Kiezer schonk geen klare wijn maar troebel bocht

2 Connecties

Relaties

Verkiezingen

Locaties

Nederland
7 Bijdragen

De verkiezingsuitslag in Nederland wordt uitgelegd als een zege van het pro-Europese politieke midden. Tot verbazing van Ewald Engelen, die stelt dat grote winnaars VVD en PvdA juist zijn 'verflankt.'

Zo, de kiezer heeft gesproken. Maar wat heeft hij eigenlijk gezegd? Op mijn extreem selecte timeline – want gedomineerd door een hoge concentratie politieke junkies – overheerste een gevoel van opluchting: het midden was terug, de bestuurbaarheid van Nederland was gegarandeerd, de kiezer had zich Godzijdank niet laten verleiden tot wilde Euroscpetische avonturen maar zich eerst en vooral pragmatisch betoond.

 

Deze duiding domineerde ook de buitenlandse pers. El Pais: de extremisten van Geert Wilders zijn ten onder gegaan. Le Monde: een duidelijke stem voor Europa. Die Welt: kiezers hebben gekozen voor voortzetting bezuinigingsbeleid. BBC: in het kieshokje toonden de kiezers hun vertrouwen in Europa. Financial Times: uitslag leert dat euroscepsis in het Noorden niet zo wijd verbreid is als gedacht.

 

Eurocraat Neelie Kroes
Het bontst maakte Neelie Kroes het afgelopen zaterdag in haar column in Het Financieele Dagblad. Onder de titel ‘De Kiezer schonk klare wijn’ presteerde zij het om uit de uitslag een eenduidig mandaat voor voortzetting van het huidige crisisbeleid te destilleren. Dus door met een prudent begrotingsbeleid, verdere verscherping van de gemaakte afspraken in Europa, wars van ‘xenofobe politiek’ en stoppen met gekke experimenten met onbetrouwbare gedoogpartijen. Het Nederland van na 12 september is in de ogen van Kroes weer het oude, vertrouwde Nederland: open, prudent, betrouwbaar en geregeerd door degelijke middenpartijen en hun capabele bestuurders.

 

Natuurlijk geeft Kroes hiermee vooral haar visitekaartje af voor een eventueel Ministerschap. Toch vraag je je af in welke biotoop deze Eurocraat de afgelopen jaren heeft verkeerd? Want zoals Bas Heijne diezelfde zaterdag in het NRC Handelsblad terecht constateerde: het midden van nu is een totaal ander midden dan dat van voor Fortuyn; het Paars van 2012 is onvergelijkbaar met het Paars dat in 2002 over zijn eigen puinhopen struikelde. Kijk naar de programma’s. Luister naar de toon van de campagnes.

 

VVD steeds meer Wilderiaans
Bij de liberalen is al jaren niets meer te bespeuren van het vrijzinnige dat de VVD in de jaren tachtig onder Nijpels en in de jaren negentig onder Dijkstal en Van Aartsen nog had aankleven. Sinds kwelgeest Wilders ter rechterzijde een neo-nationalistisch, conservatief alternatief is, heeft de VVD geleidelijk aan steeds meer Wilderiaanse standpunten overgenomen. Veiligheid, migratiestop, afgedwongen integratie, nadruk op Nederlanderschap, anti-Islam, eigen verantwoordelijkheid, voor de ‘hardwerkende Nederlander’, kleine staat en – zeker sinds het uitbreken van de Eurocrisis eind 2009 – een steeds kritischere stellingname ten aanzien van Europese verbreding en verdieping. Rutte’s VVD is in woord en daad net zo xenofoob en bijna net zo Eurosceptisch als Wilder’s PVV.

 

Van wie is deze uitspraak: ‘… en dan krijgt de Marokkaan een cursus kickboksen zodat hij je nog beter in elkaar kan trappen’? Niet van Wilders. Van Rutte, gedaan in Buitenhof, in juni 2010, tijdens de voorlaatste verkiezingen. Van wie is de slagon: ‘Meer meeleven met slachtoffers, minder met daders’? Van de VVD van Rutte.

 

En wie drukte op de ‘nee’-knop tijdens het BNR verkiezingsdebat in antwoord op de vraag of het uiterste moest worden gedaan om de Euro te redden? Mark Rutte. En wie liet zich tijdens datzelfde debat door Petra Grijzen verleiden tot de uitspraak dat Griekenland geen uitstel moest krijgen bij het op orde brengen van overheidsbegroting? Weer: Mark Rutte.

 

VVD'er Mark Rutte laat zich toejuichen op de verkiezingsnacht van 12 september

 

PvdA-programma ademt SP-nostalgie
Hetzelfde geldt voor Samsom’s PvdA. Het programma – Nederland eerlijker & socialer – ademt in vorm en inhoud dezelfde nostalgie als dat van de SP. Ook over de sociaal democraten is in het voetspoor van de in 2010 overleden historicus Tony Judt sinds enige jaren de geest van het melancholische terugblikken op een groots socialistisch verlangen vaardig geworden.

 

Ik herinner me nog als de dag van gisteren dat ik begin dat jaar allerlei PvdA-prominenten tegenkwam die opzichtig met Judt’s pas verschenen Ill Fares the Land schermden. Daarin riep de Britse historicus linkse politici op om de verworvenheden van de verzorgingstaat met hand en tand te verdedigen tegen de aanvallen van een neoliberale economische elite. En zo geschiedde.

 

Het programma dat de PvdA begin juli presenteerde was namelijk in hart en nieren socialistisch. Hogere belastingen en eigen bijdragen voor de rijken, hogere successierechten, meer inkomensafhankelijke toeslagen en minder aftrekposten voor het bedrijfsleven.

 

Bankenparagraaf PvdA
Maar ook grossierde het in typische SP standpunten als: weg met de manager, weg met de grootschaligheid in de publieke sector, en – vooral – weg met de marktwerking in de zorg. Dat de sociaaldemocraten onder Kok de voornaamste architecten waren van de vermarkte zorginstelling, universiteit en school werd gemakshalve vergeten. Net zoals dat de socialisten van Marijnissen de eigenlijke geestelijke vaders van deze marktkritiek zijn.

 

Veelzeggend is wat er met de bankenparagraaf in het programma is gebeurd. Nog wat dunnetjes in het conceptprogramma van juli dit jaar – korter bijvoorbeeld dan de paragraaf over Homoemancipatie – presenteerde Samsom midden augustus bij Knevel & Van de Brink een uitgewerkte bankennota die zo was overgeschreven uit het SP programma. Een algeheel verbod op bonussen, hogere bankenbelasting, financiële transactiebelasting (Tobin tax), splitsing in zakenbank en spaarbank, hogere buffers, Europees toezicht – de hele rimram. Ook hier geldt dat de SP de consistente criticaster van het gefinancialiseerde kapitalisme is en de Pvda de opportunistische.

 

Europa-standpunt PvdA
Hetzelfde geldt, tot slot, voor het Europa-standpunt. Waar Roemer met veel bombarie meldde dat hij over zijn lijk de onvermijdelijke boete van Olli Rehn zou betalen als Nederland onder de SP in 2013 op een begrotingstekort van 3,1 zou uitkomen, daar verzweeg Samsom slim dat het in het PvdA programma een tekort van 3,7 zou worden.

 

Eindelijk weer wat te juichen voor Diederik Samsom en zijn PvdA-voorgangers

 

Crisisbeleid Brussel doodlopende weg

Beide partijen hebben er echter geen misverstand over laten bestaan dat zij het huidige crisisbeleid van Brussel – met zijn eenzijdige nadruk op begrotingsevenwichten ten koste van krimpende economieën en stijgende werkloosheid – een doodlopende weg vinden en dat zij in Brussel zouden pleiten voor een groeicoalitie met Frankrijk en de Zuidelijke lidstaten.

 

Net als de SP is de PvdA sinds kort niet tegen Europa, maar tegen dít Europa, en pleit Samsom voor een ander Europa. Niet een Europa van het grootbedrijf en de grootbanken, maar een Europa van burgers. Weer geldt dat dit al veel langer het standpunt van de SP is. Denk maar aan de campagne onder leiding van Harry van Bommel in 2005 tijdens het referendum over het Constitutioneel Verdrag.

 

Hoezo heeft het midden gewonnen?
Hoezo het midden heeft gewonnen? Het midden is 'verflankt'. Pvda en VVD zijn stomweg niet meer te onderscheiden van hun concurrenten op de flanken. De VVD onder Rutte is identiek aan de PVV, maar dan met een gladdere voorman. En datzelfde geldt voor de Pvda: niet SP ‘light’, maar gewoon volbloed-SP programma, alleen met een slimmere baas.

 

De verrassende winst van de twee middenpartijen heeft vervolgens alles te maken met de dynamiek van deze verkiezingen. Net als de hilarische tweestrijd tussen Professor Philiphor de syntheticus en Professor Momsen (anti-Philiphor) de analyticus uit Gombrowics’ absurdistische meesterwerk Ferdydurke, hebben Rutte en Samsom hun overwinning te danken aan de antithetische dynamiek van een-stem-voor-Wilders-is-een-stem-voor-Samsom aan de ene kant en een-stem-voor-Roemer-is-een-stem-voor-Rutte aan de andere.

 

Dat het ook anders had kunnen lopen en de uitslag voor een groot deel het gevolg is van toevallige voorsprongetjes die vervolgens door peilers en hun journalistieke groupies buitenproportioneel worden uitvergroot, blijkt wel uit de stelligheid waarmee midden augustus nog een tweestrijd tussen Rutte en Roemer werd voorspeld.

 

Troebel bocht
In plaats van klare wijn heeft de kiezer troebel bocht geschonken. Samsom's PvdA representeert nationalistische socialisten en cosmopolitische hervormers, ecofundamentalisten en biefstuksocialisten, antikapitalisten en Keynesiaanse pragmatici, euro-onverschilligen en eurosceptici – destilleer daar maar voor eens een consistente, coherente onderhandelingsinzet uit?

 

Rutte’s VVD vertegenwoordigt beschaafde sociaalliberalen en vulgaire elitehaters, professionals en zelfstandigen, libertaristische staatshaters en vrijzinnige verheffers, doe-het-zelvers en loonslaven, en, ook hier, euro-onverschilligen en eurosceptici – maak daar maar eens chocola van!?

 

Geest van Fortuyn niet terug in de fles
In plaats van de wonderbaarlijke terugkeer van het midden suggereert de uitslag een diepe, meerdimensionele kloof die de twee verflankte middenpartijen van elkaar scheidt. Langs sociaaleconomische, culturele en levensbeschouwelijke scheidslijnen. De homogeniteit die de winst van VVD en Pvda suggereert, versluiert een nog altijd zeer sterk gefragmenteerd electoraal landschap.

 

Ik verwacht dan ook lange, moeizame onderhandelingen, waarna medio 2013 een kabinet aantreedt van VVD, Pvda en CDA, onder leiding van Mark Rutte. Dat wordt dan vrij schieten vanaf de flanken gevolgd door verkiezingen die SP en PVV onvermijdelijk gaan winnen. Nee, de geest van Fortuyn is niet terug in de fles.