven een bepaald bedrag gekort worden op hun ‘schadeloosstelling’, zoals hun salaris heet. Indien neveninkomsten niet worden opgegeven, krijgt een Kamerlid simpelweg een te hoog salaris.

    Kamerleden ontvangen een maandsalaris van 7813,14 euro bruto, met daarbovenop vakantiegeld (8 procent) en een eindejaarsuitkering (8,3 procent). De voorzitter (thans Khadija Arib) krijgt daarnaast een extra vergoeding van 34 procent en komt uit op ruim 146.000 euro per jaar. Neveninkomsten hoger dan 14 procent van de schadeloosstelling (de grens ligt dus op 15.000 euro), worden voor de helft van het meerdere gekort op de schadeloosstelling. Die korting bedraagt echter maximaal 35 procent.

    Zou Van Haga de winstreserves van zijn bv’s niet moeten opgeven? Die groeien immers aanzienlijk, en daarmee ook zijn vermogen.

    Winst uit bv’s is ook inkomen

    Bij de berekening van de korting op de schadeloosstelling worden in ieder geval loon uit andere werkzaamheden plus winst uit onderneming meegenomen, volgens het reglement van de Kamer. Door de vrijblijvendheid waarover ook GRECO viel, ontstaat een perverse prikkel. Een gift buiten de boeken houden is doodsimpel: je geeft hem gewoon niet op, bijvoorbeeld omdat je die als privékwestie hebt bestempeld. Maar hoe werkt dat bij bv’s? Normaal gesproken keert een ondernemer de winst van zijn vennootschap uit zodra die boven een redelijke buffer uitstijgt. Maar bij een Kamerlid zou zo’n winstuitkering direct tot een korting op zijn schadeloosstelling leiden. Een Kamerlid zou daarom bij een handige notaris te rade kunnen gaan om zijn vennootschappen zo te structureren dat zijn bedrijfswinsten onzichtbaar worden.

    De bv waar de winst wordt gemaakt, keert dan geen dividend uit aan het Kamerlid, maar houdt deze binnen het eigen bedrijf totdat het Kamerlidmaatschap is afgelopen. Het stemrecht voor de bv kan in een zogeheten stichting administratiekantoor (STAK) worden ondergebracht, die als enig doel heeft om aandelen in de bijbehorende bv te bewaren. De STAK heeft dan geen enkele andere functie anders dan het Kamerlid op papier bestuurder-af te laten zijn, en dient verder geen praktisch nut. De STAK heeft zo geen recht op winst: die gaat nog steeds naar het Kamerlid. Die blijft de Ultimate Benificial Owner (UBO), zoals dat heet.

    Allemaal stichtinkjes en bv’s op hetzelfde adres, die volledig onder verantwoordelijkheid van Van Haga vallen

    In april verklaarde Van Haga dat hij Sjopperdepop en Van Haga Invest bij zijn installatie als Kamerlid ‘op afstand’ heeft gezet en alleen nog hielp om bepaalde ‘probleemgevallen’ onder de huurders op te lossen. De historie in het handelsregister laat zien dat Van Haga bij zijn installatie inderdaad niet langer bestuurder was bij Van Haga Invest, maar daar nog steeds enig aandeelhouder was. Afgelopen april benoemde hij Bianca Jut er tot bestuurder, met wie hij al actief was in andere vennootschappen. Doordat hij enig aandeelhouder is, heeft Van Haga het eenzijdig recht om Jut te ontslaan, deze juridische verandering heeft derhalve praktisch weinig om het lijf. Later komt daar nog een stichting bij, een STAK.

    Er wordt dus flink gerommeld met stichtinkjes en bv’s die uiteindelijk allemaal op hetzelfde adres zitten en volledig onder verantwoordelijkheid van dezelfde ondernemer vallen. Of het vastgoed nu in Van Haga Holding of Van Haga Invest zit, maakt niet uit: er is overduidelijk maar één persoon eigenaar. Voor de gebruiker van de openbare registers is het enige dat telt of Van Haga nog steeds belanghebbende is: de UBO, dus.

    In theorie kan een Kamerlid immers een bv oprichten die gedurende het Kamerlidmaatschap geen dividend uitkeert, of elk jaar een gift van een ton aannemen van hetzij een buitenlandse mogendheid een bedrijf dat in een procedure met de Nederlandse overheid is verwikkeld – en daarvan niets opgeven. Na enige jaren zijn zulke inkomsten verworden tot onverdeelde winst in de bv. Vervolgens kan die winst na afloop van het Kamerlidmaatschap worden uitgekeerd, zonder dat iemand er erg in heeft. Gedurende het Kamerlidmaatschap wordt de financiële relatie impliciet ontkend, simpelweg door niets op te geven. Ook is de schadeloosstelling van zo’n Kamerlid dan te hoog, omdat de korting wegens neveninkomsten ontbreekt, maar dat zal hem of haar van mindere zorg zijn.  

    Volgens de huidige regels is dergelijk selectief rapporteren legaal. Het is niet vergezocht dat beïnvloeding van volksvertegenwoordigers langs deze weg onwenselijke vormen kan aannemen, waardoor striktere transparantie gewenst is. In Brussel lopen 90.000 lobbyisten rond, bijna 120 per Europarlementariër. In juni van dit jaar werden 14 volksvertegenwoordigers uit diverse Europese landen ontslagen, omdat ze smeergeld uit Azerbeidzjan hadden aangenomen. Wanneer een parlement regels invoert over financiële transparantie, kunnen die maar beter stevig zijn.

    Bedrijven ‘op afstand’

    Zowel Öztürk als Van Haga melden in het register voor neveninkomsten dat ze hun vastgoedbedrijven ‘op afstand’ hebben gezet. Wat betekent dat precies? Zijn die bedrijven verkocht, of gewoon weggegeven? ‘Op afstand zetten’ is geen juridische term en heeft geen ondubbelzinnige inhoud. Aangezien het reglement van het Presidium zo ruim te interpreteren is, nodigt dat gerommel met stichtingen en vennootschappen, zoals we dat gewend zijn van brievenbusbedrijven op de Zuidas, juist uit.

    Feitelijk zou elk Kamerlid, naast de inkomens uit dienstbetrekkingen elders, in het register moeten aangeven of ze UBO zijn bij een bedrijf. Een Kamerlid behoort dusdanig transparant te zijn dat hij de schijn van belangenverstrengeling doorstaat. Het neveninkomstenregister heeft niet tot doel om een keertje met je gelegenheidsbandje zingen op een huwelijk traceerbaar te maken.

    Het gefröbel met dergelijke constructies is de specialiteit van de Zuidas, en geeft geen pas op het Binnenhof

    Het wrange in de kwestie Van Haga is dat hij zijn problemen zelf veroorzaakte, door half transparant te zijn. Door licht brallerig te melden dat hij ‘huisjes’ heeft en adviseur is bij een bedrijf, vestigde hij de aandacht op zijn buitenparlementaire activiteiten. Van Haga strijkt simpelweg alle winst van zijn bv’s op: dat zijn relevante neveninkomsten, die op zijn Kamersalaris horen te worden worden gekort.

    Pas wanneer ieder Kamerlid wordt gevraagd waar hij UBO is en dat antwoord ook op volledigheid wordt gecontroleerd, biedt het register betrouwbare informatie. Terwijl de pers nu over Van Haga valt, is het zeer wel denkbaar dat andere parlementariërs al jarenlang de dans ontspringen, simpelweg omdat ze nooit hebben gemeld dat ze ergens UBO zijn.

    De nieuwste STAK van Van Haga, die hieronder wordt besproken

    Een einde aan schijnconstructies

    Het lijkt zaak om het UBO-schap van Kamerleden voortaan verplicht in het register op te nemen. Pas dan wordt het zinloos ergens een STAK of een andere ‘tussenholding’ tussen te stoppen, wat eigenlijk allemaal schijnconstructies zijn.

    Zo heeft Van Haga  op 17 augustus jongstleden weer een nieuwe STAK opgericht. Bij de notaris liet hij statutair vastleggen dat deze stichting slechts ten doel heeft om aandelen in Van Haga Invest te beheren en dat deze nieuwe stichting automatisch defungeert wanneer Van Haga komt te overlijden. De nieuwe STAK is niets anders dan een spaarpot voor Van Haga, die hem vrijelijk toevalt na zijn Kamerlidmaatschap. Niks mis mee, maar schrijf het dan ook zo op. De STAK en andere aanverwante rechtspersonen veranderen in praktische zin niets aan de situatie: Van Haga verdient grof geld, zet dat opzij voor zichzelf, en vermijdt ondertussen dat zijn winst als inkomen wordt gezien.

    Daarom zou het reglement drastisch aangepast moeten worden. Betrekkingen uit loondienst dienen te worden vermeld, waarbij de vrijblijvendheid moet wijken voor een controle op volledigheid, zoals GRECO ook wilde. Elk Kamerlid zou alle vennootschappen waar hij geheel of gedeeltelijk UBO is voortaan moeten melden, met zware sancties op het verzwijgen van financiële belangen. Alleen dan maakt het niet meer uit of er een STAK of een overbodige tussenholding in het leven is geroepen. Het gefröbel met dergelijke constructies is de specialiteit van de Zuidas, en geeft geen pas op het Binnenhof.

    Weerwoord Van Haga

    In een reactie meldt Van Haga FTM dat hij de gebruikte constructie geen wisseling voor de show vindt, temeer daar hij wel de oprichter maar niet langer enig bestuurder is van de STAK Van Haga Invest: ‘De verwarring is waarschijnlijk ontstaan doordat ik als enig aandeelhouder van Van Haga Invest BV de Stichting Administratiekantoor Van Haga Invest heb opgericht om in een volgende stap daarin de aandelen onder te kunnen brengen en twee onafhankelijke bestuurders te kunnen benoemen. Omdat ik dus geen bestuurder ben van de stichting, maar dit twee onafhankelijke derden zijn, zie ik dit zelf inderdaad als “op afstand zetten”. Meer dan dit kan ik niet doen en dit gaat al veel verder dan van een Kamerlid van de Nederlandse wet wordt verwacht.’

    ‘De situatie zoals die sinds 17 augustus 2018 geldt is als volgt: De statutair directeur is volledig beslissingsbevoegd om alle beslissingen te nemen die hij of zij wil nemen en de bestuurders van de STAK hebben de rol van de aandeelhouder overgenomen. De directeur legt verantwoording af aan de bestuurders van de STAK tijdens de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. De bestuurders van de STAK hebben wel de macht om de directeur te ontslaan. De bestuurders van de STAK kunnen zelf niet ontslagen worden. In theorie zit er hier voor mij inderdaad een risico in maar ik ga er vanuit dat iedereen zijn rol professioneel uitoefent.’

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arno Wellens

    Gevolgd door 1210 leden

    Wandelende rekenmachine. Schrijft over de euro en belastingontduiking en kamerplanten.

    Volg Arno Wellens
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren