© bgdd.nl

Kamp geeft Lidl troefkaart in supermarktoorlog

    Afgelopen week klonk hoera-geroep onder winkeliers met een zaak namens ketens als HEMA of Albert Heijn. Wat betreft minister Henk Kamp van Economische Zaken krijgen zij meer zeggenschap over hun filiaal. Maar onbedoeld geeft de minister hiermee een spannende wending aan de supermarktoorlog. Discounter Lidl kan zich in de handen wrijven.

    Het was volgens ingewijden een bikkelharde lobby die Albert Heijn-moederconcern Ahold losliet op het ministerie van Economische Zaken. Koste wat het kost moest verdere regulering van de franchisesector voorkomen worden. Tevergeefs. Afgelopen week gaf minister Kamp na jaren van klachten en procedures eindelijk gehoor aan winkeliers die met de rug tegen de muur staan door wurgcontracten met winkelketens. Zijn aankondiging: de gedragscode voor franchises wordt wettelijk verankerd.

    Hoe die wetgeving er precies uit zal zien is nog onduidelijk. Maar het belangrijkste is dat de scheve machtspositie van de kleine ondernemer ten opzichte van de grote ketens enigszins wordt rechtgetrokken. Want momenteel wordt de winkelier die bijvoorbeeld een Albert Heijn wil beginnen, dusdanig strak in het contract genaaid dat hij amper nog iets te zeggen heeft over zijn eigen onderneming.

    De winkelier die een Albert Heijn wil beginnen, wordt dusdanig strak in het contract genaaid dat hij amper nog iets te zeggen heeft over zijn eigen onderneming

    Om bij de veelgehoorde klachten aan het adres van Albert Heijn te blijven: alle filialen worden geacht mee te doen aan de kortingsacties die landelijk worden uitgerold; als je eenmaal een pand hebt uitgebaat onder de vlag van Albert Heijn mag je daar ná je contract geen andere supermarkt meer uitbaten; en het is zelfs de bedoeling dat je meewerkt aan je eigen concurrentie in de vorm van AH-maaltijdboxen en AH-thuisbezorgd.

    Supermarktoorlog

    Toch komt die rigide houding van Albert Heijn niet uit de lucht vallen. De keten is ook zelf een onderneming in het nauw sinds de opmars van met name prijsvechter Lidl, ondanks de kleine opleving van afgelopen jaar en ondanks de overname van het Belgische Delhaize. 'Lidl heeft steeds meer te bieden ten opzichte van Albert Heijn', weet supermarktspecialist Gerard Rutte. 'Lidl biedt goed gewaardeerde huismerken en versproducten aan en kan dankzij zijn omvang de laagste prijzen afdwingen bij zijn leveranciers.' 

    Maar niet alleen dat, de als discounter bekend staande supermarktketen zet zich ook steeds meer in de markt als volwaardig alternatief voor Albert Heijn, maar dan met lagere prijzen. Rutte: 'Kijk naar het luxe-assortiment dat nu in de markt wordt gezet onder de noemers Delicieux en Deluxe. Ook daarmee schurken ze nu aan tegen Albert Heijn en zijn AH Excellent-huismerk.'


    Supermarktspecialist Gerard Rutte

    "Lidl heeft steeds meer te bieden ten opzichte van Albert Heijn"

    De opmars van Lidl vertaalde zich de afgelopen jaren in het aantal vestigingen dat de keten in Nederland opende. In 2015 kwam de supermarkt boven de 400 winkels uit. Nog altijd minder dan de helft van Albert Heijn, maar het is de vurige ambitie van Lidl om daar zo snel mogelijk verandering in te brengen. Er is alleen één probleem: de Nederlandse markt voor supermarkten is zo goed als verzadigd en er wordt amper nog bijgebouwd. Na de prijzenoorlogen en de overnames is daardoor nu ook met de overgebleven spelers een gevecht om vastgoed uitgebroken, waarbij Lidl volgens kenners inderdaad de aggressiefste speler is.

    Wie een beetje rondneust op de regionale nieuwssites komt al snel het ene na het andere bericht tegen over conflicten en zelfs rechtszaken vanwege de vestiging van supermarkten. Zo hield de Plus afgelopen jaar de komst van een Deen in Soesterberg tegen door na verhuizing naar een groter pand, in het achtergebleven pand een 'spooksupermarkt' te houden. En ook in Graft-De Rijp heeft de winkelketen laatst een slag geslagen door het leeggekomen gemeentehuis op te kopen om er een zorgcomplex te bouwen, daarmee concurrent Deen uit de markt spelend.

    Vastgoedspelletjes

    Deze strijd zal de komende tijd alleen nog maar verhevigen, weet economisch geograaf Aart Jan van Duren: 'Het is voor een supermarkt heel belangrijk om in een gemeente voet aan de grond te krijgen met een vestiging. Vanuit die positie kun je makkelijker uitbreiden of naar een grotere locatie', zo legt hij uit. 'En als je uit zo’n pand vertrekt, is het dus de kunst te voorkomen dat een andere supermarkt daarin trekt. Dat kan door een deal te maken met een derde partij die geen concurrentie vormt, zoals een Action.'

    Of door, zoals Albert Heijn, bij je winkeliers af te dwingen dat ze na afloop van hun contract geen andere supermarkt in een pand mogen beginnen. Want hoewel de Albert Heijn-franchisenemers (VAHFR) publiciteit zoveel mogelijk schuwen, weten bronnen rondom de vereniging te vertellen dat Albert Heijn hen stevig vastpint op die vastgoedclausules om dezelfde grip op de markt te kunnen houden als concurrent Lidl, die al zijn vestigingen gewoon in eigen beheer heeft. Vervelend voor de ondernemers, maar in de supermarktoorlog dus van cruciaal belang voor Albert Heijn.

    Zo bezien kunnen de plannen van Kamp een flinke streep door de rekening van Albert Heijn betekenen

    Zo bezien kunnen de plannen van Kamp een flinke streep door de rekening van Albert Heijn betekenen. Want hoe houdbaar zijn die vastgoedclausules straks nog als de rechter die aan franchisewetgeving kan toetsen? En kan een kortingsactie nog wel landelijk uitgerold worden als de franchise-ondernemer zich daartegen verzet?

    Huismerkchampagne

    Advocate Nienke Slump denkt dat de winkeliers in ieder geval een stuk sterker zullen staan in hun conflicten met Albert Heijn: 'Dit soort clausules rieken naar oneerlijke handelspraktijken. Door wetgeving kan de franchisegever gedwongen worden openheid van zaken te geven en kan de rechter toetsen hoe eerlijk het contract is.' Of deze clausules daarmee meteen van tafel zijn is nog onzeker, 'maar het is in ieder geval een goed begin. Jurisprudentie zal uiteindelijk moeten uitwijzen hoe de wetgeving in de praktijk uitpakt.'

    Daarvoor hoeft waarschijnlijk niet eens de concrete uitwerking van de wetgeving te worden afgewacht. Slump: 'Volgens minister Kamp kunnen rechters meteen aan de slag met de franchisecode, nu wettelijke verankering in het vooruitzicht is gesteld.'

    Kortom, een nieuwe fase in de vastgoedstrijd tussen supermarkten werd afgelopen week met onmiddellijke ingang een feit. In de verte klonk het ploppen van de Lidl-huismerkchampagne.

     

    Ahold wil vooralsnog niet inhoudelijk reageren op de consequenties van Kamps plannen. De vereniging van franchisegevers (NFV) beraadt zich op een reactie.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Lise Witteman

    Gevolgd door 392 leden

    Onze vrouw in Brussel. Volgt lobby's, legt netwerken bloot en bijt politici, belangenbehartigers en bestuurders in de enkels.

    Volg Lise Witteman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren