De opkomst van duurzame energie begint een stevige factor te worden in de energiemarkt. Door de overvloed aan energie wordt fossiele energie steeds goedkoper, de kolen- en gassector hebben het zwaar. Welke gevolgen heeft dat voor Nederland, dat grote moeite heeft de energietransitie een beetje op stoom te krijgen? Kúnnen we eigenlijk wel zonder gas?

    Duitsland en Engeland zijn over een belangrijke drempel in hun energietransitie heen: elektriciteit die is opgewekt door middel van windenergie is er nu goedkoper dan stroom uit fossiele energie. Dat betekent dat de ontwikkeling van duurzame energie er in een stroomversnelling komt. Aangezien windenergie nu goedkoper is dan energie uit kolen en gas, zal er relatief steeds minder fossiele energie gebruikt worden, waardoor de marginale kosten daarvan steeds hoger worden. Als gevolg zal duurzame energie dan relatief nóg goedkoper zijn.

    Kolen is schluss

    Geen goed nieuws voor de fossiele energiesector, dus. Het mag dan ook geen verrassing heten dat de Britten overwegen om voor 2023 alle kolencentrales in hun land te sluiten. Dat dilemma speelt echter niet alleen in Engeland. Op een bijeenkomst over de toekomst van energie in de Amsterdamse haven vertelde Bert van Druten, hoofd kolen en vracht van EDF Trading, dat ook de rest van de Europese kolensector met problemen kampt.

    De expert: 'Ik denk dat over tien jaar alle Europese kolencentrales gesloten zijn’

    ‘Er is ontzettend veel energie op de markt, waardoor de prijs van kolen dusdanig laag ligt dat veel landen in hun kolenproductie moeten snijden. Ik denk dat over tien jaar alle Europese kolencentrales gesloten zijn,’ zei hij.

    Van Druten is niet de enige met die mening: in augustus bracht de Citigroup, Amerikas op één na grootste bank, een rapport uit waarin de steenkoolsector een sombere toekomst wordt toegeschreven. Steeds minder investeerders durven zich volgens de bank te wagen aan de grondstof die verantwoordelijk is voor 43 procent van de totale CO2-uitstoot. Daar komt bij dat veel landen hebben aangegeven minder kolen in hun energiemix te willen en dat de kolenimport zelfs in opkomende economieën als India in de komende jaren gaat dalen

    Gassector in problemen

    De problemen beperken zich niet tot de kolenindustrie, ook de gassector verkeert in zwaar weer. Door de lage prijs van olie in de afgelopen maanden wordt het steeds minder aantrekkelijk om gas te produceren. De gasproductie in de Noordzee komt daardoor volgens minister Henk Kamp van Economische Zaken in gevaar. Producenten zouden niet tegen een hoge prijs willen produceren op het moment dat ze het gas alleen voor een vrij lage prijs kunnen verkopen, waardoor Kamp erover nadenkt om de gasproductie in de Noordzee te subsidiëren.

    Dat de gassector in problemen kan komen door een lage olieprijs, is het gevolg van een vinding uit de vorige eeuw. Toen het gasveld onder Groningen ontdekt werd in 1959, bleek Nederland plotseling veel gratis energie te hebben. Wel werd er een fortuin uitgegeven aan de infrastructuur, waardoor het moeilijk was om een prijs te bepalen voor het gas. Dus werd besloten om de gasprijs te laten meebewegen met die van olie, een beslissing die door de rest van Europa werd gevolgd. De koppeling is eind 2009 losgelaten, maar er bestaat nog steeds een relatie tussen de prijzen. Sommige gascontracten zijn namelijk nog wel gekoppeld aan de prijs van olie.

    Door de lage olieprijs en de economische groei die lager uitvalt dan verwacht, is de gasprijs nu dus ook laag. Volgens Henk Moll is het onwaarschijnlijk dat gasproducenten zonder de subsidie van Kamp in Noordzeegas zullen investeren. Moll is hoogleraar natuurlijke hulpbronnen aan de Rijksuniversiteit Groningen, en is van mening dat het gas onder de Noordzee vanuit economisch oogpunt niet interessant is. Als producenten speculeren op toekomstige prijzen zou een deal in de Noordzee gunstig kunnen uitpakken, maar als de huidige economische omstandigheden de doorslag geven, is de Noordzee financieel gezien niet interessant. Politiek gezien kan het wel interessant zijn om het gas onder de Noordzee te winnen, omdat het ons minder afhankelijk maakt van andere landen. Aan die verminderde afhankelijkheid hangt een prijskaartje,zegt Moll.

    'De brandweer betaal je ook niet voor het bluswater, maar voor het feit dat ze er zijn'

    Toch kan het juist voor kleine partijen interessant zijn om nu te investeren in het Noordzeegas. Omdat de prijzen voor licenties redelijk laag liggen, kunnen kleine spelers gemakkelijker in de markt stappen. De fluctuerende prijzen van olie en gas zijn voor hen juist een voordeel: als grote spelers niet meer investeren in de winning door de onzekerheid, betekent dat op termijn een stijging van de prijzen, en dus winst.

    Back-up systeem

    Investeren in Noordzee-gas blijft dus speculeren, maar volgens Catrinus Jepma, wetenschappelijk directeur van het Energie Delta Gas Research Programma (EDGaR), is het belangrijk om gas als alternatieve bron voor duurzame energie te behouden. Het probleem met duurzame energie is dat het er niet altijd is. Als er geen wind of geen zon is, is er ook geen energie. Omdat er op dit moment nog geen opslagmogelijkheid voor duurzame energie is, is het belangrijk dat er een back-up is, en dat kan gas zijn.Lastig aan het back-up systeem is dat we de gasproducent dan betalen voor zijn aanwezigheid, en niet voor de energie die hij levert. We moeten naar een ander beloningssysteem toe, maar dat is buiten het traditionele concurrentiemodel,aldus Jepma. De brandweer betaal je ook niet voor het bluswater, maar voor het feit dat ze er zijn.

    Rien Herber, hoogleraar geo-energie aan de Rijksuniversiteit Groningen, denkt dat we nooit helemaal van gas af kunnen komen, zelfs als we dat zouden willen. Als je gas compleet zou willen vervangen, gaat dat niet lukken met duurzame energie. Daar heb je een gigantische hoeveelheid windmolens voor nodig. Gas is een hele geconcentreerde vorm van energie en dus lastig vervangbaar,zegt hij. Volgens Herber moeten we de economische haalbaarheid van de gasproductie vergroten, om zo te blijven voorzien in de energiebehoefte en om de transitie naar duurzame energie te overbruggen. Hoewel gas dus economisch steeds minder rendabel wordt om te winnen, lijkt het erop dat we het ons niet kunnen veroorloven om de Noordzee links te laten liggen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Lisa Boerop

    Lisa (1993) studeert Future Planet Studies. Klinkt dat als een hippiestudie? Als je wil voorkomen dat we over een aantal dece...

    Volg Lisa Boerop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Onze verslaving aan aardgas

    Gevolgd door 209 leden

    Zeker, aardgas is een belangrijke pijler van onze economie en welvaart geweest. Maar is het ook de – schone – toekomst, wat b...

    Volg dossier