De kartelklikker lacht het laatst

4 Connecties

Onderwerpen

Kartel klikken

Organisaties

ACM

Werkvelden

Toezicht
3 Reacties

De Autoriteit Consument en Markt prijst het eigen optreden tegen kartelvorming in het jaarverslag. Tegelijkertijd werken de boetes niet afschrikwekkend genoeg, blijft verklikken lonen en zijn de voordelen van kartelafspraken nog altijd groter dan de nadelen.

Bestuursvoorzitter Chris Fonteijn sprak vol lof over de resultaten van de Autoriteit Consument en Markt tijdens de publicatie van het jaarrapport 2013. Het optreden van de mededingingsautoriteit tegen kartelvorming zou de samenleving 1,85 miljard euro hebben bespaard. ‘Het effect van ons toezicht leidt niet alleen tot meer kansen en keuzes voor bedrijven en consumenten, maar levert ook financieel voordeel op’, aldus een tevreden Fonteijn. Ondanks deze mooie resultaten, is niet iedereen zo te spreken over de huidige aanpak van kartels. Henk Kamp, Minister van Economische Zaken, stuurde vorige maand een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer waarin hij pleitte voor de verhoging van de boetes voor kartelvorming. Naar eigen zeggen in de media omdat ‘de huidige boetes niet voldoende afschrikken wanneer er sprake is van kartelvorming of herhaalde overtredingen.’ Een uitspraak die haaks staat op het positieve geluid dat de ACM laat horen.

75 procent korting

De minister baseert zijn voorstel op een recent rapport van onderzoeksbureau Strategies in Regulated Markets (SiRm) waarin het de efficiëntie van het kartelbeleid van de ACM tussen 2010 en 2012 onder de loep nam. Uit het rapport bleek dat de uitgedeelde boetes niet bepaald afschrikwekkend werken. Het geschatte voordeel voor kartelpartijen is in 98 procent van de gevallen hoger dan de kosten van de verwachte boete. In de 18 onderzochte kartelzaken legde de ACM een totaal boetebedrag van 623 miljoen euro op. Hierop werd echter maar liefst 466 miljoen euro, ruim 75 procent van het totaal, in minder gebracht vanwege het wettelijk vastgestelde boetemaximum van tien procent van de omzet en door de zogenoemde ‘clementieregeling’; de klokkenluider van het kartel gaat vrijuit.

Verklikken loont

De clementieregeling zorgt er voor dat ondernemingen -zowel op nationaal als op Europees niveau- die betrokken zijn bij een kartel hun misdrijf veilig kunnen melden. Want in ruil voor medewerking krijgen zij een vermindering van de geldboete en in sommige gevallen zelfs volledige vrijstelling hiervan. Ook als de klokkenluidende onderneming jarenlang zelf heeft geprofiteerd van de prijsafspraken. Wel de winst, maar niet de boete. Tijdens de Bouwfraude in 2004 ontstond er dan ook een ware race om aanspraak te kunnen maken op de clementieregeling. In dat jaar ontving de ACM, toen nog Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMA) genoemd maar liefst 481 clementieverzoeken van bouwbedrijven die schoon schip wilden maken.

Geen boete en geen concurrent meer

De clementieregeling kan daarom erg voordelig uitpakken voor een kartelpartij. Een voorbeeld hiervan speelde zich recent af in de Europese garnalenmarkt. Ondernemer Klaas Puul uit Volendam bracht zijn eigen garnalenkartel aan het licht en ontsnapte zo aan een miljoenenboete. Zijn partners in crime niet. De Nederlandse garnalenhandelaar Heiploeg, Kok Seafood en het Duitse Stührk kregen gezamenlijk voor 28,7 miljoen aan boetes. De grootste boete van de drie, ruim 27 miljoen euro, deed het Groningse Heiploeg zelfs de das om. Daarmee kwam Puul niet alleen zonder boete vandaan, maar was de ondernemer ook in een klap van zijn concurrent af. Tot verbazing van het inmiddels doorgestarte Heijploeg. De garnalenbedrijven hadden ruim negen jaar onderlinge afspraken over de prijs- en verkoopvolumes van noordzeegarnalen in Nederland, Belgie, Duitsland en Frankrijk. De curator van Heijploeg, Gerard Breuker, is niet te spreken over de clementieregeling van Puul. 'Op deze manier krijgt de klikkende partij de boete kwijtgescholden, terwijl hij net als de rest, negen jaar van de prijsafspraken heeft kunnen profiteren.' Ook clementiefunctionaris Pablo Amador van ACM is bewust van deze paradox.  'Het klopt dat de regeling voorziet in hoge kortingen voor ernstigste inbreuken in het mededingingsrecht. Maar zonder de clementieregeling zouden wij simpelweg minder kartelzaken ontdekken en dus per saldo minder boetes opleggen. Een andere kwestie is of de straffen voor kartelgedrag, los van de clementieregeling, niet zwaarder zouden moeten zijn. Ik kan mij voorstellen dat het verzwaren van de kartelstraffen tot meer afschrikking leidt.'

Perverse prikkels

Dit laatste vinden we dan ook terug in het voorstel van Minister Kamp, waarin hij zich verre houdt van de controversiële clementieregeling. Hij zet in op een verhoging van de maximumboete van tien procent van de omzet voor karteldeelnemers. ‘Het 10%-boetemaximum is onvoldoende afschrikwekkend, juist in ernstige zaken waarin het gaat om kartels die meerdere jaren hebben geduurd. Kartellisten profiteren dan jarenlang van de voordelen van een kartel (bijvoorbeeld ‘kunstmatig’ hogere prijzen), terwijl het wettelijk boetemaximum is beperkt tot 10% van de omzet in één jaar.’ De perverse prikkels die uitgaan van de huidige clementieregeling en het ‘verklikken loont principe’ blijven daarmee onbesproken. Momenteel zijn de voordelen voor kartelpartijen in bijna alle gevallen veel groter dan de nadelen, waardoor er vraagtekens gezet kunnen worden bij de effectiviteit van het huidige aanpak. Hoewel Kamp wel degelijk pleit voor een verscherping van de kartelboetes, is het nog maar de vraag of de verantwoordelijke autoriteit ACM zich voldoende bewust is van de tekortkomingen van het kartelbeleid. De eenzijdige presentatie van de behaalde resultaten door de toezichthouder duidt hier vooralsnog niet op.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Fleur Launspach

Fleur Launspach verkeert 24/7 in een soort 'natural high'. Ze stuitert van hot naar her, camera of pen in de aansla...