© Kifid

Kifid kiest pikant moment voor eerste uitspraken rentederivaten mkb'ers

    Na een vol jaar radiostilte, wil het Kifid zich de komende weken plots toch mengen in het hoofdpijndossier van de rentederivaten in het mkb. Net nu banken en AFM druk onderhandelen over nieuwe herbeoordelingen, gaat ook het Kifid op korte termijn een oordeel vellen. Hoe zal dat uitvallen? Krijgen AFM en de mkb’ers gelijk in hun kritiek, of geeft het klachteninstituut de banken op een cruciaal moment een steuntje in de rug?

    Het voelde ruim een jaar geleden als een pyrrusoverwinning voor de advocaten en adviseurs die mkb'ers bijstaan. Banken hadden weliswaar toegezegd de verkoop van zo’n 17.000 complexe rentederivaten aan middelgrote en kleine bedrijven te 'herbeoordelen', maar de adviseurs en advocaten hadden weinig fiducie in zo'n proces waarbij de slager zijn eigen vlees keurt. Zij opperden het idee om een laagdrempelig klachteninstituut te openen waar hun klanten zonder al te veel kosten terecht zouden kunnen met hun klachten over de aan hen verkochte rentederivaten.

    Adviseurs en adviseurs en advocaten begonnen KIFID te mijden

    Dat klachteninstituut kwam er, zij het na enige strijd. En wel in de vorm van een 'tijdelijk loket rentederivaten' bij het Kifid, dat normaal gesproken alleen zaken van particulieren behandelt. Maar het derivatenreglement voor het Kifid was zo dichtgetimmerd, dat veel mkb'ers er niet mochten aankloppen. En als de adviseurs en advocaten zaken aanbrachten bij het Kifid, raakten zij al snel teleurgesteld; ze hadden het gevoel dat de commissieleden die de zaken moesten beoordelen, wel erg pro-bank waren. Op een eigen bijdrage van 500 euro voor de ondernemers na, worden de kosten van het nieuwe Kifid-loket volledig gedragen door de banken. Al snel begonnen de adviseurs en advocaten dan ook het het eerder door hen nog zo vurig gewenste klachteninstituut te mijden.

    Een jaar lang wachten

    Sinds de opening van het derivatenloket een jaar geleden zijn 50 mkb'ers naar het Kifid gestapt, maar tot een uitspraak van het Kifid is het tot nu toe nog steeds niet gekomen. En dat terwijl er in de tussentijd door rechtbanken wel enkele fundamentele uitspraken zijn gedaan over dit onderwerp – bijvoorbeeld dat tussentijdse renteverhogingen moeten worden teruggedraaid.

    Wel zijn zo’n zeven zaken na bemiddeling door het Kifid geschikt, laat een Kifid-woordvoerder weten. Dat er nog geen uitspraak is, komt volgens de woordvoerder onder meer doordat de herbeoordelingen die banken uitvoeren vertraging hebben opgelopen. Het Kifid-loket is bedoeld als sluitstuk: bent u als mkb'er na de herbeoordeling en na het doorlopen van de interne klachtenprocedure van de bank nog steeds ontevreden? Dan pas kunt u bij het Kifid-loket aankloppen.

    AFM haalde KIFID in met uispraak dat veel herbeoordelingen overnieuw moeten

    Eerder sprak het Kifid de verwachting uit dat in december 2015, of anders begin januari 2016 de eerste uitspraak zou worden gedaan. Die uitspraak kwam echter niet. Wel, begin december, een mededeling van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) die als een bom insloeg: Het proces van herbeoordelingen door banken van de verkochte derivaten was zo slecht gedaan dat het deels over moest. Wat er precies niet deugde aan de herbeoordelingen en hoe dat probleem moet worden opgelost, daar heeft de AFM zich echter nog niet over uitgelaten.

    Kifid zwijgt

    In de weken die volgden bleef het opvallend stil vanuit het Kifid. De in het vooruitzicht gestelde uitspraak kwam er niet. Dat is opvallend: had niet juist het laagdrempelige klachteninstituut waar ontevreden ondernemers naar toe kwamen als eerste kunnen constateren dat er fundamentele fouten zaten in de verkoop van de rentederivaten, en vervolgens ook in de herbeoordeling door banken van die verkoop?

    Durft het KIFID zijn vingers wel te branden zonder definitief oordeel van AFM?

    Maar nu de vernietigende uitspraak van de AFM er ligt, doet zich een nieuwe vraag voor: durft het Kifid zijn vingers te branden aan een oordeel over de derivatenkwestie, voordat de toezichthouder met een inhoudelijke onderbouwing komt van haar oordeel dat de herbeoordelingen niet deugen?

    Onthoudt het Kifid zich expres van een oordeel? Eerder deed het Kifid dat ook al in het woekerpolisdossier, toen een belangrijke uitspraak van de Europese rechter werd afgewacht? Nee hoor, dat is het niet, laat de Kifid-woordvoerder weten. Volgens hem heeft het Kifid geen uitspraken uitgesteld, maar komt de vertraging simpelweg doordat het herbeoordelingsproces langer heeft geduurd dan gedacht.

    'Binnen paar weken' verwacht KIFID de eerste uitspraak te doen'

    De eerste Kifid-uitspraak wordt nu 'binnen een paar weken' verwacht, zegt de woordvoerder. Snel daarna zullen nog een paar uitspraken volgen. Daarmee komt het Kifid-oordeel op een pikant moment: vlak voor, of vlak nadat een update van de AFM wordt verwacht. Drie maart moet minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem naar de Tweede Kamer komen om deze kwestie te bespreken, en hij kan een actieplan van de AFM voor die tijd gebruiken.

    Hester Bais

    "Dit is voor het Kifid hét moment om hun bestaansrecht te bewijzen als ze juist wel tegen de bank in durven te gaan."

    AFM en Kifid: twee handen op een buik?

    Maar wat gebeurt er als het Kifid met een totaal ander oordeel komt dan de AFM? Vorig jaar werd de AFM al in de verlegenheid gebracht toen rechters verdergaande uitspraken deden dan de toezichthouder. Dat zou nu weer kunnen gebeuren als het Kifid voor een harde lijn richting banken kiest. Omgekeerd kan het Kifid onder vuur komen te liggen als het teveel overhelt naar de kant van de banken, terwijl de toezichthouder vrijwel gelijktijdig hard uithaalt.

    'KIFID-uitspraak zal tot verwarring leiden. En dat is precies wat banken willen'

    Advocaat Hester Bais, die veel ondernemers bijstaat, vreest dat een Kifid-uitspraak alleen maar tot verwarring gaat leiden. 'Het Kifid wil een renteswap vergelijken met een lening met een vaste rente, maar gaat daarmee volledig voorbij aan de inflexibiliteit van de constructie met de renteswap. En bij het verhogen van de renteopslag lijken ze te denken ''dat had u toch kunnen weten als u de kleine lettertjes goed had gelezen''.'

    Volgens Bais zou een uitspraak van het Kifid op korte termijn dan ook de banken in de kaart spelen. 'Ik denk dat ze het expres doen. Een pro-bankenuitspraak creëert onduidelijkheid als het te veel afwijkt van het AFM-oordeel. En dat is wat de banken willen. Tegelijkertijd is dit voor het Kifid ook het moment om hun bestaansrecht te bewijzen als ze juist wel tegen de bank in durven te gaan. Ik ben dus heel benieuwd waar ze mee komen.'

    'Het KIFID zou gruwelijk onderuit gaan als hun uitspraak niet in de buurt komt van wat de AFM wil'

    Mkb-adviseur Frank Wijn durft nog geen voorspelling te doen over de Kifid-uitspraak. 'Het enige dat ik weet is dat in zaken van klanten tegen verzekeraars, de verzekeraars in 80 procent van de gevallen gelijk krijgen. Maar over derivaten hebben ze nog nooit uitspraken gedaan, dus dat zou gissen zijn.' Toch brengt de timing van het Kifid een groot risico met zich mee, meent Wijn. 'Het zou raar zijn als er lijntjes lopen tussen het Kifid en de AFM [over het coördineren van hun beider oordelen]. Maar het Kifid zou gruwelijk onderuitgaan als de uitspraak niet in de buurt komt van wat de AFM wil.'

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Joris Heijn
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren