'Koffie drinken op zijn Brussels'

    Sinds het uitbreken van de financiële crisis in 2007 kijkt de Europese Commissie kritischer naar belastingparadijzen en 'ontwijkroutes'. Zo is wetgeving aangescherpt, wordt het bankgeheim opgeheven en de controle opgevoerd. Zo onderzoekt de Commissie momenteel of het in Nederland gevestigde Amerikaanse bedrijf Starbucks door de opgetuigde fiscale constructie een vorm van staatssteun ontvangt.

    De jacht op belastingontwijkers en regelrechte fraudeurs door de Commissie is geopend. Waar nijpend geldgebrek al niet goed voor is. Nadat al eerder Apple en Fiat door de Commissie op de vingers waren getikt lijkt nu Starbucks aan de beurt te zijn.

    Nederland verleent belastingvoordeel aan Starbucks

    Al in juni heeft de Commissie, bij monde van de toenmalige mededingingscommissaris Joaquin Almunia, Starbucks laten weten dat het bedrijf onvoldoende duidelijk heeft gemaakt dat zijn Nederlandse dochter wel een echte koffieproducent is. Starbucks heeft een dochteronderneming in ons land die koffie roostert en de bonen vervolgens distribueert naar andere landen. Volgens de Commissie heeft het moederbedrijf te lage winsten toegerekend aan het Nederlandse bedrijf: Starbucks zou in 2011 de winst in Nederland bewust €5,7 miljoen lager hebben laten uitvallen. In totaal betaalde Starbucks Manufacturing dat jaar op een omzet van €286 miljoen en een bedrijfsresultaat van €8 miljoen, slechts €395.000 vennootschapsbelasting, nog geen vijf procent. Door een belastingdeal verleent Nederland een voordeel aan Starbucks, is de redenering. Dat voordeel wordt ieder jaar verkregen en geldt niet voor andere bedrijven, staat in de brief uit Brussel aan de Nederlandse Staat.
    Volgens de Commissie treft ook onze belastingdienst blaam
    Eén van de verwijten die de Commissie maakt betreft onze belastingdienst. Die zou te weinig hebben gedaan om de onderliggende contracten over de getroffen deal rondom de belastingafspraken op te vragen en te controleren. Minister Dijsselbloem van Financiën liet direct weten dat als de belastingafspraken met Starbucks niet kloppen, het beleid wordt aangepast. Het laatste wat ook Nederland wil is, dat bedrijven net zo lang rondshoppen tot ze vrijwel geen belasting meer betalen. Volgens de bewindspersoon is dat in niemands belang en dus ook niet in ons belang. Gisteren kwam staatssecretaris Wiebes van Financiën met een brief aan de Kamer, waarin hij aangaf dat Starbucks wel degelijk het 'arms lenght' beginsel had gerespecteerd en dat de klacht van de Commissie derhalve ongegrond is. Een citaat uit de brief: "Ik ben op basis van alle informatie overtuigd van het feit dat de goedgekeurde methode en beloning het arm’s length-beginsel eerbiedigen. Aangezien de verrekenprijzen van Starbucks Manufacturing BV in lijn met de OESO-richtlijnen en de daarop gebaseerde nationale wetgeving zijn vastgesteld, is er geen sprake van een specifiek voordeel voor Starbucks Manufacturing BV. Ik ben van mening dat de Commissie in situaties op het gebied van transfer pricing alleen tot het oordeel dat er sprake is van staatssteun kan komen, indien aangetoond wordt dat in een specifiek geval nadrukkelijk wordt afgeweken van de OESO-richtlijnen en het arm’s length beginsel evident onjuist wordt toegepast. De APA van Starbucks is zorgvuldig en voldoende onderbouwd." Mocht de claim van de Commissie terecht zijn, dan is dat een meevaller voor de schatkist. Of het Amerikaanse bedrijf dan nog zijn hoofdzetel in Nederland handhaaft is vervolgens nog maar de vraag. Hoe dan ook, het eindoordeel van de commissie wordt pas over zestien maanden verwacht. Waarom daar zoveel tijd voor nodig is blijft onduidelijk. Wat daarentegen allerminst onduidelijk is, is de sterk geïntensiveerde jacht op belastingontwijkers en belastingfraudeurs door de EU. Opmerkelijk is, dat de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, thans zelf onder vuur ligt wegens de vermeende voordelen die onder diens premierschap aan vele multinationals in Luxemburg zijn verstrekt. Om van dat negatieve imago af te komen zal Juncker waarschijnlijk niet de geschiedenis in willen gaan als de eerste president van de Europese Commissie die belastingvoordelen stimuleert voor grote bedrijven. Daarom ligt het voor de hand dat hij nu streng zal toezien op naleving van de regels inzake Starbucks.

    Klopjacht op belastingontwijkers

    De 'klopjacht' op belastingontwijkers moet echter vooral geduid worden in het licht van het sterk veranderde beleid sedert het uitbreken van de eurocrisis in 2010 van de Europese Commissie dienaangaande. In december 2010 spraken de EU-ministers van Financiën af dat EU-landen zich vanaf 1 januari 2011 niet langer op het bankgeheim mogen beroepen wanneer de belastingdienst van een andere lidstaat om informatie vraagt. In juni 2012 heeft de Europese Commissie een mededeling gepresenteerd waarin aangekondigd wordt dat zij met een totaalbenadering gaat onderzoeken hoe bestaande maatregelen kunnen worden versterkt en welke nieuwe initiatieven kunnen worden ontplooid om een einde te maken aan belastingfraude en -ontduiking in Europa. De Europese Commissie presenteerde in december 2012 een actieplan, dat meer dan dertig maatregelen telt. Vervolgens heeft de Commissie in juni 2013 voorgesteld om het automatisch uitwisselen van inlichtingen tussen nationale belastingdiensten uit te breiden. Hierbij werd onder meer afgesproken om voortaan ook dividenden, vermogenswinsten en alle vormen van financiële inkomsten en rekeningtegoeden te zullen uitwisselen. Inmiddels is dit voorstel al door meerdere lidstaten geratificeerd, waaronder in november 2013 ook Luxemburg dat in dezelfde maand nog samen met Oostenrijk een veto uitsprak over een dergelijk voorstel van de Commissie voor het uitwisselen van bankgegevens.
    Juncker heeft zich lang verzet tegen het opheffen van het bankgeheim in zijn land
    Het Luxemburg van Juncker heeft zich lang verzet tegen opheffen van het bankgeheim (evenals België en Oostenrijk overigens). Maar de druk van buiten werd eenvoudigweg te groot. Het Europees Parlement keurde op 11 december 2013 plannen van de Europese Commissie goed om lidstaten te verplichten per 2017 automatisch gegevens te verzamelen en te delen over inkomen uit werk, beloningen, levensverzekeringen, pensioenen en onroerend goed. Deze nieuwe maatregelen gelden vanaf 2017 ook voor andere vormen van bronnen zoals dividend, vermogenswinst en banktegoeden. Vervolgens werd in februari 2014 de nieuwe richtlijn aangenomen om witwassen te bestrijden en in maart 2014 stemde het Europees Parlement voor het instellen van een openbaar register met de namen van bedrijfseigenaren, zodat criminelen makkelijker te traceren zijn.

    Europese Unie loopt veel belastinginkomsten mis

    Maar dat was nog niet alles. Op 25 maart 2014 keurde de Raad een spaarrenterichtlijn goed. Dit houdt in, dat lidstaten vanaf 2016 verplicht zijn om automatisch informatie uit te wisselen over de spaartegoeden van hun ingezetenen, zodat ontvangen rente kan worden belast. Met andere woorden: sinds het uitbreken van de eurocrisis probeert de EU op alle mogelijke manieren belastingontduiking tegen te gaan. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de zogenaamde 'brievenbusfirma's'. In november 2013 is de Europese Commissie met een richtlijn gekomen om een einde te maken aan belastingontduiking via deze constructies. Multinationals hebben vaak ingewikkelde constructies opgericht om zo min mogelijk belasting te hoeven betalen. Op zich vallen die constructies geheel binnen de wet, maar de crisis heeft de algemene opinie dienaangaande sterk beïnvloed. Ook Nederland telt veel brievenbusfirma's, waarlangs jaarlijks vele tientallen miljarden minimaal belast worden weggesluisd naar de eigenaren. Dit betekent niet alleen dat de landen waar de feitelijke productie plaatsvindt belastinginkomsten mislopen, maar ook dat de Europese Unie veel belastinggeld misloopt.

    Tax rulings

    Tegen deze achtergrond kondigde de Europese Commissie afgelopen juni een onderzoek aan naar de belastingvoordelen voor grote multinationals, waaronder dus Starbucks in Nederland. Maar ook autofabrikant Fiat in Luxemburg en computerbedrijf Apple in Ierland werden geconfronteerd met onderzoek naar de legitimiteit van de gekozen fiscale constructies. Vorige maand nog heeft de Nederlandse Rekenkamer geconcludeerd dat Nederland volop meedoet met het aantrekken van grote bedrijven, waarbij tevoren belastingafspraken worden gemaakt (de zogeheten 'tax rulings'). Nogmaals, dat is niet illegaal, maar kan wel gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën. Het advies van de Rekenkamer was om op internationaal niveau maatregelen te nemen.
    Bereidheid tot het nemen van internationale maatregelen tegen belastingontwijking neemt toe
    De bereidheid daartoe lijkt steeds verder toe te nemen. Op de Europese top in mei 2013 is gebleken dat Oostenrijk en Luxemburg bereid zijn hun principiële bezwaren tegen uitwisseling van inkomensgegevens op te geven. Er werd toen onder meer afgesproken dat landen volledige inzage zouden verstrekken in belastingbetaling door de in hun land gevestigde multinationals. Ook werd afgesproken, dat er nieuwe regels voor belastingafdracht voor multinationals en hun dochterbedrijven van kracht zouden worden en werd de uitwisseling van gegevens sterk uitgebreid (bijvoorbeeld over winst op aandelen). Daarnaast werd een visie op belastingheffing in de digitale economie ontwikkeld plus een versnelde goedkeuring en uitvoering van reeds gemaakte plannen. Voorstellen van het Europees Parlement om een zwarte lijst aan te leggen van belastingparadijzen werden niet geaccordeerd door de Europese Raad.

    Ook het bankgeheim gaat eraan

    Naast de bovengenoemde gezamenlijke plannen van aanpak probeert een aantal individuele lidstaten de belastingparadijzen via onderlinge afspraken tot openheid te dwingen. In februari 2009 heeft de VS al afgedwongen dat Zwitserse banken de spaartegoeden van rijke Amerikanen doorgeven aan de Amerikaanse belastingdienst. Ook het vorstendom Liechtenstein heeft op 10 november 2009 onder politieke druk van onder meer Duitsland en Nederland openheid van zaken gegeven. Parallel aan de inspanningen van de Commissie proberen landen als Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk samen met de VS de geesten in de rest van de industriële wereld rijp te maken voor een einde aan het bankgeheim. Een eerste aanzet werd in februari 2009 gegeven tijdens een informele top van de belangrijkste Europese landen, georganiseerd door de Duitse Bondskanselier Angela Merkel. De bijeenkomst leverde een plan van aanpak op om banken en andere financiële instellingen beter bij de les te houden, belastingparadijzen aan te pakken en te voorkomen dat afzonderlijke lidstaten het eigen economisch belang voorrang geven boven het belang van de Unie als geheel.
    EU wil wereldwijde norm voor uitwisseling van financiële gegevens
    Het akkoord over automatische uitwisseling van belastinggegevens binnen de Europese Unie vormde ook aanleiding om onderhandelingen te starten met een vijftal landen (Zwitserland, Monaco, Liechtenstein, Andorra en San Marino) buiten de Europese Unie om een systeem van automatische gegevensuitwisseling op te zetten. De EU wil uiteindelijk een wereldwijde norm voor de uitwisseling van gegevens. Het onderwerp staat intussen ook op de agenda van de G-20 van de belangrijkste industriële landen, die vandaag en morgen in het Australische Brisbane bijeenkomen. Kortom, er is wereldwijde aandacht voor het fenomeen belastingparadijs en belastingontwijking. Tegenstanders hiervan stellen dat het aanpakken van belastingontwijking en fiscale (schijn)constructies alleen maar zin heeft als deze gelden voor alle staten in de wereld. Anders verplaatsen de rijken en de brievenbusfirma's zich naar die landen die niet de nieuwe belastingverdragen ondertekenen. Dit is natuurlijk een logisch argument, want geld is immers statenloos en kan gaan waar het wil, zoals naar Arabische of Aziatische staten. Voorstanders stellen hier tegenover dat in tijden van enorme tegenstellingen tussen arm en rijk de rijken gewoon hun fair share moeten bijdragen. Ook zouden lage lonen-landen (forse) inkomsten mislopen doordat de winsten worden doorgesluisd naar fiscale holdings elders. Zonder hier nu een waardeoordeel over te willen uitspreken kan in elk geval worden vastgesteld, dat het onderwerp bovenaan de politieke agenda is komen te staan en dat er al veel veranderd is. Het onderzoek naar de vermeende staatssteun van Starbucks moet dan ook in dit licht geduid worden en zal zeker niet het laatste geval zijn. Klik hier om mij te volgen op twitter Klik hier voor een overzicht van mijn stukken

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jean Wanningen

    Gevolgd door 231 leden

    Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

    Volg Jean Wanningen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren