Ondanks structurele twijfels komt de aanstaande keuze voor de JSF niet uit de lucht vallen.

    De kogel is door de kerk. Onze charmante minister van Defensie Jeanine Hennis-Plasschaert kiest definitief voor de JSF, zo melden bronnen aan de Haagsche redactie van RTL. De regering heeft voor de vervanging van de F-16 een potje gevuld met ruim 4 miljard euro, waarmee onze Koninklijke Luchtmacht zo’n 30 straaljagers kan bestellen. Een verrassend besluit? Nee.
    Met de JSF kiest Nederland voor de oude vertrouwde Atlantische relatie. De Nederlandse vliegers werken al jaren samen met die van de Verenigde Staten. De Nederlandse Top Guns vliegen al decennia met Amerikaanse kisten en trainen net zo lang in het zonovergoten Florida. Met de JSF kan Nederland meeblijven doen met de grote jongens, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De Nederlandse vliegers kunnen de met deze spelers opgebouwde kennis en ervaring verder ontwikkelen. De generaals waren van begin af aan voor de JSF. En als er ooit meer geld voor defensie beschikbaar komt, kan Nederland makkelijker doorstarten.

    Amper militaire slagkracht

    Nederland komt er met haar budget van vier miljard euro namelijk bekaaid van af. Voor dit toch aanzienlijke bedrag heeft Nederland op termijn de beschikking over slechts 30 F-35 straaljagers, twee of drie squadrons. Wat kunnen we daar mee? ‘De 'breukgrens'  voor serieuze operationele slagkracht ligt bij 68 of meer toestellen’, vertelt defensie-expert Christ Klep aan FTM. Met 30 straaljagers is het volgens Klep erg ambitieus om twee missies van vijf tegelijkertijd en voor meerdere jaren uit te voeren: ‘Het probleem zit 'm in het voortzettingsvermogen, inclusief grondapparatuur en piloten’. Grofweg kan de luchtmacht een derde van haar straaljagers gebruiken voor missies. De rest staat in onderhoud en is in gebruik voor training.
    Met maximaal 10 uit te zenden straaljagers kan Nederland weinig militaire stootkracht leveren. Internationaal politiek schiet Nederland dus niet zo veel op met dit kleine aantal straaljagers. Terwijl dit een veel gebezigd argument van de voorstanders van de JSF is. Volgens verschillende defensie-experts is de JSF niet eens nodig om een buitenlands politiek statement te maken. Een bijdrage kan Nederland ook leveren met transporthelikopters, waar in bondgenootschappelijk verband gebrek aan is.
    Het heeft de JSF niet meegezeten. De ultramoderne straaljager is weinig positief in het nieuws geweest. De ene tegenvaller in kosten wisselde de andere tegenvaller in prestaties af. Door de grote hoeveelheid aan technische snufjes en eisen dijt de JSF letterlijk uit, wat ten koste gaat van bijvoorbeeld de snelheid. Kortom: de straaljager werd steeds iets duurder en kon steeds iets minder. Daarnaast was er kritiek over de inzetbaarheid van dit luchtwapen. Volgens criticasters is de JSF het wapen van de vorige oorlog. Het onbemande vliegtuig (UAV) kan steeds meer taken overnemen. Informatie vergaren, bombardementen uitvoeren, de ‘drone’ kan het allemaal. Maar ook het beoogde wapen van de toekomst ligt onder vuur. De UAV kan sowieso nog niet alle taken van de straaljager overnemen. Bovendien zijn er ethische bezwaren en vliegt de drone op juridisch onbekend terrein. Is het toegestaan om van afstand tegenstanders uit te schakelen, zonder proces?  Hoe zit het met foto’s die uit de lucht van personen gemaakt kunnen worden? Mag dit allemaal? Dat is niet in juridisch beton gegoten.

    JSF-lobby

    De twijfels en tegenvallers tenspijt, de voorstanders hebben de JSF nooit laten vallen. Vooruit, ze moesten hun argumentatie zo af en toe aan passen. In eerste instantie zou deelname aan het JSF-programma veel banen opleveren. De JSF levert amper banen op, zo berekende onderzoeksbureau SEO. De deelname aan het internationale project zou goed zijn voor het imago van Nederland in wereldpolitieke arena, maar met twee squadrons past bescheidenheid.
    Jack de Vries: Het positieve gezicht achter de JSF
    De JSF-lobby moest zich in april nog wel even aan het front melden, want in april van dit jaar mochten Saab, Boeing en Dassault  nog één keer vertellen waarom zij de vervanger van de F-16 in huis hebben. Good old Mat Herben, Generaal b.d. Dick Berlijn en voormalig staatssecretaris van defensie Jack de Vries namen hun verantwoordelijkheid. De orders die de JSF de Nederlandse industrie te bieden heeft kwamen in gevaar. De sfeer die om de JSF hing was negatief en moest veranderen. De term JSF verdween uit de communicatie van voorstanders. JSF was besmet met negatieve sentimenten. De meeste voorstanders noemden de straaljager al F-35. De overige voorstanders kwamen in het gelid.
    Volgens de JSF-lobby spelen de media een grote rol in het scheppen van de negatieve sfeer rond de F-35. Daarom ging Fact Check Jack de Vries kranten aanspreken op ‘feitelijke onjuistheden’. De veteranen van de JSF-lobby vuurden hun feitelijk niet altijd juiste argumenten in ongekend salvo op de media af. Persberichten werden verstuurd. Geïnteresseerden werden op de hoogte gehouden via Twitter (@nifarp) en www.f35.nl. Mede mogelijk gemaakt door Nifarp, de Nederlandse industrie die betrokken is bij de JSF.

    Januskop PvdA

    Uiteindelijk besluit de Nederlandse regering tot aanschaf van de JSF. De besluitvorming heeft politiek nogal wat voeten in aarde gehad, maar verbazingwekkend is het niet dat het huidige kabinet voor de JSF kiest. Het is een liefdesbaby van de VVD en PvdA. Het paarse kabinet Kok II besloot in 2002 om deel te nemen aan het JSF-programma. Vanaf dat besluit committeerde Nederland zich over het verloop der jaren aan verschillende fasen van de test- en ontwikkelfase. De samenstelling van de regering heeft een voorspellende waarde voor politieke besluitvorming. Deze verloopt volgens een vast stramien. Als de Partij van de Arbeid in de regering zit, is het voor de JSF. En als de PvdA in de oppositie zit? Dan is het steevast tégen de JSF. In 2012 diende de partij zelfs nog een motie in om uit het JSF-programma te stappen. Een Kamerbrede coalitie stond achter deze motie. Toenmalig Minister van Defensie Hans Hillen kon nog dekking vinden door onderzoek naar de uitstapkosten te beloven.
    Tegenover de collega’s van de NOS ontkent minister Jeanine dat er een besluit is gevallen. De Algemene Rekenkamer moet de keuze nog doorrekenen. Dit lijkt een formaliteit. De minister kan niet ontkennen dat de PvdA met haar VVD in de regering zit.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Krijn Schramade

    Gevolgd door 200 leden

    Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

    Volg Krijn Schramade
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    JSF

    Gevolgd door 102 leden

    De Joint Strike Fighter (JSF) is als een black box. Het is onduidelijk wat de beoogde vervanger van onze F-16's gaat kosten. ...

    Volg dossier